Danıştay 13. Daire, Hazine ve Maliye Bakanlığı yemek ihalesi iptali sürecinde verilen idare mahkemesi kararının mercii tecavüzü ile bozulması sonrasında tesis edilen işlemin hukuka uygunluk anı değerlendirmesi.
Özet: Hazine ve Maliye Bakanlığınca iptal edilen bir ihale hakkında idare mahkemesinin verdiği iptal kararının Danıştay tarafından mercii tecavüzü gerekçesiyle bozulması üzerine, idare mahkemesi, önceki iptal kararının uygulanması kapsamında tesis edilen yeni ihale iptal işleminin iptali talebini, dayanak mahkeme kararı ortadan kalktığı için reddetmiş, davacı şirket ise idarenin hukuka aykırı işlem tesis ettiğini ve yargı kararlarının gereğinin yerine getirilmediğini ileri sürerek bu ret kararını temyiz etmiştir.
T.C.
D A N I Ş T A YONÜÇÜNCÜ DAİREEsas No:█████████Karar No:█████████TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Turizm Temizlik Bilgisayar Gıda İnşaat Özel Sağlık Hizmetleri Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.VEKİLİ : Av. ... KARŞI TARAF (DAVALI) : ... BakanlığıVEKİLİ : Av. ...İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Hazine ve Maliye Bakanlığı Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığınca █████/2024 tarihinde açık ihale usulüyle gerçekleştirilen ... ihale kayıt numaralı "Hazine ve Maliye Bakanlığı Birimlerinde İstihdam Edilip Yemek Talep Eden 1550 Personel İçin █████/2025-█████/2025 Tarihleri Arası 249 (İki Yüz Kırk Dokuz) Gün Üzerinden Malzemeli Yemek Hazırlama ve Dağıtım (385950 Öğün)" ihalesinin ihale yetkilisince iptaline ilişkin █████/2024 tarih ve 3614161 sayılı işlemin ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla iptal edilmesi üzerine, Mahkeme kararının uygulanması amacıyla tesis edilen ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen kararda; anılan ihaleye istekli olarak katılan ve en avantajlı teklif sahibi olarak belirlenen davacı şirket tarafından, Strateji Geliştirme Daire Başkanlığınca sözleşme öncesi yapılan ön mali kontrol değerlendirmesi sonucunda ihale dokümanları arasında çelişki bulunduğu, bu durumun ihalenin temel ilkelerine aykırı ve ihaleye katılımı engelleyici nitelikte olduğu, farklı kriterler belirlemek suretiyle söz konusu alıma ilişkin tekliflerin sunulmasında farklı yorumlara sebep olabileceği, bu nedenle taahhüt evrakı ve sözleşme tasarısına uygun görüş verilmediğinden bahisle █████/2024 tarihli Olur'la ihalenin iptaline dair Hazine ve Maliye Bakanlığı işleminin iptali istemiyle açılan davada, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla anılan işlemin iptaline karar verildiği, bu kararın gereğinin yerine getirilmesi amacıyla davalı idare tarafından tesis edilen ve uyuşmazlık konusu ihalenin yeniden iptal edilmesine dair işlemin tesis edildiği; Bununla birlikte, ... İdare Mahkemesinin anılan kararına karşı yapılan temyiz başvurusu sonucunda Danıştay Onüçüncü Dairesinin █████/2025 tarih ve E:█████████, K:█████████ sayılı kararıyla, Mahkeme kararının bozulmasına ve davada mercii tecavüzü bulunduğundan, dava dilekçesinin merciine tevdiine karar verildiği; Bu itibarla, Mahkeme kararının uygulanması kapsamında yeniden ihalenin iptaline ilişkin dava konusu edilen işlemin alınmasına dayanak teşkil eden Mahkeme kararı ortadan kalktığından, mahkeme kararının uygulanması kapsamında ihalenin yeniden iptal edilmesine dair işlemin iptali isteminin reddi gerektiği sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, iptal kararlarının gereğinin yerine getirilmediği, iptal kararı bozulmadan önce dava konusu işlemin hukuka aykırı bir şekilde tesis edildiği, uygulanması için Mahkeme kararının kesinleşmesinin gerekmediği, idarenin iptal kararının gerekçesini dikkate almadan işlem tesis ettiği, Mahkemece yapılan yargılamanın hiçe sayıldığı, iki ihale arasında farkların bulunduğu, ikinci ihalenin daha düşük bir bedelle yapılmasının hayatın olağan akışına uygun olduğu, kararın bu şekliyle yargı kararlarının uygulanmamasına zemin hazırladığı, dava konusu işlemin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir.DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesi uyarınca iptal davaları; idari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve amaç unsurlarından biriyle hukuka aykırı olduklarından bahisle açılan davalar olarak tanımlanmaktadır. Bununla birlikte, idari işlemin unsurlarının hukuka uygunluğunun denetiminde hangi "zamanın" esas alınacağı düzenlenmemiştir. Öğretide, idari işlemin hangi ana göre hukuka uygunluğunun denetleneceği konusunda, işlemdeki hukuka aykırılığı tespit eden iptal kararı, idari işlemi doğduğu andan itibaren ortadan kaldırdığından dava konusu idari işlemin tesis edildiği zamandaki duruma göre yargılanması gerektiği ileri sürülmektedir (Yıldırım Uler, İdari Yargıda İptal Kararlarının Sonuçları, Ankara, Sevinç Matbaası, 1970, s. 34). Aynı zamanda Dairemiz içtihatlarında da idari işlemin tesis edildiği andaki duruma göre değerlendirilmesi gerektiğine, idari işlemdeki hukuka aykırılığı giderecek nitelikteki mevzuat değişikliklerinin, idari işlemin hukuka aykırı doğduğu gerçeğini değiştirmeyeceğine dikkat çekilmiştir (Danıştay Onüçüncü Dairesi, █████/2022 tarih ve E:█████████, K:█████████ sayılı kararı). Bununla birlikte, bu kuralın istisnaları bulunmaktadır. Bu istisnalardan en önemlisi, idari yaptırımların tesisinden sonra, muhatabı lehine bir düzenlemenin yürürlüğe girmesi halinde, Anayasa'nın 38. maddesi uyarınca idari işlemin iptaline karar verilmesidir. Bu durumda, idari işlem yapıldığı anda hukuka uygun olmakla birlikte, muhatabın sonradan yürürlüğe giren lehe kanundan faydalanabilmesi için idari yargı yerlerince idari işlemin iptaline karar verilmektedir (Danıştay İkinci Dairesi, █████/2025 tarih ve E:██████████, K:█████████ sayılı kararı). Bu kuralın bir diğer istisnası ise idari işlemin bir yargı kararına dayanılarak tesis edilmesi ancak bu yargı kararının daha sonra kanun yolu aşamasında ortadan kaldırılması halidir. 2577 sayılı Kanun'un 28. maddesi uyarınca idare, yargı kararlarının gereklerini kural olarak "gecikmeksizin" ve herhalükarda en geç otuz gün içerisinde yerine getirmekle yükümlüdür. Bir idari yargı kararının gereği, idare tarafından yeni bir işlem tesis edilmesi olabilir. İdari yargı kararı gereği tesis edilen idari işlem, işlemin dayanağı olan Mahkeme kararı daha sonra kanun yolu aşamasında ortadan kaldırılmış olsa da, tesis edildiği anda hukuka uygundur. Fakat bu durumda, hukuk sisteminde artık bulunmayan bir karar uyarınca var olan idari işlemin de ortadan kaldırılması ihtiyacı bulunmaktadır. Bu nedenle, idari yargı yerleri, dayanağı olan Mahkeme kararı ortadan kalkan idari işlemlerin de -her ne kadar tesis edildikleri anda hukuka uygun olsalar da- iptaline karar vermektedir. Öte yandan, idareler, tesis etmiş oldukları işlemlerin dayanağı olan Mahkeme kararının kanun yolunda ortadan kaldırılmış olması nedeniyle işlemlerini geri alabilir. Bu durumda, bir üst paragrafta açıklanan ihtiyaç ortadan kalkmış olduğundan, idari yargı yerlerince davanın konusuz kaldığı tespiti yapılarak, dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekir. Bu nedenle, idari yargı yerlerince, idari işlemin geri alınıp alınmadığı hususunda ara kararı verilmesi ve idare tarafından işlemin geri alınması halinde davada karar verilmesine yer olmadığına; idari işlem ara kararı üzerine de geri alınmamış ise dava konusu işlemin iptaline karar verilmesi gerekmektedir. Bu itibarla, dava dosyası incelendiğinde, temyize konu İdare Mahkemesi tarafından karar verilmeden önce idare tarafından işlemin geri alınıp alınmadığı konusunda ara kararı verilmediğinden, bu yönde ara kararı yapılarak, bunun sonucuna göre karara varılması gerektiği düşünülmektedir.TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:İNCELEME VE GEREKÇE : MADDİ OLAY : Hazine ve Maliye Bakanlığı Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığınca █████/2024 tarihinde açık ihale usulüyle "Hazine ve Maliye Bakanlığı Birimlerinde İstihdam Edilip Yemek Talep Eden 1550 Personel İçin █████/2025-█████/2025 Tarihleri Arası 249 (İki Yüz Kırk Dokuz) Gün Üzerinden Malzemeli Yemek Hazırlama ve Dağıtım (385950 Öğün)" ihalesinin gerçekleştirileceği █████/2024 tarihinde kamu ihale bülteninde yayımlanarak ilan edilmiştir. Bu ilandan sonra kırk kişi tarafından ihale dokümanı indirilmiş, on altı istekli olabilecek ve istekli tarafından şikayet başvurusunda bulunulmuştur. Davalı idare tarafından, şikayet başvuruları reddedilerek ... tarih ve ... sayılı ihale komisyonu kararıyla davacı ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibi olarak belirlenmiştir. Anılan ihaleye yönelik olarak █████/2024 tarihinde ön mali kontrol gerçekleştirilmiş, buna ilişkin olarak Strateji Geliştirme Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı yazısında, "İdari şartnamede TS 13075 İş yerleri - Gıda Maddeleri Taşıma Hizmetleri - Genel Kurallar belgesinin ihalede teklif ile birlikte sunulacağı, diğer belgelerin ise 'ihale aşamasında teklif ile birlikte sunulması zorunlu olmayıp, sözleşme öncesi idareye sunulabileceği' düzenlemesine yer verilmesinin ihale dokümanları arasında çelişki doğurduğu, 4734 sayılı Kanun’un 5. maddesine aykırılık teşkil ettiği, ihaleye katılımı engelleyici hususlar olduğu ve farklı kriterler belirlenmek suretiyle söz konusu alıma ilişkin tekliflerin sunulmasında farklı yorumlara yol açabileceği" belirtilmiştir. Bu yazının ihale yetkilisince değerlendirilmesi üzerine, ... tarih ve ... sayılı işlemle uyuşmazlık konusu ihalenin iptaline karar verilmiştir. Davalı idarenin ihalenin iptali kararına karşı davacı tarafından açılan davada, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla, ihalenin iptaline yönelik işlemin iptaline karar verilmiştir. İdare Mahkemesinin anılan iptal kararı üzerine, ihale yetkilisi tarafından ... tarih ve ... sayılı işlemiyle uyuşmazlık konusu ihalenin tekrar iptaline karar verilmiştir. Bunun üzerine, anılan ihalenin tekrar iptaline ilişkin işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 5. maddesinin 1. fıkrasında, "İdareler, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur."; 39. maddesinde, "İhale komisyonu kararı üzerine idare, verilmiş olan bütün teklifleri reddederek ihaleyi iptal etmekte serbesttir. İhalenin iptal edilmesi halinde bu durum bütün isteklilere derhal bildirilir. İdare bütün tekliflerin reddedilmesi nedeniyle herhangi bir yükümlülük altına girmez. Ancak, idare isteklilerin talepte bulunması halinde, ihalenin iptal edilme gerekçelerini talep eden isteklilere bildirir."; kurallarına yer verilmiş, 40. maddesinde de, 37 ve 38. maddelere göre yapılan değerlendirme sonucunda ihalenin, ekonomik açıdan en avantajlı teklifi veren isteklinin üzerinde bırakılacağı, ihale komisyonunun gerekçeli kararını belirleyerek ihale yetkilisinin onayına sunacağı, kararlarda isteklilerin adları veya ticaret unvanlarının, teklif edilen bedellerin, ihalenin tarihinin ve hangi istekli üzerine hangi gerekçelerle yapıldığının, ihale yapılmamış ise nedenlerinin belirtileceği, ihale yetkilisinin, karar tarihini izleyen en geç beş iş günü içinde ihale kararını onaylayacağı veya gerekçesini açıkça belirtmek suretiyle iptal edeceği, ihalenin; kararın onaylanması halinde geçerli, iptal edilmesi halinde ise hükümsüz sayılacağı kurala bağlanmıştır. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Her ne kadar, dava konusu işlem ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı üzerine alınmış ve bu karar Dairemizin █████/2025 tarih ve E:█████████, K:█████████ sayılı kararıyla bozulmuşsa da, davalı idare tarafından ihalenin iptali konusunda yeni sebeplere yer verildiği ve davacı tarafından bu sebeplerin hukuka aykırı olduğu konusunda iddialarda bulunulduğu anlaşıldığından, dava konusu işlemin bu yönüyle hukuka uygunluğunun denetlenmesi gerektiğine karar verilmiştir. Aktarılan mevzuat düzenlemelerine göre, ihale komisyonu kararlarının onaylanıp onaylanmaması konusunda ihale yetkilisinin takdir yetkisinin bulunduğu, bu yetki kullanılırken hukuken geçerli seçenekler arasından tercihte bulunulması ve işlemin yapılıp yapılmaması noktasında makul ve meşru sebepler dikkate alınarak karar verilmesi gerektiği, ancak ihale yetkilisinin takdir yetkisinin sınırsız olmadığı, ihale işlemleri bakımından takdir yetkisinin yargısal denetiminde, temel ihale ilkelerinin gözetileceği anlaşılmaktadır. Hem hukuka uygunluk, hem de yerindelik denetimi yapan ihale yetkilisi tarafından bu konuda alınan idari kararın yargısal denetimi de özellik arz etmektedir. Başka bir anlatımla, 4734 sayılı Kanun'un 40. maddesi ile ihale yetkilisine ihale komisyonu kararlarını onaylama zorunluluğu getirilmemesi nedeniyle anılan madde ile ihale yetkilisine tanınan yetkinin onaylamama yönünde kullanılması halinde bu yetkinin kamu yararına kullanıldığının ispatı bakımından, ihale yetkilisince hukuken kesin delil niteliği taşıyan belgelere dayanılması gibi bir zorunluluk bulunmamakta ise de idare tarafından ileri sürülen sebeplerin hukuka uygunluğunun 4734 sayılı Kanun'un 5. maddesinde yer alan temel ilkeler ve hukuki güvenirlik, idari istikrar gibi ilkeler de göz önüne alınarak idari yargı yerlerince denetleneceği açıktır.Dosyanın incelenmesinden, ihale yetkilisince İdare Mahkemesi kararından sonra yapılan değerlendirmede; uyuşmazlık konusu ihaleye on yedi isteklinin katıldığı, yedi geçerli teklifin bulunduğu, ancak yeni yapılan ihaleye otuz isteklinin teklif sunduğu ve yirmi bir geçerli teklifin bulunduğu, davacı şirketin de bu ihaleye iştirak ettiği, gerek öğün başına birim maliyeti gerekse ihale bedelinde tasarruf sağlandığı gerekçesiyle ihalenin iptal edildiği anlaşılmaktadır. İdare Mahkemesinin kararı sonrasında oluşan yeni hukuki durum çerçevesinde ihale yetkilisinin kamu kaynağında yapılan tasarrufu dikkate alarak yaptığı yerindelik denetiminde, davacının yapılan ikinci ihaleye de katıldığı ve diğer iddiaları dikkate alındığında, hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Bu itibarla, dava konusu ihalenin ihale yetkilisince yeniden iptalinde hukuka aykırılık bulunmadığından, İdare Mahkemesi kararının Dairemizce bozulduğundan bahisle davanın reddi yolunda verilen temyize konu Mahkeme kararında sonucu itibarıyla hukuki isabetsizlik görülmemiştir. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Davacının temyiz isteminin reddine, 2. Davanın reddi yolundaki ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı temyize konu kararında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından anılan Mahkeme kararının yukarıda belirtilen GEREKÇEYLE ONANMASINA, 3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına, 4. Posta giderleri avansından artan tutarın davacıya iadesine, 5. Kullanılmayan ... TL yürütmeyi durdurma harcının istemi halinde davacıya iadesine, 6. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine, 7. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), █████/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.