Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, Kayseri Bünyanda arazi toplulaştırmasının eşdeğer parsel tahsis edilmediği gerekçesiyle iptaline yönelik ısrar kararının temyiz incelemesi.
Özet: Bu hukuki metin, bir arazi toplulaştırma işleminin iptali talebiyle açılan davada, davacının kendisine tahsis edilen parselin konum ve nitelik açısından eşdeğer olmadığını ve toplulaştırma ilkelerine aykırı olduğunu iddia etmesi üzerine, ilk derece ve bölge idare mahkemelerince bilirkişi raporu doğrultusunda işlemin iptaline karar verilmesini ele almaktadır; ancak Danıştayın ilgili dairesi, bilirkişi raporunda davacının kardeşine yapılan tahsisle ilgili karşılaştırmalı bilgi eksikliği olduğunu belirtmiş, bu nedenle davalı idare, toplulaştırma işleminin iptali yönündeki Bölge İdare Mahkemesi ısrar kararının Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu tarafından incelenerek bozulmasını talep etmektedir.
T.C.
D A N I Ş T A YİDARİ DAVA DAİRELERİ KURULUEsas No : █████████Karar No : █████████ TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Genel Müdürlüğü VEKİLİ : Av. ... KARŞI TARAF (DAVACI) : ...VEKİLİ : Av. ...İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı ısrar kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ :Dava konusu istem: Kayseri ili, Bünyan ilçesi, ... Mahallesinde yer alan ve davacının hissedarı olduğu (toplulaştırma öncesi) ... parsel sayılı taşınmazın bulunduğu alanda yapılan arazi toplulaştırmasının anılan parsele ilişkin kısmının iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla;3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun 1. ve 6. maddelerine; Sulama Alanlarında Arazi Düzenlemesine Dair Tarım Reformu Kanunu Uygulama Yönetmeliği'nin 20. ve 22. maddelerine; Tarım Reformu Genel Müdürlüğü Kamulaştırma Toplulaştırma ve Dağıtım Dairesi Başkanlığı Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı'nın 16.maddesine yer verildikten sonra,Uyuşmazlığa konu olayın çözümünün, niteliği itibarıyla teknik bilgiyi gerektirmesi nedeniyle, yapılan toplulaştırma sonucunda gerçekleştirilen tahsis işleminin toplulaştırma ilke ve kurallarına uygun olup olmadığının tespiti amacıyla Mahkemelerinin █████/2023 tarihli ara kararı uyarınca taşınmaz mahallinde yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde hazırlanarak dosyaya sunulan █████/2023 tarihli bilirkişi raporunun özetine yer verilmiş ve bilirkişi raporunun karara esas alınabilecek yeterlilikte ve bilimsel açıdan uygun olduğu kanaatine varılarak, taraflara tebliğ edilen bilirkişi raporuna karşı davalı idare tarafından yapılan itirazın yerinde görülmediği belirtildikten sonra,Dava dosyasında bulunan bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden, Kayseri ili, Bünyan ilçesi, ... Mahallesinde bulunan davacının murisi ...'tan intikal eden ... sayılı parselin arazi toplulaştırma projesi kapsamında tam isabet ettiği ... ada ... sayılı parselin davacının kardeşi ...'a tam hisse olarak tahsis edildiği; ... ada ... sayılı parselin ... Mahallesi sınırında yer aldığı, toplulaştırma uygulamasıyla ise davacıya köy sınırından 1150 metre uzakta bulunan ... ada ... sayılı parselin tahsis edildiği dikkate alındığında, dava konusu taşınmazların bulunduğu alanda yapılan arazi toplulaştırma işlemi ile davacıya eşdeğer bir yerden ve eşdeğer özellikli bir alandan tahsis yapılmadığı, tahsis işlemlerinin toplulaştırma ilke ve kurallarına uygun olmadığı anlaşıldığından, dava konusu toplulaştırma işleminde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle, dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davalı idare tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir. Daire kararının özeti: Danıştay Dördüncü Dairesinin █████/2025 tarih ve E:█████████, K:████████ sayılı kararıyla; 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun 1. maddesine; dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan mülga Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Arazi Toplulaştırmasına İlişkin Tüzük'ün 16. maddesine yer verildikten sonra,Dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan Tarım Reformu Genel Müdürlüğü Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatının "Yeni Parselasyon Planlamasında Dikkat Edilecek Hususlar" başlıklı kısmında, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılacağının belirtildiği,Dosyaya sunulan █████/2023 tarihli bilirkişi raporunda, Kayseri ili Bünyan ilçesi, ... Mahallesi ... sayılı kadastro parselinin 9.900 m2 olduğu, bu parseldeki davacının hissesine düşen kısmın 675 m2 olduğu, davacının ..., ..., ... ve ... nolu parsellerine karşılık toplulaştırma işlemleri neticesinde ... ada ... parselin tahsis edildiği, davacının ... sayılı parselde 886,36 m2, ... sayılı parselde 4.782,96 m2, ... sayılı parselde 2.495,46 m2 hissesi bulunduğu, eski ... sayılı kadastro parselinin bulunduğu yerde toplulaştırma işlemi neticesinde ... ada ... numaralı parselin üretildiğinin belirtildiği, davacının kardeşi H.B.'ye tam hisse olarak tahsis edilen ... ada ... sayılı parselin kök parseli olan ... sayılı parseldeki H.B.'nin hissesine düşen kısım hakkında bilgi verilmediği, davalı idare tarafından H.B.'nin hissesinin 6.288,75 m2 olduğu iddia edilmekle beraber bu hususta dosyaya bilgi ve belge sunulmadığı, davacının ..., ... ve ... sayılı parsellerinin konumlarının gösterilmediği, davacıya uzak bir parselden tahsis yapılması dışında, eski ve yeni parsellerinin durumları, toprak yapısı ve tarımsal yönden hiçbir değerlendirme yapılmadığının anlaşıldığı,Toplulaştırma çalışmalarında amaçlananın, parçalı hisselerin elden geldiğince toparlanıp, hisse dağınıklığı nedeniyle arazi parçalanmasının önüne geçmek olduğu, maliklere mümkün olduğunca eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması gerektiği; bu durumda, parsel büyüklüğü yeterli olan bir malike, diğer hissedarlardan ayırarak müstakil parsel verilmesinin tek başına toplulaştırma işlemini sakatlayan bir unsur olarak kabul edilemeyeceği,Karara esas alınan raporda, ... sayılı kadastro parseline çok uzak bir noktada bulunan ... ada ... sayılı parselin davacıya tahsis edilmesi eleştirilmekle beraber, ... ada ... sayılı parselin davacının dört parselinin birleşmesi ile oluşan bir parsel olduğu ve davacının ... sayılı kadastro parselinde sadece 675 m2 hisse sahibi olduğu dikkate alındığında, davacıya tahsis edilen ... ada ... parselin geldisi olan tüm parsellerinin çakışık haritada gösterilmesi, eski ve yeni parsellerin konumlarının, toprak yapılarının, kesinti oranlarının karşılaştırılarak değerlendirilmesi gerektiği; ayrıca dava dışı H.B.'ye tahsis edilen ... ada ... sayılı parselin, bu kişiye hangi parsellere karşılık tahsis edildiği tespit edildikten sonra, H.B.'nin hisse oranının araştırılması, yeni ve eski parsellerinin çakışık olarak gösterilmesi, maliklerin arazilerinin en yoğun olduğu bölgede birleştirilmesi ilkesi de dikkate alınarak yeni bir bilirkişi raporu düzenlemesi ve H.B. ile ... ada ... sayılı parseli satın almış olan ...'ye 2577 sayılı Kanun'un 31. maddesi uyarınca davanın ihbar edilmesi gerektiği anlaşıldığından, eksik inceleme sonucu verilen İdare Dava Dairesi kararında hukuka uyarlık görülmediği gerekçesiyle ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının bozulmasına karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi ısrar kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; aynı gerekçesiyle istinaf başvurusunun reddi yolundaki ilk kararda ısrar edilmiştir.TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazilerinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışıldığı; ... ada ... parselin (eski ... parsel) bulunduğu yerde H.B'nin payına düşen alanın 6.288,75 m2 olması nedeniyle, büyük parselinin bulunduğu yerde planlandığı; Arazi Toplulaştırma Projesinin amacı, tarım arazilerini birleştirip büyüterek zamandan, maliyetten ve işgücünden tasarruf etmek olduğu için, ... ada ... parselin içerisinde davacının 675 m2'lik alanının yeniden hisseli yapılmasının, "Maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılır." kuralına aykırı olacağı ve tarımsal üretime getirisi ekonomik olmayan 675 m2lik bir hisse oluşturulmuş olacağı; bu nedenle, davacının ... ada ... parsele hissedar yapılması hisselilik durumunu artıracağından ve ekonomik olarak verimli bir şekilde tarım yapılmasına engel olacağından, arazi toplulaştırma projelerinin amacına aykırı olacağı; dava konusu işlemin ilgili mevzuata uygun olduğu, hatalı bilirkişi raporuna istinaden verilen idari işlemin iptali yönündeki kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile eksik incelemeye dayalı ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.TÜRK MİLLETİ ADINAKarar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:İNCELEME VE GEREKÇE:MADDİ OLAY :Kayseri ili, Bünyan ilçesi, ... Mahallesinde, davacının hissedarı olduğu ... sayılı parselin de içinde yer aldığı alan, █████/2012 tarihli Bakanlar Kurulu Kararı ile 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun 3. ve 8. maddelerine göre uygulama alanı olarak tespit edilmiştir. Anılan karara istinaden Kayseri ili Bünyan ilçesi, ... Mahallesinde gerçekleştirilen toplulaştırma işlemi sonrasında, davacının ..., ..., ... ve ... sayılı parsellerine karşılık, ... ada ... sayılı parsel tahsis edilmiştir.Davacı tarafından murisinden intikal eden Kayseri ili, Bünyan ilçesi, ... Mahallesi, eski ... sayılı kadastro parselinin bulunduğu yerde toplulaştırma işlemi neticesinde ... ada ... sayılı parselin üretildiği ve anılan parselin kardeşi H.B.'ye tam hisse olarak tahsis edildiği, diğer mirasçıların mahrum bırakıldığı, kendisine ise uzak bir parselden tahsis yapıldığı, arazi toplulaştırma ilke ve esaslarına aykırı hareket edildiği ileri sürülerek, arazi toplulaştırma işleminin söz konusu taşınmaz yönünden iptali istemiyle temyizen incelenen dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT : 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun 1. maddesine göre toplulaştırma işleminin amacı, toprağın verimli şekilde işletilmesi, işletilmesinin korunması, tarım arazisinin ailenin geçimini sağlama ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanmasını ve küçülmesini önleme olarak ifade edilmiştir. Dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan mülga Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Arazi Toplulaştırmasına İlişkin Tüzük'ün 16. maddesinden de; tarım arazilerinin rasyonel kullanımı ve parsel büyüklüklerinin optimum ölçülerde olmasının sağlanmasının amaçlandığı anlaşılmaktadır.Dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan Tarım Reformu Genel Müdürlüğü Kamulaştırma Toplulaştırma ve Dağıtım Dairesi Başkanlığı Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı'nın "Yeni Parselasyon Planında Dikkat Edilecek Hususlar" başlıklı 16. maddesinde ise; "Maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılır.Maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılır.....Parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilir.Arazi maliklerinden birden fazla ve komşu köylerde arazisi bulunanların arazileri ikamet ettikleri köyün sınırına yakın olacak şekilde planlanmaya çalışılır.Blokların düzgün şekilli olmayan kısımlarına büyük parseller yerleştirilmeye çalışılır.Düşük dereceli arazi mümkün olduğu ölçüde eski sahiplerine bırakılır veya kendi aralarında toplulaştırılır.Verasete iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazi bir işletme olarak değerlendirilir.Davalı arazinin her biri ayrı bir işletme olarak değerlendirilir.Hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her biri ayrı bir işletme olarak değerlendirilir ve eski Maliklerine aynı hisselerle tescil ettirilir. Bu araziden malik ve hisse oranları aynı olanlar bir arada toplulaştırılabilir. " düzenlemesi yer almaktadır. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Yukarıda aktarılan mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere, toplulaştırma çalışmalarında amaçlanan, parçalı hisselerin elden geldiğince toparlanıp, hisse dağınıklığı nedeniyle arazi parçalanmasının önüne geçmektir. Bu nedenle, maliklere mümkün olduğunca eski arazilerine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması gerektiği belirtilmiştir.Mahkemece yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenerek dosyaya sunulan █████/2023 tarihli bilirkişi raporunda, ... sayılı kadastro parseline çok uzak bir noktada bulunan ... ada ... sayılı parselin davacıya tahsis edilmesinin hatalı olduğu belirtilmesine rağmen; eski ve yeni parsellerin konumları, toprak yapılarının, kesinti oranları ile ilgili bir değerlendirme yapılmadığı; dava dışı H.B.'ye tahsis edilen ... ada ... sayılı parselin, bu kişiye hangi parsellere karşılık tahsis edildiğinin tespit edilemediği görülmektedir. Bu durumda, uyuşmazlığın çözümü için, davacıya tahsis edilen ... ada ... sayılı parselin geldisi olan tüm parsellerin çakışık haritada gösterilmesi, eski ve yeni parsellerin konumlarının, toprak yapılarının, kesinti oranlarının karşılaştırılarak değerlendirme yapılması; ayrıca dava dışı H.B'.ye tahsis edilen ... ada ... sayılı parselin, bu kişiye hangi parsellere karşılık tahsis edildiğinin tespit edilmesi ve anılan kişinin hisse oranının araştırılması gerektiği sonucuna varılmış olup; tüm bu hususlar değerlendirildikten sonra varılacak sonuca göre uyuşmazlığın esası hakkında yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.Bu itibarla, yukarıda belirtilen hususları ve değerlendirmeleri içerecek şekilde tekrar bir bilirkişi raporu alınması ve dosyadaki bilgi ve belgelerle birlikte tekrar uyuşmazlığın esası hakkında bir değerlendirme yapılması gerektiği anlaşıldığından eksik incelemeye dayalı olarak dava konusu işlemin iptaline ilişkin verilen İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu Bölge Mahkemesi ısrar kararında hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır.Öte yandan, ... Bölge İdare Mahkemesince esas hakkında karar verilmeden önce dava dışı H.B. ile 111 ada 13 sayılı parseli satın almış olan M.S.'ye 2577 sayılı Kanun'un 31. maddesi uyarınca davanın ihbar edilmesi gerekmektedir.KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle;1.Davalı idarenin temyiz isteminin kabulüne,2.Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin temyize konu ... tarih ve E:..., K:... sayılı ısrar kararının BOZULMASINA,3.Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, █████/2025 tarihinde kesin olarak oybirliği ile karar verildi.