Danıştay 13. Daire, 1567 sayılı Kanuna aykırı yetkisiz döviz alım satımı yaptığı iddia edilen iş yerinin geçici kapatılmasına ilişkin Hazine ve Maliye Bakanlığı kararının temyiz incelemesi.
Özet: Bir kuyumculuk şirketi, 1567 sayılı Kanun uyarınca izinsiz döviz alım satımı yapıldığı iddiasıyla işyerinin bir ay süreyle geçici olarak kapatılmasına ve mühürlenmesine ilişkin Hazine ve Maliye Bakanlığı kararının iptali için dava açmıştır. İlk derece idare mahkemesi ve bölge idare mahkemesi, işyerinde elektronik döviz kuru tabelası bulunması ve denetim sırasında müşteri döviz bozdurma işlemlerinin tespiti gibi somut bulgulara dayanarak davayı reddetmiş ve kapatma işleminin hukuka uygun olduğuna karar vermiştir. Davacı şirket, denetimdeki tespitlerin gerçeği yansıtmadığını ve soyut olduğunu ileri sürerek kararları temyiz etmiştir. Danıştay Tetkik Hakimi, temyiz isteminin kabulü ve bölge idare mahkemesi kararının bozulması yönünde görüş bildirmiş olsa da, Danıştayın nihai kararı evrakta yer almamaktadır.
T.C.
D A N I Ş T A YONÜÇÜNCÜ DAİREEsas No:█████████Karar No:█████████TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Kuyumculuk Tekstil İnşaat Gıda Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. ...KARŞI TARAF (DAVALILAR) : 1-...BakanlığıVEKİLİ : Av. ... 2- ... Belediyesi VEKİLİ : Av. ...İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Davacıya ait "... Mahallesi, ...Caddesi, ... No:... Avcılar/İSTANBUL" adresinde bulunan iş yerinde izin alınmadan döviz alım satımı yapıldığından bahisle 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun'un 3. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca iş yerinin faaliyetlerinin 1 (bir) ay süreyle geçici olarak durdurulmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı Hazine ve Maliye Bakanlığı Finansal Piyasalar ve Kambiyo Genel Müdürlüğü işlemi ile anılan işlem doğrultusunda iş yerinin mühürlenmesine ilişkin işlemin iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K:...sayılı kararda; davacıya ait iş yerinde yapılan denetimde, iş yerinin dışından bakıldığında görülecek şekilde döviz fiyatlarını belirtir elektronik tabelanın bulunduğu ve iş yerindeki denetim sırasında denetim personelince üç ayrı müşterinin döviz bozdurma işlemi gerçekleştirdiği hususlarının tespit edildiği, davacıya ait iş yerinde yetkisiz döviz alım satımı faaliyeti yürütüldüğünün davalı idarece ortaya konulduğu anlaşıldığından, dava konusu işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, denetim sırasında üç ayrı müşterinin döviz bozdurma işlemi gerçekleştiği tespitinin gerçeği yansıtmadığı, e-yoklama fişinde yer verilen tespitlerin soyut olduğu ileri sürülmektedir.KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından, temyize konu kararın hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur. Davalı Avcılar Belediyesi tarafından savunma verilmemiştir.DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'UN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:İNCELEME VE GEREKÇE: ESAS YÖNÜNDEN: MADDİ OLAY : Davacıya ait "... Mahallesi, ...Caddesi, ... No:... Avcılar/İSTANBUL" adresinde bulunan iş yerinde █████/2022 tarihinde gerçekleştirilen denetim neticesinde İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı İkitelli Uygulama Grup Müdürlüğünce düzenlenen ... benzersiz kodlu e-yoklama fişinde, "(...) İş yerinde döviz satışına ilişkin günlük kurların yer aldığı elektronik tabela görülmüştür. Saat 14:36'da iş yerinin içine girerek kendimizi tanıtıp görev tanımımızı izah ederek ilgili denetime devam edilmiştir. Bu süre zarfında ilgili iş yerine giren 3 ayrı müşteri ile yapılan görüşmede ilgili adresteki işletmede döviz bozdurma işlemi yapıldığı, bu işlem için kendilerine herhangi bir alım satım belgesi verilmediği beyan edilmiş olup, işbu beyana ilişkin tutanak düzenlenmek istendiği ancak kimlik ibrazı ve imzadan imtina edilmesi nedeniyle tutanak altına alınamamıştır. (...) iş yerinde kullanılan laptopun masaüstü görüntüsü ile program ekle/kaldır kısmındaki programlar listesinin görüntüleri alınmış ve herhangi bir kur programı olmadığı görülmüştür." tespitlerine yer verilmiştir. Gelir İdaresi Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı yazısıyla söz konusu e-yoklama fişinin davalı idareye gönderilmesi üzerine, anılan tespitler 1567 sayılı Kanun'un 3. maddesinin beşinci fıkrasına aykırılık teşkil ettiğinden bahisle Hazine ve Maliye Bakanlığı Finansal Piyasalar ve Kambiyo Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı Olur'uyla tespite konu iş yerinin faaliyetlerinin 1 ay boyunca geçici olarak durdurulmasına karar verilmiş, söz konusu işlemin uygulanması amacıyla iş yeri █████/2022 tarihinde mühürlenmiştir. Bunun üzerine anılan işlemlerin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun'un (fiil tarihinde yürürlükte bulunan) 3. maddesinin beşinci fıkrasında, "Bu Kanuna dayanılarak çıkarılan karar, yönetmelik ve tebliğler ile diğer genel ve düzenleyici işlemler uyarınca faaliyet izni veya yetki belgesi alınması zorunlu olan konularda, gerekli izin veya belgeyi almaksızın ticari faaliyette bulunanlar, elli bin Türk lirasından iki yüz elli bin Türk lirasına kadar idarî para cezası ile cezalandırılır ve yetkisiz faaliyetin gerçekleştirildiği iş yerindeki tüm faaliyetler bir aydan altı aya kadar, tekrarı halinde ise sürekli olarak durdurulur. Ancak, yetkisiz olarak faaliyette bulunanların ilan ve reklamlarından veya yaptıkları işin mahiyetinden söz konusu iş yerini, sadece faaliyet izni veya yetki verilmesi gereken faaliyet konularında iştigal etmek maksadıyla açtıkları veya işlettikleri anlaşılıyorsa söz konusu iş yerindeki faaliyet sürekli olarak durdurulur. Durdurma işlemleri Hazine Müsteşarlığının talebi üzerine valiliklerce yerine getirilir" kuralı yer almaktadır. █████/2018 tarih ve 30317 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 2018-█████ sayılı Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karara İlişkin Tebliğ'in (Tebliğ) "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Tebliğin amacı, Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Kararda tanımlanan yetkili müesseselerin kuruluş, faaliyet, şube açma, yükümlülük ve denetimlerine dair usul ve esasları düzenlemektir."; "İzin" başlıklı 5. maddesinde, dava konusu işlemin tesis edildiği tarihteki yürürlükteki haliyle, "(1) Yetkili müesseselerin kurulması ve faaliyete geçmesi için Bakanlıktan izin alınması şarttır. (2) Faaliyet izni bulunmayanlar veya iptal edilenler, yetkili müessese faaliyetinde bulunamazlar; ticaret unvanlarında, iş yeri açma ruhsatlarında, ilan ve reklamlarında, iş yerlerinde veya internet sitelerinde dövize ilişkin işlem yaptıkları izlenimini yaratacak hiçbir kelime, deyim ve işaret kullanamazlar." düzenlemesine yer verilmiştir. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: 1567 sayılı Kanun'un 3. maddesinin beşinci fıkrasında, fiil tarihinde yürürlükte bulunan haliyle, faaliyet izni veya yetki belgesi kapsamında faaliyette bulunulabilecek konularda, "izin ya da belge alınmaksızın ticari faaliyette bulunulduğunun" tespit edilmesi durumunda, iş yerindeki tüm faaliyetlerin bir aydan altı aya kadar durdurulacağı, bu fiilin tekrarı halinde ya da söz konusu iş yerinde yalnızca izin veya belge alınması gereken faaliyet gerçekleşmekte ise doğrudan iş yerindeki tüm faaliyetlerin sürekli olarak durdurulacağı kurala bağlanmıştır. Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar'da tanımlanan yetkili müesseselerin kuruluş, faaliyet, şube açma, yükümlülük ve denetimlerine dair usul ve esaslarının düzenlendiği Tebliğ'in 5. maddesinde ise, yetkili müesseselerin kurulması ve faaliyete geçmesi için ilgili Bakanlıktan izin alınması gerektiğinin belirtilmesinin ardından, faaliyet izni bulunmayanların bu faaliyeti yürüttükleri izlenimini yaratacak emarelerden kaçınması gerektiği kurala bağlanmıştır. Bununla birlikte, anılan kurala aykırı hareket edilmesi halinde doğrudan bu aykırılığa karşılık bir idari yaptırım öngörülmemiş olup söz konusu kuralın, vatandaşların doğru bilgilendirilmesinin sağlanması, izin alınmaksızın faaliyet gösterenlerin müşterilerine ulaşmasının zorlaştırılması ve faaliyet izni takibinin ve denetiminin kolaylaştırılması amacıyla getirildiği anlaşılmaktadır. Bu bağlamda, Tebliğ'de yer alan söz konusu düzenleme ile, karşılığında "iş yeri faaliyetlerinin geçici olarak durdurulması" yaptırımı öngörülen "gerekli izin ya da belge alınmaksızın ticari faaliyette bulunulması" fiilinin genişletilmesinden, diğer bir ifadeyle, normlar hiyerarşisine aykırılıktan bahsedilemeyecek ise de kuralın uygulanma biçimi nedeniyle bir hukuka aykırılık meydana gelebileceğinden, bu kapsamda yapılan tespitlerin her somut olay yönünden ayrıca değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu durumda, iş yeri faaliyetlerinin geçici durdurulması yaptırımı, 1567 sayılı Kanun'da ifade edildiği üzere, gerekli izin ya da belge alınmaksızın ticari faaliyette bulunulması fiili nedeniyle ilgilisi hakkında uygulanabilecek ise de bu doğrultuda bir yaptırım uygulanabilmesi için, iş yerindeki yetkisiz faaliyetin ikna edici ve somut tespitlerle ortaya koyulması gerekmektedir. Tebliğ'de zikredilen "ticaret unvanlarında, iş yeri açma ve çalışma ruhsatlarında, ilan ve reklamlarında, iş yerlerinde veya internet sitelerinde dövize ilişkin işlem yaptıkları izlenimini yaratacak kelime, deyim ve işaretler" söz konusu faaliyet için birer gösterge olabilecek ise de sayılan örneklerin tek başına iş yerinde faaliyette bulunulduğunu ispata elverişli olmayabileceği, diğer taraftan, idarenin ağır bir ispat külfeti altında bırakılmasının düzenlemenin amacına aykırı sonuçlara sebebiyet verebileceği göz önünde bulundurulmalıdır. O halde, tespitlerin değerlendirilmesinde her iki boyutuyla katı ve kategorik bir yaklaşımdan kaçınılması gerektiği açıktır. Uyuşmazlıkta, davacıya ait iş yerinde bulunan elektronik panoda güncel döviz kurlarının yazılı olduğu, denetim anında iş yerine gelen müşterilere döviz alım satım işlemi gerçekleştirildiğinden bahisle davacıya ait iş yerinin faaliyetlerinin bir ay süreyle geçici olarak durdurulmasına karar verilmiş ise de güncel döviz kurlarının yazılı olduğu elektronik tabelanın tek başına ticari faaliyette bulunulduğunu ortaya koyabilecek nitelikte olmadığı, iş yerinde döviz alım satımı gerçekleştirildiği iddia edilen müşterilerin kimliğiyle ilgili bilgiye yer verilmediği, ilgililerin yazılı beyanının tutanak altına alınamadığı anlaşılmaktadır. Bu itibarla, hukuken kabul edilebilir bir tespit mevcut olmaksızın tesis edilen dava konusu işlemlerde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varıldığından, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Davacının temyiz isteminin kabulüne; 2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ...tarih ve E:..., K:...sayılı kararının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA, 3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, █████/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.