İstanbul 14. Asliye Ticaret Mahkemesindeki menfi tespit davasında, ticari ilişki kapsamında iki adet senede dayalı haksız icra takibine itirazla borçlu olunmadığının tespiti talebi.
Özet: Bu menfi tespit davası, davacının davalı tarafından iki adet senede dayalı olarak başlatılan ve toplam 250.000 TL tutarındaki icra takibine konu borcu ödediğini, bu nedenle davalıya herhangi bir borcu bulunmadığını ileri sürerek açılmıştır. Davacı, haksız olduğunu iddia ettiği bu takiplerin ticari faaliyetlerini olumsuz etkilediğini belirterek, icra takibinin teminatsız durdurulmasını, borçlu olmadığının tespitini ve davalının kötü niyetli takip başlatması nedeniyle en az %20 kötü niyet tazminatı ödenmesini talep etmektedir. Davalı süresinde cevap dilekçesi sunmayarak davacı iddialarını inkar etmiş sayılmıştır. Mahkeme, menfi tespit davalarında ispat yükünün taraflara ait genel kural çerçevesinde değerlendirileceğini belirtmiştir.
T.C.
İSTANBUL14. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİESAS NO:████████ EsasKARAR NO:████████DAVA:Menfi Tespit (Ticari İlişkiden Kaynaklanan)DAVA TARİHİ:█████/2025KARAR TARİHİ:█████/2026Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit (Ticari İlişkiden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:Davacı vekilinin Mahkemeye sunmuş olduğu dava dilekçesinde özetle; Davalı tarafından müvekkil aleyhine 17.02.2025 ve 31.03.2025 tarihli ve her biri 125.000,00 TL bedelli 2 adet senede dayalı olarak ....Asliye Ticaret Mahkemesinin 2025/... D.iş sayılı dosyasında ihtiyati haciz kararı alındığını, müvekkilinin tüm mal varlığı üzerine haciz işletildiğini, Akabinde ....İcra Müdürlüğü 2025/... E sayılı dosyasında ise müvekkil aleyhine icrai takip başlatılmış olduğunu, davacının icra takibinden bihaber olduğundan dolayı iş bu dosya da kesinleşmiş olup yine bu dosya üzerinden müvekkil aleyhine olacak şekilde tüm mal varlığına haciz işlemi yapıldığını, davacının davalıya karşı ihtiyati haciz başvuru tarihi olan 28.04.2025 tarihi itibari ile herhangi bir borcu bulunmadığını, zira iş bu menfi tespit davasının da öznesi olan vade tarihleri 17.02.2025 ve 31.03.2025 olan iki senet bedelinin davacı tarafından ödendiğini, Davacı müvekkilinin aleyhine başlatılmış olan ihtiyati haciz ve icrai haciz neticesinde müvekkilinin tüm mal varlığı üzerine haciz şerhi işletilmiş olup iş bu hacizler sebebiyle davacı müvekkilinin ticari hayatının da bitme noktasına geldiğini, cari işlemlerinin durma noktasına geldiği gibi mevcut olan ticari borçlarını da ödeyemediğini, Davacı müvekkil tarafından davaya konu ihtilaf ile ilgili olarak dava şartı arabuluculuk hükümleri gereğince İstanbul Ticari Uyuşmazlıklar Arabuluculuk Bürosu 2025/... numarası ile başvuruda bulunulmuş olup, taraflar arasındaki arabuluculuk süreci anlaşmama şeklinde sonuçlandığını, açıklanan tüm bu nedenlerle; Öncelikle müvekkil aleyhine başlatılan ....İcra Müdürlüğü 2025/... E sayılı dosyadaki icra takibinin iş bu dava sonuçlanıncaya kadar teminatsız bir şekilde durdurulmasına, Müvekkilinin davalıya borcu olmadığının tespitine, Davalının haksız ve kötü niyetli olarak takip yapmış olması sebebi ile senetlerde yazılı olan toplam 250.000,00 TL'nin %20'sinden az olmamak üzere kötü niyet tazminatına hükmedilmesine, Yargılama gideri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine, karar verilmesini vekaleten talep ve dava etmiştir.Davalıya usulüne uygun dava dilekçesi tebliğe çıkarılmış, davalı davaya cevap vermeyerek HMK 128 uyarınca tüm iddiaları inkar etmiş sayılmıştır.Dava, icra takibine konu edilen 2 adet senet nedeniyle borçlu olmadığının tespiti istemine ilişkindir.Gerçekte var olmayan bir borç ya da geçersiz bir hukuki ilişki nedeniyle icra takibine maruz kalması muhtemel olan veya icra takibine maruz kalan bir kimsenin (borçlunun) gerçekte borçlu bulunmadığını ispat için açacağı dava, menfi tespit olarak adlandırılmaktadır. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu(İİK)'nun “Menfi tespit ve istirdat davaları” başlıklı 72. maddesi:“Borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat için menfi tespit davası açabilir.” düzenlemesini içermektedir. Anılan maddeden anlaşıldığı üzere borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat için menfi tespit davası açabilir ve takip konusu alacağın borçlusu olmadığının tespiti isteyebilir. Borçlu, belirtilen şekilde takipten önce veya sonra alacaklıya karşı bir menfi tespit davası açar; bu davayı kazanırsa, hakkındaki icra takibi iptal edilir ve borcu ödemekten kurtulur. Somut uyuşmazlıkta davacı icra takibinden sonra menfi tespit davası açmıştır.İspat yükü ise; bir vakıanın doğru ve gerçek olup olmadığı konusunda hakimi inandırma faaliyetidir. İspat, ispat anıdan önce vuku bulmuş ve tekrar etmeyen, vakıalara ilişkindir. İspat yükü aynı zamanda bir haktır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin ██████████ Esas ████████ Karar sayılı ilamında da belirttiği üzere 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (TMK), “İspat Yükü” başlıklı 6. maddesinde, “Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlüdür.” şeklinde; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 190. maddesinde ise: “İspat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir. Kanuni bir karineye dayanan taraf, sadece karinenin temelini oluşturan vakıaya ilişkin ispat yükü altındadır. Kanunda öngörülen istisnalar dışında, karşı taraf, kanuni karinenin aksini ispat edebilir.” şeklinde düzenlemelere yer verilmiştir. Sözkonusu ispat yükünün kime ait olduğunu belirleme görevi, davanın taraflarına değil, mahkemeye aittir. İspat yüküne ilişkin bu genel kural menfi tespit davaları için de geçerlidir. Yani, menfi tespit davalarında da, tarafların sıfatları değişik olmakla beraber, ispat yükü bakımından bir değişiklik olmayıp, bu genel kural uygulanır. Bu davalarda da bir vakıadan kendi lehine haklar çıkaran (iddia eden) taraf, o vakıayı ispat etmelidir. Menfi tespit davalarında ispat yükü kural olarak alacaklıdadır. Ancak davalının alacağı senede dayanıyorsa ispat yükü yer değiştirerek senetten dolayı borçlu olmadığını iddia eden davacı tarafa düşer. Kambiyo senetleri sebepten mücerret olduğundan borçlu olunmadığının ispat yükümlülüğü davacı borçluya aittir. Karine olarak bir kambiyo senedinin mevcut bir borcun ifası veya itfası amacıyla verildiği kabul edilir. Kambiyo senetleri birer ödeme aracıdır. Borçlu, bononun başka bir amaçla verildiği yönündeki iddiasını yazılı delil ile ispatlamalıdır. Bu konuda tanık dinletilmesi de mümkün değildir. (Yargıtay 19. HD █████████ Esas █████████ Karar sayılı █████████ Esas █████████ Karar sayılı içtihatları) Senedin anlaşmaya aykırı doldurulduğu iddiası yönünden ise TTK'nın 778. maddesi delaletiyle 680. maddesi gereğince açık bono düzenlenebileceği ve davacının bu iddiasını da ancak yazılı delille ispat edebileceği izahtan varestedir. Bir başka söyleyişle asıl olan senede karşı senetle ispat kuralıdır. Senede karşı senetle ispat kuralının istisnaları HMK'nın 203. maddesinde tahdidi olarak düzenlenmiş olup, salt borçlunun ya da alacaklının sosyal ekonomik durumu vb. soyut sebeplerden bahisle "hayatın olağan akışına aykırılık" gibi kanuni olmayan argümanlarla senede karşı senetle ispat kuralı bertaraf edilemez.Delil avansı, HMK’nın 324.maddesinde hükme bağlanmıştır. HMK’nın 324/2 maddesinde “taraflardan birisi avans yükümlülüğünü yerine getirmezse, diğer taraf bu avansı yatırabilir. Aksi halde talep olunan delilin ikamesinden vazgeçilmiş sayılır.” hükmüne yer verilmiştir. Görüldüğü gibi gider avansının yatırılmaması ile delil avansının yatırılmamasının sonuçları farklıdır. Bilirkişi ücreti delil avansı niteliğindedir. Belirtilen avansın yatırılmaması halinde belirtilen delilden vazgeçilmiş sayılır. .... İcra Müdürlüğü'nün 2025/... Esas sayılı takip dosyasının incelenmesinde, davacının davalı aleyhine 125.000,00-TL asıl alacak 150.116,44-TL işlemiş faiz olmak üzere toplam 275.116,44-TL ilamsız icra takibi başlatıldığı, ödeme emrinin borçluya 23.05.2025 tarihinde tebliğ edildiği, borçlunun █████/2026 tarihinde süresi içerisinde itiraz ettiği görülmüştür.Yasal dayanakları ortaya konularak yapılan bu açıklamalardan sonra somut olaya gelindiğinde, davacı tarafından icra takibine konu edilen senet bedellerinin ödendiğini, bu durumun mesaj kayıtları, cari hesap ektresi ile tespit edilebileceğini beyan etmiş, mahkememizin █████/2026 tarihli 1 nolu celsesinde bilirkişi ücretine ilişkin delil avansı eksikliğinin tamamlanması için davacı vekiline iki haftalık kesin süre verildiği, verilen süreye uyulmadığı takdirde bilirkişi delilinden vazgeçmiş sayılacağının ihtar edildiği, davacı vekilinin kesin süre içerisinde delil avansı eksikliğini tamamlamaması nedeniyle bilirkişi deliline dayanmaktan vazgeçmiş sayılmasına karar verildiği, dava konusu uyuşmazlığa ilişkin meselenin çözümünün uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektirdiği, davacı tarafından sunulan mesaj kaydında hangi senedin hangi miktarda ödendiğinin belli olmadığı, tarafların cari hesaplarının incelenmesi suretiyle uyuşmazlığın çözülmesi gerektiği, bu yönde inceleme yapılması için davacının delil avansını kendisine verilen kesin süre içerisinde ikmal etmediği bu itibarla mahkememizce mevcut delil durumuna göre davacının davasını ispatlayamamış kabul edilerek davanın reddine karar vermek gerekmiştir.HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;1-Davanın Reddine,2-732,00-TL karar harcının peşin alınan 4.269,38-TLden düşümü ile kalan 3.537,38-TL'nin karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacıya iadesine,3-Tarafların zorunlu arabuluculuk sürecinde anlaşmamaları nedeniyle 6325 sayılı Kanunun 18/A-13-14 maddesi uyarınca zorunlu arabuluculuk gideri olan 4.600,00-TL'nin davacıdan tahsil edilerek hazineye gelir kaydına, 4-Davacı tarafından yapılan yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, 5-Tarafların gider avansından artan bakiyesinin karar kesinleştiğinde ve talep halinde taraflara iadesine, Dair, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftalık yasal süresi içerisinde İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde istinaf kanun yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı.Katip ... e-imzalıdır Hakim ...e-imzalıdır