Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun, terör nedeniyle köyüne dönemeyen kişinin 5233 sayılı Kanun kapsamındaki devam eden zarar tazminatının süresine ilişkin ısrar kararı incelemesi.
Özet: Terör olayları nedeniyle köyüne dönemeyen davacının 2008 sonrası devam eden zararlarının 5233 sayılı Kanun kapsamında tazmini talebiyle yaptığı başvurunun zımnen reddi işleminin iptali davasında, İlk Derece Mahkemesi köyün güvenliksizliğini gerekçe göstererek zararın tazminine karar vermiş; ancak Danıştay 10. Dairesi, 5233 sayılı Kanunun 6. maddesi uyarınca tazminatın yalnızca başvuru tarihinden geriye dönük bir yıllık dönemi kapsayabileceği, bu sürenin dışındaki döneme ilişkin iptal kararının hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle İlk Derece Mahkemesi kararını bozmuştur.
T.C.
D A N I Ş T A YİDARİ DAVA DAİRELERİ KURULUEsas No : ███████Karar No : █████████ TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Valiliği VEKİLİ : Av. ...KARŞI TARAF (DAVACILAR) : ... Mirasçıları 1- ... 2- ... 3- ... 4- ... VEKİLİ : Av. ...İSTEMİN KONUSU: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı ısrar kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ :Dava konusu istem: Şırnak ili, Merkez ilçesi, Alkemer Köyü'nde ikamet etmekte iken yaşanan terör olayları nedeniyle göç eden ve 1990-2004 yıllarına ilişkin olarak zararları tazmin edilen davacı tarafından köye halen dönüş yapamadığından bahisle 2008 yılı ve sonrasına ilişkin devam eden zararlarının 5233 sayılı Kanun kapsamında tazmini istemiyle ... tarihinde Şırnak Valiliği Zarar Tespit Komisyonuna yapılan başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; 2008 yılından başvuru tarihine kadar geçen döneme ilişkin olarak mal varlığına ulaşamamadan kaynaklı zararlar açısından anılan köyün girişe yasak bölge ilan edilip edilmediği, yerleşime açılıp açılmadığı, köyde ikamet eden veya etmek isteyen kişilerin güvenliklerinin sağlanıp sağlanmadığı hususlarının açıklığa kavuşturulması amacıyla Mahkemeleri tarafından yapılan █████/2014 ve █████/2014 tarihli ara kararlarına istinaden sunulan Şırnak İl Jandarma Komutanlığının █████/2014 tarihli yazısı eki tutanakta özetle; Alkemer Köyü'nün 2013 Nisan ayına kadar her üç ayda bir geçici askeri güvenlik bölgesi olarak ilan edildiği, son olarak █████/2013 tarihinde geçici askeri güvenlik bölgesi kapsamına alındığı ancak daha sonra geçici askeri güvenlik bölgesi kapsamına alınıp alınmadığı hususlarında bilgi bulunmadığı, karakolun konuşlandığı yer ile Alkemer Köyü arasında 19 km uzaklığın bulunduğu, köye ulaşım için kullanılacak yolun uzun zamandan beri araç ve insan trafiğinde kullanılmaması nedeniyle bölgede bulunması muhtemel terör örgüt mensupları ile yine örgüt mensupları tarafından araziye ve yola yerleştirilmiş eskiden kalma el yapımı patlayıcı madde, mayın, tuzaklama vb. bulunabileceği, bu sebeple güvenlik görevlileri ve sivil vatandaşlar açısından risk oluşturabileceği, belirtilen bölgenin kayalık ve derin vadilerden oluşması nedeniyle örgüt mensuplarına her türlü barınma ve gizlenme olanağı sağlayabileceği, Alkemer Köyü'nün konuşlu bulunan karakol ve askeri birlikler tarafından görülemeyecek ve gözetlemesi yapılamayacak derecede ölü bölgelerden oluştuğu, belirtilen bölgede terör örgütü mensuplarının bulundukları sürece kişilerin can ve mal güvenliği açısından sakıncanın olabileceğinin belirtildiği, öte yandan Mahkemelerinin █████/2014 ve █████/2014 tarihli ara kararları ile davalı idareden istenilen belgelerin incelenmesinden; Şırnak Valiliği Proje Koordinasyon Merkezi Köye Dönüş Bürosunun ... tarih ve ... sayılı yazısı ve eki listede Alkemer Köyü'nün güvenlik yönünden yerleşime uygun olmadığının belirtildiği, anılan yazının ve ara karara istinaden dosyaya sunulan diğer tüm bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, söz konusu köy/mezranın halen yerleşim açısından güvenli bir yer olmadığı, terör örgütü mensuplarının geçiş güzergahı üzerinde yer aldığı ve belirli bazı dönemlerde askeri güvenlik bölgesi olarak girişe yasak bölge kapsamında yer aldığı, davacının Alkemer Köyü'nde mal varlığının bulunup bulunmadığının araştırılarak eğer var ise 2008 yılından başvuru yaptığı tarihe kadar olan mal varlığına ulaşamama nedeniyle davacının uğradığı zararlarının tazminine karar verilmesi gerekirken söz konusu zararların tazmini istemiyle yapılan başvurunun zımnen reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle iptaline karar verilmiştir. Daire kararının özeti: Danıştay Onuncu Dairesinin █████/2019 tarih ve E:█████████, K:█████████ sayılı kararıyla; Davacının, 5233 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihten sonraki bir tarih olan 2008 yılı ve sonrası için mal varlığına ulaşamaması nedeniyle meydana gelen zararının karşılanması istemiyle idareye yaptığı ... tarihli başvurunun, Kanun’un 6. maddesi kapsamında idareye yapılmış bir başvuru olduğunun kabulü gerektiği, bu duruma göre, davacının idareye başvurduğu tarihten geriye doğru 1 yıllık döneme, bir başka ifadeyle █████/2013 tarihinden davacının idareye yapmış olduğu başvuru tarihine kadar olan dönemle sınırlı olarak Mahkemece dava konusu işlemin kısmen iptaline karar verilmesi gerekirken, Kanun'un 6. maddesinde öngörülen süre içinde idari başvuru yapılmayan █████/2008-█████/2013 tarihleri arasındaki dönemi de kapsayacak şekilde dava konusu işlemin tamamının iptali yolunda verilen kararda hukuki isabet görülmediği gerekçesiyle,... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının bozulmasına karar verilmiştir. İlk Derece Mahkemesi ısrar kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla;Mal varlığına ulaşılamamasından kaynaklanan zararın tazmini için yapılan idari başvurunun süresinde görülmemesi nedeniyle, mülkiyet hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlal edildiği iddiası ile Anayasa Mahkemesine yapılan ██████████ sayılı başvuruda; "(...) Bu nedenle Bölge İdare Mahkemesinin Zarar Tespit Komisyonuna başvuru süresine ilişkin yorumunun makul olmayan, zarar konusu olayın adeta her yıl kesintiye uğrayarak tekrarlandığını kabul eden, aşırı şekilci ve başvurucunun 5233 sayılı Kanun'la getirilen tazminat imkânından yararlanmasını zorlaştıran bir yorum olduğu değerlendirilmiştir. Bu hâliyle mülkiyet hakkına ilişkin ihlalin giderilmesi bakımından teorik düzeyde etkili olduğu saptanan 5233 sayılı Kanun'la oluşturulan tazminat yolu Bölge İdare Mahkemesinin bariz takdir hatası teşkil eden, şekilci ve katı yorumu sebebiyle somut olayda başarı şansı sunma kapasitesini yitirmiştir. Sonuç olarak Bölge İdare Mahkemesinin başvurucunun mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasının esasının incelenmesini ve giderim sağlanmasını engelleyen yorumu nedeniyle Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkı ile bağlantılı olarak Anayasa'nın 40. maddesinde düzenlenen etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.(...)" gerekçelerine yer verilerek Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkı ile bağlantılı olarak Anayasa'nın 40. maddesinde düzenlenen etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine karar verildiği gerekçesi eklenmek suretiyle dava konusu işlemin iptali yolundaki ilk kararda ısrar edilmiştir.TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, yargılama devam ederken davacının tazminini talep ettiği zararların Şırnak Valiliği Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zarar Tespit Komisyon Başkanlığınca tespit edildiği ve bu konuda davacının zararının ödeneceğine karar verildiği belirtilerek, İdare Mahkemesince dava konusu işlemin iptali yolunda verilen ısrar kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI : Davacılar tarafından, savunma verilmemiştir. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü ile İdare Mahkemesi ısrar kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.TÜRK MİLLETİ ADINAKarar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:İNCELEME VE GEREKÇE:MADDİ OLAY :Şırnak ili, Merkez ilçesi, Alkemer Köyü'nde ikamet etmekte iken yaşanan terör olayları nedeniyle göç eden ve 1990-2004 yıllarına ilişkin olarak zararları tazmin edilen davacının, köye halen dönüş yapamadığından bahisle 2008 yılı ve sonrasına ilişkin devam eden zararlarının 5233 sayılı Kanun kapsamında tazmini istemiyle ... tarihinde yaptığı başvurunun Şırnak Valiliği Zarar Tespit Komisyonunca zımnen reddedilmesi üzerine temyizen incelenen dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT:5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun'un "Zararların karşılanmasına ilişkin sulhname" başlıklı 12. maddesinde, "Komisyon, doğrudan doğruya veya bilirkişi aracılığı ile yaptığı tespitten sonra 8'inci maddeye göre belirlenen zararı, 9'uncu maddeye göre hesaplanan yaralanma, sakatlanma ve ölüm hâllerindeki nakdî ödeme tutarını, 10'uncu maddeye göre ifa tarzını ve 11'inci maddeye göre mahsup edilecek miktarları dikkate alarak, uğranılan zararı sulh yoluyla karşılayacak safi miktarı belirler. Komisyonca, bu esaslara göre hazırlanan sulhname tasarısının örneği davet yazısı ile birlikte hak sahibine tebliğ edilir. Davet yazısında hak sahibinin sulhname tasarısını imzalamak üzere otuz gün içinde gelmesi veya yetkili bir temsilcisini göndermesi gerektiği, aksi takdirde sulhname tasarısını kabul etmemiş sayılacağı ve yargı yoluna başvurarak zararının tazmin edilmesini talep etme hakkının saklı olduğu belirtilir.Davet üzerine gelen hak sahibi veya yetkili temsilcisi sulhname tasarısını kabul ettiği takdirde, bu tasarı kendisi veya yetkili temsilcisi ve komisyon başkanı tarafından imzalanır.Sulhname tasarısının kabul edilmemesi veya ikinci fıkraya göre kabul edilmemiş sayılması hâllerinde bir uyuşmazlık tutanağı düzenlenerek bir örneği ilgiliye gönderilir.Sulh yoluyla çözülemeyen uyuşmazlıklarda ilgililerin yargı yoluna başvurma hakları saklıdır." hükmüne yer verilmiştir.HUKUKİ DEĞERLENDİRME:Dosyanın incelenmesinden; Şırnak ili, Merkez ilçesi, Alkemer Köyü'nde yaşanan terör olayları nedeniyle göç etmek zorunda kaldığını iddia eden davacı tarafından, uğradığı zararlarının 5233 sayılı Kanun kapsamında tazmin edilmesi amacıyla ... tarihinde yapılan başvurunun, Şırnak Valiliği Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zarar Tespit Komisyonu Başkanlığınca zımnen reddedilmesi üzerine açılan davada;Davalı idare vekilince dosyaya sunulan temyiz dilekçesinde, temyize konu uyuşmazlığa ilişkin yargılama süreci devam ederken; dava konusu köyde 2007-2018 yılları arasında mal varlığına ulaşamama durumunun devam ettiği, bu nedenle 2007-2018 yılları arasında onbir yıl üzerinden süre gelen zararların hesaplanarak ödenmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Komisyon kararının alındığı belirtilmiş ve buna ilişkin olarak dosyaya bir takım belgeler (Zarar Tespit Komisyonu Kararı, Bilirkişi Raporu) sunulmuştur.Bu durumda; İdare Mahkemesince, dava konusu zararlara ilişkin olarak taraflar arasında sulhname imzalanıp imzalanmadığının araştırılması, imzalanması durumunda ise sulhname dikkate alınarak davanın esası hakkında yeniden bir karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi ısrar kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.KARAR SONUCU:Açıklanan nedenlerle;1. Davalı idarenin temyiz isteminin kabulüne;2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin ... İdare Mahkemesinin temyize konu ... tarih ve E:..., K:... sayılı ısrar kararının BOZULMASINA,3.Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... İdare Mahkemesine gönderilmesine, 4. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen günden itibaren 15 (onbeş) gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere, █████/2025 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi. KARŞI OY X- Temyiz edilen kararla ilgili dosyanın incelenmesinden; ... İdare Mahkemesince verilen ısrar kararının usul ve hukuka uygun bulunduğu, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenlerinin kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı anlaşıldığından, temyiz isteminin reddi ile temyize konu ısrar kararının onanması gerektiği oyuyla, karara katılmıyoruz.