Danıştay 13. Daire, Kamu İhale Kanunu kapsamında teklif geçerlilik süresi içinde sözleşme imzalamaktan imtina eden şirketin geçici teminatının gelir kaydedilmesi işleminin hukuka uygunluğunu değerlendirdi.
Özet: Bir ihale sonucunda, davacı şirketin teklif geçerlilik süresi içinde sözleşmeye davet edilmesine rağmen sürenin dolduğunu iddia ederek sözleşmeyi imzalamaması üzerine geçici teminatının gelir kaydedilmesi işlemine karşı açılan davada, ilk derece ve bölge idare mahkemeleri, davet tarihinin teklif geçerlilik süresi içerisinde olduğu ve basiretli bir tacir olarak şirketin yükümlülüklerini yerine getirmesi gerektiği gerekçeleriyle davanın reddine karar vermiş olup, davacı bu kararı temyiz etmiştir.
T.C.
D A N I Ş T A YONÜÇÜNCÜ DAİREEsas No:█████████Karar No:█████████TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Yapı A.Ş.VEKİLİ : Av. ... KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Belediyesi VEKİLİ : Av. ...İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Seferihisar Belediye Başkanlığınca █████/2023 tarihinde 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümleri uyarınca gerçekleştirilen ... ihale kayıt numaralı "Mersinalanı, Camiikebir ve Payamlı Mahalleleri Pazaryeri Yapım İşi" ihalesi uhdesinde kalan davacı şirketin süresi içerisinde sözleşme imzalamadığından bahisle toplam 1.200.000,00-TL tutarındaki geçici teminat mektuplarının gelir kaydedilmesine ilişkin Seferihisar Belediye Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali ile anılan bedelin █████/2023 tarihinden itibaren itibaren işletilecek yasal faizi ile birlikte iadesine karar verilmesi istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davaya konu ihalenin █████/2023 tarihli ihale komisyon kararıyla davacı uhdesinde kaldığı, aynı tarihte ihaleye katılan isteklilere kesinleşen ihale komisyon kararının bildirildiği, █████/2023 tarihinde ihale üzerinde kalan davacı şirkete sözleşmeye davet yazısının gönderildiği, davacı şirketin idareye sunduğu █████/2023 tarihli dilekçeyle; █████/2023 tarihinde ihalesi yapılan işin son teklif geçerlilik süresinin █████/2023 olduğu, 4734 sayılı Kanun ve İdari Şartname doğrultusunda sözleşme imzalama süresinin █████/2023 tarihinde dolduğu, teklif geçerlilik süresinin sözleşmeyi imzalama yasal süresinden önce dolduğundan bahisle imzalamayacaklarını beyan ettikleri, ardından █████/2023 tarihli dilekçeyi de sunarak █████/2023 tarihi itibarıyla teklif geçerlilik süresi dolduğundan sözleşme imzalamayacaklarını tekrar ederek teminat mektubunun iadesini talep ettikleri ve dava konusu ihaleye ilişkin İdari Şartnamenin "Tekliflerin Geçerlilik Süresi" başlıklı 24. maddesinde teklif geçerlik süresinin ihaleden itibaren 90 gün olarak belirlendiğinin anlaşıldığı,Uyuşmazlıkta, davaya konu ihalenin █████/2023 tarihinde gerçekleştirildiği, tekliflerin geçerlilik süresinin ihale tarihinden itibaren 90 takvim günü olduğu ve bu sürenin █████/2023 tarihinde sona erdiği, idarece teklif geçerlik süresi içerisinde █████/2023 tarihinde davacının sözleşme imzalamaya davet edildiği, davacı tarafından herhangi bir mücbir sebep ileri sürülmeksizin davete icabet edilmediği, davacı şirketin tacir olduğu ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu uyarınca ihaleye teklif verirken bunun olası sonuçlarını öngörerek, basiretli bir tacir gibi davranmakla yükümlü olduğu dikkate alındığında, bir mücbir sebep hali bulunmadığı halde teklif geçerlik süresi içerisinde sözleşme imzalamaktan imtina eden davacı şirketin geçici teminat bedelinin irat kaydedilmesine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı, her ne kadar, 4734 sayılı Kanun'un 44. maddesinde belirtilen bildirim ve sözleşmeye davet sürelerine riayet edilmediğinden bahisle davacı şirketin 6 (altı) ay süreyle tüm kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklanmasına ilişkin işlemin ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:... K:... sayılı kararı ile hukuka aykırı bulunarak iptal edildiği görülmekte ise de, geçici teminatının gelir kaydedilmesine ilişkin işlem ile yasaklamaya ilişkin işlemin aynı sebepten kaynaklanan nitelikleri farklı ve farklı usul kurallarına tabi işlemler olduğu, işlemlerden birinin iptali veya hukuka uygun ya da aykırı bulunmasının diğer işlemin de her zaman için aynı hukuki sonuca uğrayacağı anlamına gelmeyeceği, iki işlemin hukukilik denetiminin kendi koşullarına göre yapılacağı sonucuna varılmıştır.Öte yandan, dava konusu işlem hukuka uygun bulunduğundan, irat kaydedilen 1.200.000,00 TL geçici teminat bedelinin işleyecek yasal faizi ile birlikte ödenmesi isteminin de reddine karar verilmesi gerektiği belirtilmiştir. Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, ihale için vermiş olduğu teklifin süresinin dolduğu, teklifin süresini uzatma isteminin bulunmadığı, mevzuat gereğince süresi dolmuş teklif neticesinde sözleşme imzalamaya zorlanamayacağı, aynı maddi olaydan kaynaklı yasaklama işlemine karşı açılan davada dava konusu işlemin iptaline karar verildiği ve kararın onanarak kesinleştiği, iptal kararının gerekçesinin temyize konu kararda dikkate alınmadığı, dava konusu işlemin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, sözleşmeye davet yazısının davacının teklifinin geçerli olduğu süreçte davacıya tebliğ edildiği, basiretli bir tacir olarak hareket etmesi beklenen davacının herhangi bir mücbir sebep ileri sürmeden davete icabet etmediği, ihalelere katılmaktan yasaklanma işlemi ile geçici teminatın irat kaydedilmesi işlemlerinin farklı nitelikte işlemler olup farklı usul kurallarına tabi olduğu, işlemlerin hukukilik denetimin işlemin kendi koşullarına göre yapılacağı, ihaleden yasaklama kararına karşı açılan davada kanun lafzının ve ruhunun hatalı olarak yorumlandığı belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NIN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:İNCELEME VE GEREKÇE : MADDİ OLAY : Seferhisar Belediye Başkanlığınca ... tarihinde gerçekleştirilen ... ihale kayıt numaralı "Karakayalar, Camiikebir ve Payamlı Mahalleleri Pazaryeri Yapım İşi" ihalesi █████/2023 tarihli komisyon kararı ile davacı şirket uhdesinde kalmış ve aynı tarihte karar onaylanarak ihale kesinleşmiş, sözleşmeye davet yazısı █████/2023 tarihinde EKAP üzerinden davacı şirkete tebliğ edilmiştir. Davacı tarafından, █████/2023 tarihinde yapılan başvuruda, İdari Şartname'nin 24. maddesi gereğince sözleşmeye sundukları teklifin geçerliliğinin son gününün █████/2023 olduğu, idare tarafından sözleşmede taraflarınca sunulan teklifin uzatılmasına ilişkin herhangi bir talepte bulunulmadığı, tekliflerinin süresini uzatmayıp sözleşmeyi imzalamayacaklarını belirterek geçici teminat mektuplarının iadesi talep edilmiş, █████/2023 tarihli başvuruyla da, sundukları teklifin geçerlilik süresinin dolduğunu, sözleşmeyi imzalamayacaklarını belirterek talep yinelenmiştir. Dava konusu işlemle sözleşmeye davet yazısına rağmen 10 gün içerisinde kesin teminatı yatırarak sözleşme imzalamadığından bahisle ... Bankası A.Ş.'ye ait 725.000,00-TL bedelli ve ... Bankası A.O.'ya ait 475.000,00-TL bedelli olmak üzere toplam 1.200.000,00-TL geçici teminat mektuplarının gelir kaydedilmesine karar verilmesi üzerine anılan işlemin iptali ile gelir kaydedilen geçici teminat bedelleri toplamı olan 1.200.000,00-TL'nin █████/2023 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte tazminine karar verilmesi istemiyle bakılan dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun "Tekliflerin geçerlilik süresi" başlıklı 32. maddesinde, "Tekliflerin geçerlilik süresi ihale dokümanında belirtilir. İdarece ihtiyaç duyulması halinde bu süre, teklif ve sözleşme koşulları değiştirilmemek ve isteklinin kabulü kaydıyla, en fazla ihale dokümanında belirtilen teklif geçerlilik süresi kadar uzatılabilir."; "Geçici teminat" başlıklı 33. maddesinde, "İhalelerde, teklif edilen bedelin % 3’ünden az olmamak üzere, istekli tarafından verilecek tutarda geçici teminat alınır. İhale dokümanında belirtilmesi şartıyla, danışmanlık hizmeti ihalelerinde geçici teminat alınması zorunlu değildir."; "Sözleşmeye davet" başlıklı 42. maddesinde, 41 inci maddede belirtilen sürelerin bitimini, ön mali kontrol yapılması gereken hallerde ise bu kontrolün tamamlandığı tarihi izleyen günden itibaren üç gün içinde ihale üzerinde bırakılan istekliye, tebliğ tarihini izleyen on gün içinde kesin teminatı vermek suretiyle sözleşmeyi imzalaması hususu bildirilir. Yabancı istekliler için bu süreye oniki gün ilave edilir. Sözleşmenin imzalanacağı tarihte, ihale sonuç bilgileri Kuruma gönderilmek suretiyle ihale üzerinde kalan isteklinin ihalelere katılmaktan yasaklı olup olmadığının teyit edilmesi zorunludur."; "Sözleşme yapılmasında isteklinin görev ve sorumluluğu" başlıklı 44. maddesinde, "İhale üzerinde kalan istekli 42 ve 43'üncü maddelere göre kesin teminatı vererek sözleşmeyi imzalamak zorundadır. Sözleşme imzalandıktan hemen sonra geçici teminat iade edilir. Bu zorunluluklara uyulmadığı takdirde, protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın ihale üzerinde kalan isteklinin geçici teminatı gelir kaydedilir. Bu durumda idare, ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif fiyatının ihale yetkilisince uygun görülmesi kaydıyla, bu teklif sahibi istekli ile de Kanun'da belirtilen esas ve usullere göre sözleşme imzalayabilir. Ancak ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi istekli ile sözleşme imzalanabilmesi için, 42'nci maddede belirtilen on günlük sürenin bitimini izleyen üç gün içinde ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi istekliye 42'nci maddede belirtilen şekilde tebligat yapılır."; "Sözleşme yapılmasında idarenin görev ve sorumluluğu" başlıklı 45. maddesinde, "İdare, 42 ve 44'üncü maddede yazılı süre içinde sözleşme yapılması hususunda kendisine düşen görevleri yapmakla yükümlüdür..."; "İhalelere katılmaktan yasaklama" başlıklı 58. maddesinde, "... üzerine ihale yapıldığı halde mücbir sebep halleri dışında usulüne göre sözleşme yapmayanlar hakkında ise altı aydan az olmamak üzere bir yıla kadar, 2 nci ve 3 üncü maddeler ile istisna edilenler dahil bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklama kararı verilir... " kurallarına yer verilmiş, Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin "Tekliflerin geçerlilik süresi" başlıklı 55. maddesinde, "Tekliflerin geçerlilik süresi; tekliflerin tahmini değerlendirme süresi, şikayete ilişkin süreler, ihale kararının onaylanması ile sözleşme imzalanmasına kadar geçecek süre ve benzeri hususlar dikkate alınarak belirlenir ve bu süre ihale dokümanında belirtilir. İdarece ihtiyaç duyulması halinde bu süre, teklif ve sözleşme koşulları değiştirilmemek ve isteklinin kabulü kaydıyla, en fazla ihale dokümanında belirtilen teklif geçerlilik süresi kadar uzatılabilir." düzenlemesine yer verilmiş, Dava konusu ihale İdari Şartnamesi'nin "Tekliflerin geçerlilik süresi" başlıklı 24. maddesinde, "24.1. Tekliflerin geçerlilik süresi, ihale tarihinden itibaren 90-Doksan (rakam ve yazıyla) takvim günüdür. 24.2. İhtiyaç duyulması halinde, teklif geçerlilik süresinin en fazla yukarıda belirlenen süre kadar uzatılması istekliden talep edilebilir. İstekli, İdarenin bu talebini kabul veya reddedebilir. İdarenin teklif geçerlilik süresinin uzatılması talebini reddeden isteklinin geçici teminatı serbest bırakılır/iade edilir...." ifadelerine, Kamu İhale Genel Tebliğinin "Teklif geçerlilik süresinin dolmasından sonra sözleşme yapılması" başlıklı 16.7. maddesinde, "Kesinleşen ihale kararı bildirildikten sonra şikayet başvurusunda bulunulması veya dava açılması nedeniyle ihale sürecinin uzaması sonucunda; teklif geçerlilik süresinin ihale dokümanında öngörülen süre kadar uzatıldığı ve bu sürenin de dolduğu, buna rağmen sözleşmenin imzalanamadığı durumlarda; İhale Uygulama Yönetmeliklerinde yer alan sözleşmenin imzalanması ile ilgili hükümlere göre, ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibi veya ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi ile kabul etmeleri şartıyla, sözleşme imzalanabilir. İdarece bu durumda ihale üzerinde kalan istekliye sözleşme imzalayıp imzalamayacağı hususu sorulmaksızın sadece teklif geçerlilik süresinin dolduğu gerekçe gösterilerek ihalenin iptal edilmemesi gerekmektedir. Ancak tekliflerin geçerlilik süresinin dolmuş olması nedeniyle ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibi veya ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibinin sözleşmeyi imzalama zorunluluğu bulunmadığından, sözleşmeyi imzalamayan istekliler hakkında geçici teminatın irat kaydedilmesine ve yasaklamaya ilişkin hükümler uygulanmayacaktır." düzenlemelerine yer verilmiştir. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden, ihaleye katılım sağlamak isteyen isteklilerden sundukları teklif bedelinin %3'ü oranında geçici teminat alındığı, sunulacak teklifin geçerlilik süresinin ihale dokümanında düzenleneceği, gerçekleştirilen ihalenin karara bağlanması sonrasında ihale üstünde kalan isteklinin sözleşme imzalamaya çağırılmasının idarenin yükümlülüğünde olduğu, sözleşme imzalamaya davetin tebliğinden itibaren 10 gün içerisinde sözleşmenin imzalanması gerektiği, isteklinin teklifinin geçerlilik süresinin dolması halinde idare tarafından süre uzatımı talep edilebileceği, talep edilmezse teklifin geçerliliğinin son bulacağı, teklifin geçerliliğinin son bulduğu tarih itibarıyla sözleşme imzalamaya davetin yapılması durumunda, artık teklifle bağlı olmayan istekli hakkında sözleşme imzalamadığı gerekçesiyle teminatın irat kaydedilmesine ilişkin kuralların uygulanamayacağı anlaşılmaktadır. Dosyanın incelenmesinden, davaya konu yapım işi ihalesinin davacının üzerinde bırakıldığı, İdari Şartname'nin 24. maddesi uyarınca, ihale tarihi olan █████/2023 tarihinden itibaren davacının sunmuş olduğu teklifin geçerliliğinin 90 gün olduğu, son gününün █████/2023 tarihine denk geldiği, idare tarafından, █████/2023 tarihinde EKAP üzerinden davacıya gönderilen yazıyla, ihalenin üzerinde bırakıldığı bildirilerek, yazıda belirtilen yükümlülükler yerine getirilerek davacı şirketin sözleşme imzalamaya davet edildiği, davacı tarafından █████/2023 ve █████/2023 tarihlerinde yapılan başvurular ile teklif geçerlilik süresinin dolduğu belirtilerek geçici teminat mektuplarının iadesinin talep edildiği, bunun üzerine idare tarafından, 4734 sayılı Kanun'un 44. ve 58. maddeleri ve Kamu İhale Genel Tebliği'nin 17.6.4., 28.1.1.1., 28.1.1.2 maddeleri dayanak gösterilerek, toplam 1.200.000,00-TL geçici teminat bedellerinin irat kaydedilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır. Uyuşmazlıkta, idarenin, █████/2023 tarihinde davacıyı sözleşme imzalamaya davet ettiği, anılan davet yazısının tebliğinden sonra yukarıda yer verilen mevzuat gereği 10 gün içinde sözleşme imzalanmasının gerektiği, davacının ihale kapsamında sunmuş olduğu teklifin geçerlilik süresinin son tarihinin █████/2023 tarihi olduğu, bu durumda sözleşme imzalama süresi içerisinde teklif geçerlilik süresinin dolmuş olacağı, idarenin davacının teklifinin uzatılması yönünde davacıdan bir talebinin olmadığı, davacının, █████/2023 ve █████/2023 tarihlerinde idareye verdiği dilekçeler ile sözleşmeyi imzalamama iradesini ortaya koyduğu ve bağlı olmadığı geçerliliği son bulmuş teklif üzerinden dava konusu işlemin tesis edildiği görülmüştür. Bu durumda, davacının, ihale kapsamında sunmuş olduğu teklifin geçerlilik süresinin sözleşme imzalamaya davet edildiği süre aralığında dolduğu ve artık teklifle bağlı olmadığı anlaşıldığından, bağlı olmadığı bir teklife istinaden sözleşme imzalamadığı gerekçesiyle geçici teminat mektuplarının irat kaydedilmesine yönelik dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Öte yandan, her ne kadar, İdare Mahkemesince, davacının, dava konusu olay sonucunda aynı gerekçeyle hakkında tesis edilen ihalelere katılmaktan yasaklanmasına ilişkin işleme karşı açtığı davada işlemin iptaline karar verilmiş olmasının, iş bu davayı ilgilendirmediği, geçici teminatın irat kaydedilmesi ile ihalelere katılmaktan yasaklanma işlemin farklı usullere tabi olan farklı nitelikteki işlemler olduğu belirtilmişse de; 4734 sayılı Kanun'un mücbir sebep olmaksızın sözleşme imzalanmaması fiiline birden fazla sonuç bağladığı; ihalelere katılmaktan yasaklama işlemiyle dava konusu işlemin aynı hukuki ve maddi sebepten kaynaklandığı görüldüğünden yasaklama kararında ortaya koyulan hukuka aykırılık gerekçesinin kural olarak teminatın irat kaydı işlemi bakımından da geçerli olacağı açıktır. Bu itibarla, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır. Öte yandan, yeniden yapılacak yargılamada hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemden kaynaklı tazmin isteminin de yeniden değerlendirilmesi gerekmektedir.KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Davacının temyiz isteminin kabulüne; 2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA,3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, █████/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.