Danıştay 13. Dairesi, İstanbul Ataşehirdeki okul kantini kira bedelinin mevzuata aykırı olarak fahiş belirlenen idari işlemin iptali kararına yönelik temyiz incelemesi.
Özet: Bir idare mahkemesi, okul kantini işletme hakkına ilişkin kira sözleşmesindeki belirlenmiş artış kurallarına ve öğrenci sayısındaki değişim şartına aykırı olarak, mevcut sözleşmedeki tüketici fiyat endeksi bazlı artış yerine, hukuken kabul edilebilir zorlayıcı koşullar ve somut gerekçeler sunulmaksızın fahiş düzeyde tespit edilen yeni muhammen kira bedelinin belirlenmesi ve bu bedelle sözleşme imzalanması yönündeki idari işlemi hukuka aykırı bularak iptal etmiştir.
T.C.
D A N I Ş T A YONÜÇÜNCÜ DAİREEsas No:█████████Karar No:█████████TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Kaymakamlığı VEKİLİ : Av. ... KARŞI TARAF (DAVACI) : ...VEKİLİ : Av. ...İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: İstanbul ili, Ataşehir ilçesinde bulunan ... Ortaokulu kantininin işletme hakkının verilmesine ilişkin imzalanan kira sözleşmesinin süresinin dolduğundan bahisle Millî Eğitim Bakanlığı Okul-Aile Birliği Yönetmeliği'nin Geçici 2. maddesi uyarınca anılan kantinin aylık kira bedelinin 60.000,00-TL olarak belirlenmesine ilişkin █████/2023 tarihli "Muhammen Bedel Tespit Tutanağı" ile anılan kararın davacıya tebliğ edilerek taraflarca kira sözleşmesinin imzalanması ve bir örneğinin idarelerine gönderilmesinin istenilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Ataşehir Kaymakamlığı İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü işleminin iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince, "davanın görev yönünden reddi" yolundaki kararın Dairemizin █████/2025 tarih ve E:████████, K:█████████ sayılı kararı ile bozulması üzerine işin esasına yönelik verilen kararda; davacı ile davalı idare arasında █████/2022 tarihinde yürürlüğe girmek üzere imzalanan Kira Sözleşmesi'nin 6. maddesinde ve Millî Eğitim Bakanlığı Okul-Aile Birliği Yönetmeliği'nin 21. maddesinde kira bedelinin, Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE-oniki aylık ortalamalara göre yüzde değişim) oranında arttırılacağı ancak kira bedelinin tespitine ilişkin önemli ölçüde farklılaşma (öğrenci mevcudunda en az %25 oranında azalış veya artış, kiracının cirosunu önemli derecede etkileyecek Bakanlık tarafından getirilen kısıtlayıcı düzenlemeler) olması halinde, muhammen bedelin yeniden tespit edilerek mevcut kiracıya aynı usulle ihale edilmesi suretiyle yeni sözleşme düzenleneceğinin kurala bağlandığı, anılan kural uyarınca davalı idare tarafından tespit komisyonu oluşturulduğu ve muhammen bedelin tespitine ilişkin █████/2023 tarihli tutanağın düzenlendiği, anılan tutanakta öğrenci sayısının █████████ döneminde 1460, dava konusu █████████ döneminde 1500 olduğunun ifade edildiği, aylık 21.901,88-TL olan kira bedelinin TÜFE ölçüt alınarak artırılması esası yerine, somut, hukuken kabul edilebilir haklı ve zorlayıcı koşullar ortaya konulmaksızın ve öğrenci sayısında en az 1/4 oranında eksilme veya artma bulunmamasına rağmen belirlenen 60.000,00-TL'lik muhammen bedelin fahiş olduğu sonucuna ulaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, aynı istemle açılan davanın görev yönünden reddi yolundaki kararının temyiz aşamasında olduğu, dolayısıyla aynı konudaki işbu davanın derdest olduğu, uyuşmazlığın çözümünde adli yargı mercilerinin görevli olduğu, Mahkemece eksik inceleme neticesinde karar verildiği, davanın derdestlik ve görev yönünden reddi gerektiği ileri sürülmektedir.KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, savunma verilmemiştir. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Mahkeme kararının gerekçeli olarak onanması gerektiği düşünülmektedir.TÜRK MİLLETİ ADINAKarar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:İNCELEME VE GEREKÇE : ESAS YÖNÜNDEN: MADDİ OLAY : Davacı ile ... Ortaokulu Okul-Aile Birliği arasında ... Ortaokulu kantininin işletme hakkının verilmesine ilişkin aylık 15.000,00-TL üzerinden 9 ay süreli █████/2018 tarihli "Kantin Kiralama Sözleşmesi" imzalanmış, takip eden yıllarda söz konusu sözleşme 9 ay süreli olacak şekilde yenilenmiştir. Söz konusu kantinin 5 yıllık sözleşme süresi dolduğundan bahisle █████/2022 tarihinde aylık kira bedeline esas olmak üzere muhammen bedel tespiti yapılmış, aylık 30.000,00-TL üzerinden 5 yıl süreli █████/2022 tarihli sözleşme imzalanmış, ... tarih ve ... sayılı Ataşehir Kaymakamlığı İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü işlemiyle, en son muhammen bedel tespitinin 2018 yılında yapıldığı ve 5 yıllık sürenin henüz dolmadığı anlaşıldığından söz konusu muhammen bedel tespiti ve anılan sözleşme iptal edilerek kiranın %25 oranında artırılmasına karar verildiği ve bunun üzerine davacı ile █████/2022 tarihinden itibaren yürürlüğe girmek üzere aylık 21.901,88-TL üzerinden 5 yıl süreli █████/2023 tarihli "Kantin Kiralama Sözleşmesi" imzalanmıştır. ... tarih ve ... sayılı Ataşehir Kaymakamlığı İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü işlemiyle, aralarında uyuşmazlığa konu okulun da bulunduğu mülkiyeti Hazineye ait olup Milli Eğitim Bakanlığına tahsisli Ataşehir İlçe Milli Eğitim Müdürlüğüne bağlı resmi okulların Okul-Aile Birliği Başkanlıklarınca kiraya verilen kantinlerinin Milli Emlak Genel Tebliği (Sıra No:300) uyarınca 5 yıllık sözleşme süreleri dolduğundan Millî Eğitim Bakanlığı Okul-Aile Birliği Yönetmeliği'nin Geçici 2. maddesi uyarınca kira tespitlerinin yenilenmesi gerektiği belirtilerek anılan Yönetmelik'in 19. maddesi uyarınca muhammen bedel tespit komisyonu oluşturulmasına karar verilmiştir. Anılan karar uyarınca oluşturulan muhammen bedel tespit komisyonunca █████/2023 tarihli Muhammen Bedel Tespit Tutanağı ile, ... Ortaokulu kantininin 5 yıllık sözleşme süresinin █████/2023 tarihinde dolduğundan bahisle anılan kantinin aylık kira bedeli 60.000,00-TL olarak tespit edilmiş ve söz konusu kantinin anılan bedel üzerinden öncelikle Yönetmelik'in Geçici 2. maddesi uyarınca davacıya ihale edilmesine, davacının kabul etmemesi halinde 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 51/g maddesi uyarınca ihaleye çıkılmasına karar verilmiştir. █████/2023 tarih ve "Kantin Muhammen Bedel Tespiti (5. Yılı Dolan)" konulu, ... sayılı Ataşehir Kaymakamlığı İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü işlemiyle ... Ortaokulu Müdürlüğünden, söz konusu muhammen bedel tespit komisyonu kararının davacıya tebliğ edilerek taraflarca kantin kiralama sözleşmesinin imzalanması ve bir örneğinin de idarelerine gönderilmesi istenilmiş, davacı ile okul-aile birliği arasında aylık 60.000,00-TL bedel üzerinden █████/2023 tarihinde "Okullarda Bulunan Kantin ve Benzeri Yerleri Kiralama Sözleşmesi" imzalanmıştır. Bunun üzerine, anılan sözleşmeyi ihtirazi kayıtla imzalayan davacı tarafından kira süresinin sona ermediği, tespit edilen bedelin fahiş olduğu iddialarıyla ... tarihli Muhammen Bedel Tespit Tutanağı ile █████/2023 tarih ve "Kantin Muhammen Bedel Tespiti (5. Yılı Dolan)" konulu, ... sayılı Ataşehir Kaymakamlığı İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü işleminin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde, tahmin edilen bedel, ihale konusu olan işlerin tahmin edilen bedeli olarak tanımlanmış; "Tahmin edilen bedelin tespiti" başlıklı 9. maddesinin 1. fıkrasında, "Tahmin edilen bedel, idarelerce tespit edilir veya ettirilir. İşin özelliğine göre gerektiğinde bu bedel veya bu bedelin hesabında kullanılacak fiyatlar belediye, ticaret odası, sanayi odası, borsa gibi kuruluşlardan veya bilirkişilerden soruşturulur. Tahmin edilen bedel, bunun dayanaklarının da eklendiği bir hesap tutanağında gösterilir ve asıl evrak arasında saklanır. Bu bedel gerektiğinde ihale komisyonlarınca tahkik ettirilir." kuralına yer verilmiştir. █████/2012 tarih ve 28199 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Millî Eğitim Bakanlığı Okul-Aile Birliği Yönetmeliği'nin, işlem tarihindeki halinde, "Birliğin görev ve yetkileri" başlıklı 6. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendinde, kantin ve benzeri yerleri işlettirmek veya işletmek okul-aile birliklerinin görev ve yetkileri arasında sayılmış; "Muhammen bedel tespit komisyonu ve bedel tespiti" başlıklı 19. maddesinin ikinci fıkrasında, "Kantin ve benzeri yerlerin muhammen bedelinin tespitinde; öğrenci sayısı, okulun bulunduğu bölgenin gelişmişlik düzeyi, kiralanacak yerin fiziki özellikleri ve benzeri kriterler de dikkate alınır."; "Kiralama usulü ve işlemleri" başlıklı 20. maddesinde, "(1) Birlik; kantin ve benzeri yerleri öncelikle işletmecilere kiralama usulü ile işlettirir veya işletmecinin bulunmadığı durumlarda işletir. Kantin ve benzeri yerlerin kiraya verilmesinde, eğitim ve öğretimin aksatılmaması esastır. (2) Söz konusu yerlerin birlik tarafından kiraya verilmesi 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun 51 inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendine göre pazarlık usulü ile yapılır. (3) Kiralama işlemleri, valilik/kaymakamlıkça görevlendirilecek il/ilçe millî eğitim müdür yardımcısı/şube müdürü başkanlığında ilgili birlik başkanı, defterdarlık/mal müdürlüğü temsilcisi, gerektiğinde il/ilçe özel idare müdürlüğü temsilcisinin katılımıyla oluşan ihale komisyonunca yapılır. (...)"; "Sözleşme ve tarafların yükümlülükleri" başlıklı 21. maddesinin üçüncü fıkrasında, "Kiralama işleminde ilk yıl kira bedeli ihale bedelidir. İkinci ve izleyen yıllar kira bedelleri Türkiye İstatistik Kurumunca (TÜİK) yayımlanan Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE-oniki aylık ortalamalara göre yüzde değişim) oranında artırılır. Ancak kira bedelinin tespitine ilişkin önemli ölçüde farklılaşma (öğrenci mevcudunda en az %25 oranında azalış veya artış, kiracının cirosunu önemli derecede etkileyecek Bakanlık tarafından getirilen kısıtlayıcı düzenlemeler) olması halinde, muhammen bedel yeniden tespit edilerek mevcut kiracıya aynı usulle ihale edilerek yeni sözleşme düzenlenir."; "Kiralama" başlıklı Geçici 2. maddesinde, "(1) Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce sözleşmesi sona eren veya devam eden ve sözleşme bitim tarihi itibarıyla sözleşmeden doğan yükümlülüklerini yerine getiren kantin, yemekhane, kafeterya ve benzeri yerleri işleten kiracıların talep etmeleri halinde mevcut kiracılara bu yerler pazarlık usulü ile kiralanır." kuralları yer almıştır. Milli Emlak Genel Tebliği (Sıra No:300)'nin eki "Ek-8 Milli Eğitim Bakanlığının Gözetim ve Denetiminde Okul Aile Birliklerince İşletilen Yerlere İlişkin Sözleşme"nin "I. Genel Şartlar" başlıklı kısmının 2. maddesinde, kira süresinin 5 (beş) yıl olduğu kurala bağlanmıştır. Milli Eğitim Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığının █████/2020 tarih ve E.8807033 sayılı yazısında, "(...) koronavirüs (Covid-19) salgını nedeniyle eğitim öğretime ara verilmesi nedeniyle Bakanlığımıza bağlı okullarda bulunan kantinlerin cari sözleşme yılı içerisinde faaliyette bulunamadıkları sürelerin hesaplanarak okulların eğitim öğretime başlayacağı tarih (telafi eğitimi dikkate alınmadan) itibari ile cari sözleşme süresine eklenmesi gerekmekte (...)" açıklaması; █████/2021 tarih ve E.18759861 sayılı yazısında, "(...) okullarda eğitim öğretime ara verilmesi sebebiyle faaliyetleri duran kantinlerin sözleşme süreleri donduğundan kantin kira sözleşmelerinin faaliyette bulunulmayan süre aralığında bitmesi ve sözleşme yenilenmesi söz konusu olmayacaktır. Ancak okullarda yüz yüze eğitim öğretimin başlayacağı tarihte kantinlerin sözleşme süreleri de kaldığı yerden işlemeye başlayacağından sözleşme sürelerinin bitiş tarihinin hesaplanmasında salgın sürecinde okulların kapalı olması nedeniyle kantinlerin fiilen faaliyette bulunamadıkları sürelerin dikkate alınması gerekmektedir. (...)" açıklaması yapılmıştır. Davacı ile ... Ortaokulu Okul-Aile Birliği arasında imzalanan █████/2023 tarihli "Kantin Kiralama Sözleşmesi"nin 21. maddesinde, "(...) Güçlendirme, yangın, onarım ve benzeri nedenlerle geçici olarak eğitim ve öğretime ara verilmesi durumunda kiracının çalışma süresi ve kirası dondurulur. Okulun faaliyete geçmesini müteakip dondurulan süre sözleşme süresine eklenir." düzenlemesi yer almıştır. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Aktarılan mevzuattan, Milli Eğitim Bakanlığına bağlı okullarda bulunan kantin ve benzeri yerlerin, okul-aile birliği tarafından işletilebileceği veya 2886 sayılı Kanun'un 51/g maddesi uyarınca yapılacak ihale neticesinde imzalanan kira sözleşmesiyle işlettirilebileceği, kira süresinin en fazla 5 (beş) yıl olabileceği, kira sözleşmesinin 1 (bir) yıldan uzun süreli olması durumunda ilk yıl kira bedelinin ihale bedeli olacağı, ikinci ve izleyen yıllar kira bedellerinin Türkiye İstatistik Kurumunca (TÜİK) yayımlanan Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE-oniki aylık ortalamalara göre yüzde değişim) oranında artırılacağı, sözleşme süresi biten ve sözleşmeden doğan yükümlülüklerini yerine getiren mevcut kantin işletmecilerinin talep etmeleri halinde bu kantinlerin pazarlık usulü ile aynı işletmeciye yeniden kiraya verilebileceği, muhammen bedelin, öğrenci sayısı, okulun bulunduğu bölgenin gelişmişlik düzeyi, kiralanacak yerin fiziki özellikleri ve benzeri kriterler de dikkate alınarak tespit edileceği, Covid-19 salgını sürecinde okulların kapalı olduğu, yüz yüze eğitime devam eden öğrenci ve gün sayısında değişiklik yapılan idari kararların uygulandığı █████/2020 tarihi ile █████/2021 tarihi arasındaki 540 günlük sürenin sözleşme sürelerinin bitiş tarihinin hesaplanmasında dikkate alınacağı anlaşılmaktadır. Dosyanın incelenmesinden, uyuşmazlığa konu kantinin işletme hakkının verilmesine ilişkin davacı ile en son 5 yıl süreli █████/2022 tarihinde yürürlüğe girmek üzere █████/2023 tarihli kira sözleşmesi imzalanmış ise de sözleşme süresinin sehven 5 yıl olarak belirtildiği, söz konusu kantine ilişkin en son muhammen bedel tespitinin 2018 yılında yapıldığı ve █████/2018 tarihli kira sözleşmesinin imzalandığı, takip eden yıllarda söz konusu sözleşmenin 9 ay süreli olacak şekilde yenilendiği ve dava konusu işlemlerin 300 sıra sayılı Genel Tebliğ uyarınca söz konusu kantinin 5 yıllık sözleşme süresi █████/2023 tarihinde dolduğundan Yönetmelik'in Geçici 2. maddesi uyarınca kira tespitlerinin yenilenmesi gerektiğinden bahisle tesis edildiği, işbu davanın, kira süresinin sona ermediği, tespit edilen bedelin fahiş olduğu iddialarıyla açıldığı anlaşılmıştır. Bu durumda, uyuşmazlığın sözleşme süresi devam ettiğinden kantin kira bedelinin Yönetmelik'in 21. maddesinin üçüncü fıkrası ve sözleşme hükümleri uyarınca belirlenmesine ilişkin olmadığı, 300 sıra sayılı Genel Tebliğ ile Yönetmelik'in 19. maddesi ve Geçici 2. maddesi uyarınca kantinin sözleşme süresi dolduğundan "pazarlık usulü ile mevcut kantin işletmecisi olan davacıya yeniden kiralanması"na yönelik kira tespitinin yenilenmesinden, başka bir ifadeyle sona eren sözleşme hükümlerine tabi olmaksızın Yönetmelik ve 2886 sayılı Kanun uyarınca kantin kira bedeline esas olmak üzere muhammen bedel tespitinden kaynaklandığı anlaşıldığından ilk olarak söz konusu okul kantininin işletme hakkının verilmesine ilişkin sözleşmenin 5 yıllık süresinin muhammen bedel tespitine ilişkin dava konusu işlem tarihi itibarıyla dolup dolmadığının tespiti gerekmektedir. 2018 yılında kira bedeline esas olmak üzere yapılan muhammen bedel tespiti üzerine █████/2018 tarihinde imzalanan sözleşmenin takip eden yıllarda 9 ay süreli olacak şekilde uzatıldığı ve normal bitim tarihinin █████/2023 olduğu, Covid-19 salgını sürecinde okulların kapalı olduğu, yüz yüze eğitime devam eden öğrenci ve gün sayısında değişiklik yapılan idari kararların uygulandığı █████/2020 tarihi ile █████/2021 tarihi arasındaki 540 günlük süre dikkate alındığında sözleşme süresinin █████/2025 tarihine kadar devam ettiği anlaşıldığından, taraflar arasında imzalanmış ve halihazırda devam eden bir sözleşme varken sözleşme süresinin sona erdiğinden bahisle yeni kira bedeline esas olmak üzere muhammen bedel tespitine ilişkin █████/2023 tarihli işlemde ve anılan işlemin davacıya tebliğine ilişkin işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Bu itibarla, dava konusu işlemlerde hukuka uygunluk, dava konusu işlemlerin iptali yolundaki temyize konu İdare Mahkemesi kararında ise sonucu itibarıyla hukuki isabetsizlik bulunmamaktadır. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Davalının temyiz isteminin reddine, 2. Dava konusu işlemlerin iptali yolundaki ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı temyize konu kararında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından anılan Mahkeme kararının yukarıda belirtilen GEREKÇEYLE ONANMASINA, 3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına, 4. Posta giderleri avansından artan tutarın davalıya iadesine, 5. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine, 6. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), █████/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.