Uluslararası deniz taşıma sözleşmesinden kaynaklı alacak davasında, savaş riski sebebiyle oluşan emtia zararı ve basiretli tacir sorumluluğu ile görevli mahkeme yetkisinin belirlenmesi.
Özet: Uluslararası deniz taşıma sözleşmesinden kaynaklanan alacak davasında davacı, savaş riski sebebiyle emtiasında oluşan 2.808.326,49 TL zararın davalının ağır kusurundan kaynaklandığını, taşıma güvenliğini sağlamayarak ve risk yönetimi yapmayarak basiretli tacir gibi davranma yükümlülüğünü ihlal ettiğini belirterek, alacağın ticari avans faiziyle tahsilini, ayrıca malvarlığı hareketliliği nedeniyle ihtiyati haciz ve tedbir kararı verilmesini talep etmiştir; mahkeme ise uyuşmazlığın Türk Ticaret Kanununun deniz ticareti hükümlerine tabi olması nedeniyle ticaret mahkemesinin görev alanına girdiğini değerlendirmiştir.
T.C. İstanbul Anadolu 12. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : ████████ EsasKARAR NO : ████████DAVA : Alacak (Taşıma Sözleşmesi Kaynaklı)DAVA TARİHİ : █████/2026KARAR TARİHİ : █████/2026Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Taşıma Sözleşmesi Kaynaklı) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:DAVACI:Davacı vekili tarafından sunulan dava dilekçesinde özetle; taraflar arasında uluslararası deniz taşıma sözleşmesi kurulduğu, davacı şirkete ait emtianın taşınmak üzere davalıya teslim edildiği, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu uyarınca taşıyıcının yükü teslim aldığı andan teslim anına kadar geçen süreçte meydana gelen zıya, hasar ve gecikmeden sorumlu olduğu, davalı şirketin taşıma güvenliğini sağlayamadığı ve savaş riski bulunan güzergâhlarda gerekli güvenlik planlaması ile risk yönetimi yapmayarak ağır kusurlu hareket ettiği, davalı şirketin basiretli tacir gibi davranma yükümlülüğünü ihlal ettiği, davacı şirketin ---------- teminatına güvenerek sözleşmeyi imzaladığını ancak davalının zarar giderme yükümlülüğünü yerine getirmediği, ------------ plakalı çekici, 20.250 kg Mandarin, 889 litre motorin, frigorifik dorsedeki emtia, çekici akaryakıt deposu ve taşınan ticari yükün zarara uğradığı, toplam zararın 2.808.326,49 TL olduğu, ---------- Noterliği'nin █████/2026 tarih ve ---------- yevmiye numaralı ihtarnamesine rağmen ödeme yapılmadığı, davalının temerrüde düştüğü, Arabuluculuk Daire Başkanlığı'nın ---------- sayılı dosyasında anlaşma sağlanamadığı, alacağın rehinle temin edilmemiş para alacağı niteliğinde olduğu, davalının malvarlığı unsurlarının hareket kabiliyetinin yüksek olması nedeniyle tahsil kabiliyetinin zorlaşabileceği, İİK m. 257 ve devamı hükümleri uyarınca yaklaşık ispat koşullarının oluştuğu, davalının taşınır, taşınmaz, banka hesabı ve üçüncü kişilerdeki hak ve alacakları üzerine ihtiyati haciz konulması gerektiği, ayrıca HMK hükümleri çerçevesinde ihtiyati tedbir kararı verilmesini talep ve dava etmiş, davanın kabulüne fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla, şimdilik 2.808.326,49 TL’nin davalının █████/2026 tarihli ihtarname ile davalının temerrüde düşürüldüğü tarihten itibaren işleyecek ticari avans faiziyle birlikte davalıdan tahsiline temerrüt tarihinin bu aşamada esas alınmaması hâlinde, en azından dava tarihinden itibaren ticari avans faizi uygulanmasına, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalı üzerine bırakılmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir. İNCELEME VE GEREKÇE: Dava, Uluslararası deniz taşımacılığı sırasında meydana gelen savaş/saldırı riski nedeniyle davacı şirkete ait emtianın zarar görmesi sonucu oluşan maddi zararın tazmine talebine ilişkindir, TTK’nın “Deniz Ticareti” başlıklı beşinci kitabı kapsamında yer almaktadır.Dava konusu somut olayda, davacı tarafından deniz taşımasından kaynaklı alacağına göre, uyuşmazlığın çözümünde 6102 sayılı yeni TTK'nın “Deniz Ticareti Sözleşmeleri” başlıklı 1119 vd. maddelerinin hükümlerinin uygulanması gerektiğinden, davanın görülüp sonuçlandırılmasının aynı kanunun 5.maddesi gereğince ticaret mahkemesinin görevine girdiğinin kabulü gerekmektedir. Mahkemelerin görevi, kamu düzenine ilişkin olup, yargılamanın her aşamasında re’sen gözetilmesi gerekir.6762 sayılı eski TTK.nun 4.maddesine 20.04.2004 tarihinde 5136 sayılı yasanın 1. maddesi ile eklenen son fıkrası "İş durumunun gerekli kıldığı yerlerde Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun olumlu görüşü ile ----------, bu Kanunun Dördüncü Kitabında yer alan deniz ticaretine ilişkin ihtilaflara bakmak ve asliye derecesinde olmak üzere Denizcilik İhtisas Mahkemeleri kurulur. Bu mahkemelerin yargı çevresi Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu tarafından belirlenir." hükmünü havi olup, bu maddeye dayalı olarak HSYK tarafından 20.07.2004 gün ve ---------- sayılı kararı ile --------- Denizcilik İhtisas Mahkemesi kurulmuş, yargı alanı da ---------- ili mülki hudutları olarak belirlenmiştir.Daha sonra özel kanunlarına göre kurulmuş olan ihtisas mahkemelerinin yargı alanlarının yeniden belirlenmesi ile ihtisas mahkemesi kurulmayan yerlerde bu mahkemelerin görev alanına giren iş ve davalara hangi mahkemenin bakması gerektiği hususlarında ----------- sayılı kararı almıştır. Bu ilke kararı gereğince;Denizcilik İhtisas Mahkemesi Konusunda; I-------- sayılı kararı ile ------- kurulup faaliyete geçirilen Denizcilik İhtisas Mahkemesinin yargı alanın ---------- ili mülki hudutları olarak belirlenmesine,II-Denizcilik ihtisas mahkemesi kurulmayan yerlerdea)-Ticaret mahkemesi bulunan yerlerde;1-Bir ticaret mahkemesi bulunan yerlerde bu mahkemenin,2-Birden fazla ticaret mahkemesi bulunan yerlerde 1 numaralı ticaret mahkemesinde,b)Ticaret mahkemesi bulunmayan yerlerde;1 ) Bir asliye hukuk mahkemesi olan yerlerde bu mahkemede,2 ) Birden fazla asliye hukuk mahkemesi bulunan yerlerde, 1 numaralı asliye hukuk mahkemesinde bakılmasına karar verilmiştir.Öte yandan 01.07.2012 tarihinde yürürlüğe giren 6102 sayılı yeni TTK.nun 5.maddesi; "Ticari davalar ve çekişmesiz yargı işlerinin görüleceği mahkemeler (1) Aksine hüküm bulunmadıkça, dava olunan şeyin değerine veya tutarına bakılmaksızın asliye ticaret mahkemesi tüm ticari davalar ile ticari nitelikteki çekişmesiz yargı işlerine bakmakla görevlidir. (2) Bir yerde asliye ticaret mahkemesi varsa, asliye hukuk mahkemesinin görevi içinde bulunan ve 4 üncü madde hükmünce ticari sayılan davalarla özel hükümler uyarınca ticaret mahkemesinde görülecek diğer işlere asliye ticaret mahkemesinde bakılır. Bir yerde ticaret davalarına bakan birden çok asliye ticaret mahkemesi varsa, iş durumunun gerekli kıldığı yerlerde Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca, asliye ticaret mahkemelerinden biri veya birkaçı münhasıran bu Kanundan ve diğer kanunlardan doğan deniz ticaretine ve deniz sigortalarına ilişkin hukuk davalarına bakmakla görevlendirilebilir.(3) (Değişik: 26/6/2012-6335/2 md.) Asliye ticaret mahkemesi ile asliye hukuk mahkemesi ve diğer hukuk mahkemeleri arasındaki ilişki görev ilişkisi olup, bu durumda göreve ilişkin usul hükümleri uygulanır.(4) (Değişik: 26/6/2012-6335/2 md.) Asliye ticaret mahkemesi bulunmayan yargı çevresindeki bir ticari davada görev kuralına dayanılmamış olması, görevsizlik kararı verilmesini gerektirmez; asliye hukuk mahkemesi, davaya devam eder." hükmüne, Yine aynı tarihte yürürlüğe giren 6103 sayılı TTK.nun yürürlüğü ve uygulama şekline dair kanunun 8.maddesi de, "A) Deniz ticaretine ve deniz sigortalarına ilişkin hukuk davalarıMADDE 8 – (1) 6762 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca kurulmuş bulunan denizcilik ihtisas mahkemesinin görmekte olduğu davalar, Türk Ticaret Kanununun 5 inci maddesinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesi gereğince, Türk Ticaret Kanununun yürürlüğe girmesinden itibaren bir ay içinde, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu tarafından, Türk Ticaret Kanunu ile diğer kanunlardan doğan deniz ticaretine ve deniz sigortalarına ilişkin hukuk davalarına bakmakla görevli kılınacak asliye ticaret mahkemesine devredilir.(2) Türk Ticaret Kanununun yürürlüğe girmesinden önce açılmış olan deniz ticaretine ve deniz sigortasına ilişkin hukuk davalarını görmekte olan mahkemeler, yargı çevreleri içinde ve görev alanlarına giren sonuçlanmamış davaları ve işleri devredemezler." hükmünü havi olup, 6103 sayılı kanunun 8.maddesi, 6102 sayılı kanunun 5/2.maddesinin HSK.na verdiği yetkinin kullanım şekline ilişkindir.Anılan kanunların verdiği yetki ile --------- sayılı Yetki kararnamesi ile , --------- ve --------- Asliye Ticaret Mahkemelerini, ---------- Asliye Ticaret Mahkemesini TTK.dan ve diğer kanunlardan doğan deniz ticaretine ve deniz sigortalarına ilişkin hukuk davalarına bakmak üzere münhasıran görevlendirilmesine karar verilmiş, 08.09.2014 tarih ve ---------- sayılı yetki kararnamesi ile de, bu kez aynı konularda ---------Asliye Ticaret Mahkemesi ve ---------Asliye Ticaret Mahkemesi görevlendirilerek, önceki görevli mahkemelerin faaliyetinin durdurulmasına karar verilmiştir. Diğer yargı yerlerine ilişkin bir görevlendirme yapılmamıştır.Davaya Deniz Ticaretine ilişkin hükümler uygulanacağından davaya bakma görevi deniz ticaretinden ve deniz sigortalarından doğan davalara bakmakla görevli --------- Asliye Ticaret Mahkemelerine ait olduğundan, görev hususu dava şartı olduğundan, 6100 sayılı HMK'nın 114/1-c ve 115/2 maddesine göre mahkememizin görevsizliğine ve davanın dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddine dair aşağıdaki şekilde karar verilmiştir. HÜKÜM : Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;1-Mahkememizin görevsizliği nedeniyle davanın usulden REDDİNE,2-Kararın kesinleşmesinden itibaren 2 hafta içinde talep edilmesi halinde dosyanın görevli ---------- ASLİYE TİCARET MAHKEMESİNE GÖNDERİLMESİNE,3-6100 sayılı HMK md. 331/2 uyarınca harç ve yargılama giderlerinin görevli mahkemede hüküm altına alınmasına ancak Mahkememiz görevsizlik kararı sonrasında görevli ve yetkili mahkemede yargılamaya devam edilmemesi ve bu durum belirtilerek Mahkememizden talepte bulunulması durumunda harç ve yargılama giderleri konusunda Mahkememizce karar verilmesine,Dair; Taraf vekillerinin yüzüne karşı gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren iki hafta içinde --------- Bölge Adliye Mahkemesinde istinaf yasa yolu açık olmak üzere karar verildi.█████/2026