İzmir Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesinin lisanssız bilgisayar programı kullanımı ile fikir ve sanat eserleri mali haklarına tecavüz davasında tazminat kararı.
Özet: Mali hak sahipleri olan davacıların bilgisayar programlarının davalı tarafından izinsiz çoğaltılarak kullanıldığı iddiasıyla açılan bu davada, davalının işyerinde yapılan aramalar ve bilirkişi raporları sonucunda birden fazla bilgisayarda lisanssız yazılımların kurulu ve aktif olarak kullanıldığı, hatta bu yazılımlarla projeler oluşturulduğu tespit edilmiş; mahkeme, davacının Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu uyarınca lisans bedelinin üç katına kadar tazminat talep edebileceği tespitiyle hukuka aykırı çoğaltma ve kullanım eylemlerinin gerçekleştiği kanaatine varmıştır.
T.C.
İZMİR FİKRÎ VE SINAÎ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİ ESAS NO : ████████ EsasKARAR NO : 2021/9DAVA : Fikir Ve Sanat Sanat Eseri Sahipliğinden Kaynaklanan Haklara Tecavüzün Ref'i, Önlenmesi Ve TazminiDAVA TARİHİ : █████/2018KARAR TARİHİ : █████/2021Davacı vekili tarafından █████/2018 tarihinde davalı aleyhine açılan dava, mahkememizin esas defterine kaydedilmiş olup, yapılan açık yargılaması sonunda;GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:DAVA: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkillerinin mali hak sahibi olduğu programların davalı tarafından izinsiz olarak çoğaltılıp, kullanıldığı gerekçesi ile davacılardan... için 14.610 TL tazminatın, diğer davacı için 18.077 TL tazminatın █████/2018'den işleyen ticari faiziyle birlikte davalıdan tahsilini, belirsiz alacak davası olarak dava etmiştir. Müvekkillerinin Türkiye'de dağıttıkları bilgisayar programlarının İzmir... SCM'nin arama kararı üzerine █████/2018'de tutulan tespit tutanağı ve inceleme ile davalı şirkette bir bilgisayarda ...'ye ait "... pro 6.0" programının kurulu ve çalışır vaziyette olduğunun tespit edildiğini, davacı ...firmasına ait "..." programın,21, 20 ve 19. versiyonlarının 3 adet olmak üzere bilgisayarda çalışır halde lisanssız olduğunun tespit edildiğini belirtmiştir. SAVUNMA: Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle;kendilerinden fahiş tazminatlar istendiğini, indirime yanaşmadıklarını, iyi niyetli olmadıklarını, 3 ayrı yazılım kullanılmadığını, aynı yazılımın versiyonlarının bulunduğunu ve güncel olmadığını savunarak, davanın reddini istemiştir.BİLİRKİŞİ RAPORU: █████/2019 tarihinde bilgisayar mühendisi ve muhasebeci bilirkişi heyetinden alınan raporda özetle; ... 6.0 █████/2018 tarihinde KDV dahil 15670 TL olması gerektiğini,... yazılımının 3500 $ + KDV olarak rayiç bedelin belirlendiğini, █████/2018 tarihindeki döviz paritesinin olduğu 3,77 ile çarpıldığında KDV Hariç 13.225,45 TL KDV dahil 15.606,31 TL bedeli olduğunu,...19 yazılımına sahip bir kullanıcının ... 20'ye yükseltmek amacıyla 1050 dolar + KDV, ... 20 yazılımına sahip birisinin...1 yazılımına sahip olabilmesi amacıyla KDV hariç 1050 dolar ödenmesinin gerektiğni, █████/2018 tarihindeki döviz paritesi olan 3,77 ile çarpıldığında KDV hariç 7936,27 TL, KDV dahil 9363,6 TL olması gerektiğini, dava kapsamında davalının davacıya ödemesi gereken KDV dahil rayiç bedel toplamının 40.639,631 TL olduğunu rapor etmişlerdir. █████/2019 tarihinde aynı bilgisayar mühendisi ve muhasebeci bilirkişi heyetinden alınan ek raporda özetle; ... 19 yazılımının █████/2016 tarihinde 2.336 euro, ... 20 yazılımının █████/2017 tarihinde 3.063 euro ve ...21 yazılımının █████/2018 tarihinde 3.109,7 euro olarak fiyatlandığını, █████/2019 tarihli bilirkişi raporunda...6 yazılımının █████/2018 tarihinde 2565 pound, 2915 euro olduğunu, █████/2016 tarihli fatura içerisinde ise 3000 euro olarak fiyat verildiğini, █████/2018 tarihinde... 6.0 Pro yazılımının satışta olmadığını, ...9,... 20 ve...21 yazılımlarının █████/2018 tarihinde satışta olduğunu, 3DS max yazılımının süresiz bir lisanslama içermediğini, Cinema 4D yazılımının ise 2380 pound (1,127 sterlin/ Euro paritesi) 2682,16 Euro + KDV, 12.141,33 TL olduğunu rapor etmişlerdir. TESPİT, DELİL DEĞERLENDİRMESİ VE GEREKÇEDava, bilgisayar programının lisanssız olarak çoğaltılmasından kaynaklanan tazminat davasıdır. Davacılar, ...19,20,21 ve... PRO 6.0 nolu bilgisayar programlarının mali hak sahipleridir. Davacı vekili hak sahipliğine ilişkin, apostilli vekaletname, marka tescil örneklerini ve WIPO kayıtlarını sunmuştur. İzmir... Sulh Ceza Mahkemesini... değişik iş sayılı dosyasında, davalının işyerinde yapılan arama sonucu ... çalışanın bilgisayarında ... 19,20,21 yazılımının yüklü olduğu , ... isimli çalışanın bilgisayarında ... 6.0 PRO yazılımının yüklü olduğu anlaşılmıştır. Bu dört adet programın kurulu, birbirinden bağımsız çalışır vaziyette ve bu yazılımlar ile yapılmış çizimler/projeler olduğu tespit edilmiştir.Mahkememizce, anılan bilgisayar programlarının tespit tarihi itibariyle rayiç bedellerinin belirlenmesi ve kullanım kapsamları konusunda teknik rapor alınmıştır. Bilirkişi kurulu, programları ve rayiçlerini belirlemiş, tespit tarihi itibariyle delil tespiti sırasında 4 adet yazılımın izinsiz yüklendiğini tespit etmiştir. Nitekim, davalı da bu yazılımlar için lisans ibraz edememiştir. Davacı, ileride arttırılmak kaydıyla ...irması için 14.610-TL ,.... Ltd. 18.077-TL olmak üzere toplam 32.687-TL kısmi alacak tutarının tespit tarihi olan 03.01.2018 tarihinden itibaren işleyecek ticari reeskont faizi ile birlikte davalıdan tahsilini talep etmiştir. Buna göre, tespit raporuyla haksız çoğaltılıp yüklendikleri belirlenen programların lisans bedellerinin 3 katına kadarının davacı tarafından istenebileceği anlaşılmaktadır. Somut olayda, programların lisanssız olarak hukuka aykırı biçimde çoğaltıldıkları ve bilgisayarlarda kullanıma hazır edildikleri, bazı çizimler yapıldığı, çalışma dosyalarının bulunduğu tespit edilmiştir. Buna göre, davacının herhangi bir hukuka aykırı eylem meydana gelmeden önce lisansla kullanım izni vereceği programlarının lisanssız yüklenmesi nedeniyle, medeni ceza niteliğinde tazminat talebinin şartları bulunmaktadır. Bilgisayar programları 5846 Sayılı FSEK kapsamında koruma altındadır. Kanunun 1/B-g bendi uyarınca bilgisayar programları bu kanun kapsamındaki koruma konusu haklardan sayılmış, ikinci maddenin 3.bendi uyarınca da kategorik olarak tanımlamıştır. Bir bilgisayar programının sahibi veya yetkili dağıtıcısından çoğaltma ve kullanım için (programın çoğaltılması, bilgisayarın harddiskine yüklenmesi veya herhangi bir taşıyıcı materyale yüklenmesidir) izin alınmaması ve programın lisanssız olarak yüklenip kullanılması ihlal oluşturmaktadır. FSEK 20 ve devamı maddeleri mali hakları tanımlamış olup, çoğaltma ve yayma konusu edilen programın hak sahibinin mali hakları tekelci niteliktedir. Diğer deyimle, program sahibinin izni olmaksızın yükleme haksız çoğaltma ve mali hak tecavüzü oluşturmaktadır. FSEK 68.madde uyarınca eser sahibi, mali hak sahibi tecavüz halinde maddi zararlarda karşılık 3 kata kadar bedel talebinde bulunma hakkına sahiptir.FSEK 68. maddenin bedel belirleme konusunda mahkemeye takdir yetkisi tanıyıp tanımadığı tartışmalı bir konudur. Yargıtay 11 hukuk dairesinin iki yönde de kararları bulunmaktadır. Nitekim █████/1998 tarihli 9221-246 sayılı kararlarında, ".... uzman bilirkişi görüşü alınmak suretiyle rayiç bedelin tayin ve tespiti ile gerekirse olayın mahiyetine göre tespit edilen rayiç bedelin ne miktara yükseltileceğinin takdiri" gerektiğine hükmedilmiştir. Ancak yüksek mahkemenin son dönemdeki kararlarında her durumda üç kat tazminatın uygulanacağı şeklinde uygulamalar yapılmıştır. Yüksek mahkeme FSEK 68 uygulamasında mütecavizin kusuru aranmayacağını bununla birlikte ortak kusur halinde tecavüzün ref'i için FSEK 66/4 'ün dikkate alınabileceğini, belirlenen toplam bedel itibariyle BK 42 ve 43 Maddelerinin uygulanabileceğini, BK 43'e göre ortak kusur dikkate alınarak indirim olabileceğini öngörmüştür (█████/2012, ██████████-██████████). Böylece mütecavizin kusuru aranmaksızın FSEK 68 çerçevesinde rayiç bedelin üç katına kadar hükmedilebileceği anlaşılmaktadır. Diğer deyimle, kusura dayalı olmaksızın, davalının kusuru dikkate alınmaksızın üç kata kadar bedel takdiri mümkündür. Davacı eser sahibinin üç kat bedel talep ederken mütecavizin kusurunu kanıtlama yükümlülüğü bulunmamaktadır. O vakit üç kat bedel tutarının değerlendirilmesinde somut olaydaki davalı kusurunun veya ağır kusurunun göz önüne alınması, kanıtlanması gerekmemektedir. Buna karşılık FSEK 66/4 madde ref yöntemi belirlenmesinde davalının kusuru ve ağırlığı dışında tecavüzün kapsamı, ihlal edilen haklar ve tecavüzün ref edilmesi halinde davalının uğrayabileceği zararların dahi dikkate alınmasını öngörmektedir. Böyle olduğunda, üç kat tazminat aşırı veya hakkaniyete aykırı sonuçlar doğurabilmektedir. FSEK 68. madde, 66. maddeye göre özel hüküm niteliğinde olup birlikte değerlendirilmelidir. Artık kusur unsuru içermeyen FSEK 68. madde kapsamında varsayımsal bedel ve üç kata kadar tutar ödenmesi konusunda davalı kusuru ile ilişkilendirme zorunluluğu bulunmamaktadır. Nitekim konu ile ilgili olarak Anayasa Mahkemesi FSEK 68. maddenin Anayasaya aykırılığını değerlendirmiş olup, "3 kat fazlasını isteyebilir" ibaresini Anayasaya aykırılık içermediğini kararlaştırılmıştır. Anayasa mahkemesi "3 kat fazlasını isteyebilir" ibaresinin hakime takdir yetkisi sağladığı yorumunu yapmıştır. Buna dayanarak iptal davasını reddetmiş ve gerekçedeki tespitleri ile bu kuralın ölçülü olmadığını, eser sahibi lehine aşırı bir koruma öngördüğünü, toplumsal gerçeklerle örtüşmediğini, bu ifadeden anlaşılması gerekenin "dava edilebilecek miktara ilişkin bir üst sınır olduğunu" yorumlamıştır. Böylece hakimin takdir yetkisinin sınırlanmadığını, somut olayın şartlarına göre gerek varsayımsal bedelin, gerekse üç kata kadar yapılacak artırım oranının belirlenmesinde alt ve üst sınırlar arasında takdir yetkisinin bulunduğunu, Anayasa ilkelerine uygun biçimde yorumlamıştır.Bununla birlikte, programların işlev ve faydasını potansiyel olarak bekleyen davalının eyleminin dosyadaki kanıtlar çerçevesinde değerlendirilmesi gerekmektedir. Her ne kadar davalının izinsiz yüklediği programların kullanımlarıyla ilgili veriler teknik olarak bulunamamışsa da, davalının eylemi lisans almaksızın programları iki ayrı bilgisayara yüklemek ve kullanıma hazır tutmaktır. Programın fiilen kullanımı gibi yüklenmesi dahi program sahibi firmanın iznine tabidir. Dolayısıyla mali haklar ihlal edilmiştir. İki bilgisayarda haksız çoğaltma söz konusudur. Bununla birlikte, işin mahiyeti gereği tazminatın takdiri ve ayarlanması gerekmektedir. FSEK 68. maddenin uygulanmasında mahkemece kat uygulamasında davalının durumuna göre değerlendirme yapılacaktır. Somut olaya göre 2 farklı bilgisayarda kullanılması ve sürümlerin bazılarının güncel olmamaları dikkate alınarak, 2 kat tazminat uygundur(11.HD, 20.02.2015, ██████████-█████████ sayılı kararda bu yoldaki hüküm onanmıştır.). Dosya kapsamında 2 kat tazminatın uygun olacağı değerlendirilmiştir. Bilgisayar programının lisans alınmaksızın bilgisayara yüklenmesi, ihlal oluşturmaktadır. Raporda belirtildiği gibi lisanssız olarak iki bilgisayarın birinde ... 19,20,21 diğerinde ... PRO 6.0 yer almaktadır. Bilirkişi tarafından belirtilen tutarlara KDV eklenmek suretiyle bedeller tespit edilmiştir. Öte yandan davacı, belirsiz alacak taleplerini düzelttiği, harcını ikmal ettiği, █████/2019 tarihli dilekçesiyle sonuç olarak KDV eklenmek suretiyle ...bakımından 24.280-TL;... bakımından 91.047-TL, olmak üzere toplam 115.327-TL tazminat talep etmiştir. Tespit tarihi █████/2018'den itibaren işleyecek "avans faizi" üzerinden Davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.Yargıtay... Hukuk Dairesinin...K ve █████/2013 tarihli ilamında da belirttiği üzere; Davamızın TTK'da düzenlenen Ticari davalardan olması nedeniyle davacının 3095 sayılı Kanun'un 2/3. maddesi gereğince avans faizi istenmesi mümkün iken dava dilekçesinde daha düşük oran olan Ticari reeskont faiz istenmesinin zımni feragat anlamına gelmesi nedeniyle faiz türünün ve buna bağlı olarak oranının ıslahla değiştirilmesinin usulen mümkün olmadığından dava dilekçesindeki faiz oranı mahkememizce uygun bulunmuştur. Davacı FSEK 68'e dayanmış, talebini 2 kat tazminat olarak netleştirmiştir. Böylece, yukarıda tartışılan gerekçelerle davanın kabulüne ilişkin hüküm kurmak gerekmiştir.HÜKÜM:Yukarıda açıklanan gerekçe ile; Davacının davasının kısmen kabulüyle, Davacı...a 91.047 TL, davacı.... 24.280 TL’nin █████/2018 tespit tarihinden itibaren işleyecek reeskont faiziyle birlikte davalıdan tahsiline, Fazlaya ilişkin istemlerinin reddine,Alınması gereken 7.877,98 TL karar harcının davacılar tarafından peşin olarak yatırılan 2.037 TL harçtan mahsubu ile eksik 5.840,98 TL harcın davalıdan alınarak Hazine'ye irat kaydına, davacılar tarafından peşin olarak yatırılan 2.037 TL harcın da davalıdan alınarak, davacı taraflara ödenmesine,Davacı .... kendini vekil ile temsil ettirdiğinden, AAÜT.'ne göre belirlenen 5.900 TL vekâlet ücretinin davalıdan alınarak, davac...ödenmesine,Davacı ...endini vekil ile temsil ettirdiğinden AAÜT.'ne göre belirlenen 12.595 TL vekâlet ücretinin davalıdan alınarak, davacı...a ödenmesine,Davacılar tarafından yapılan toplam 2.252,60 TL yargılama giderinin davalıdan alınarak davacı taraflara ödenmesine,Davalı tarafından yapılan toplam 14 TL yargılama giderinin davalı taraf üzerinde bırakılmasına, Gerekçeli hükmün, tebliğinden itibaren 2 hafta içinde, İstinaf Kanun yolunun İzmir Bölge Adliye Mahkemelerinin 11. ve 20. Hukuk Daireleri nezdinde açık olduğuna dair verilen karar, yanların huzurunda usulen okunup anlatıldı.█████/2021Katip...E imza Hakim...eimza