Kamu İhale Kanununa tabi eser sözleşmesinin belediyece haksız feshedildiği iddiasıyla açılan iş bedeli alacağı ve sözleşmenin devamına ilişkin tespit davası.
Özet: Bir inşaat şirketi, kaldırım, yürüyüş yolu, bisiklet yolu ve çevre düzenlemesi işi sözleşmesinin haksız feshedildiği iddiasıyla belediyeye karşı müdahalenin meni, feshin haksızlığının tespiti, hak edilen iş bedellerinin ödenmesi ve sözleşmenin devamı talebiyle dava açmış; belediye ise ihalelerde hileli davranışlar olduğunu savunmuştur. İlk derece mahkemesi ve istinaf, ihale sürecindeki usulsüzlükler, yaklaşık maliyetlerin projesiz oluşturulması, imalat kalemlerindeki tutarsızlıklar ve davacının mevzuata aykırı davrandığı gerekçeleriyle belediyenin fesihte haklı olduğuna ve davanın reddine karar vermiştir. Davacının temyizinde fesih usulüne aykırılık, idarenin kendi hatasına dayalı fesih yapamayacağı ve müvekkilinin kusursuz olduğu iddia edilirken, Yargıtay ise uyuşmazlığın eser sözleşmesinden kaynaklandığını ve davanın talep kısmına göre hüküm kurulması gerektiğini belirtmiştir.
MAHKEMESİ : Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi
SAYISI : █████████ E., ████████ K.İLK DERECE MAHKEMESİ : Malatya 2. Asliye Hukuk MahkemesiSAYISI : ████████ E., ████████ K. İlk Derece Mahkemesi kararı davacı ... Tem. Tah. Ltd. Şti. vekili tarafından duruşma istemli temyiz edilmekle ve davacı ... Tem. Pet. Ltd. Şti. İflas Müdürlüğünce söz konusu temyize muvafakat edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, 11.11.2025 tarihinde duruşma yapılmasına ve duruşma gününün taraflara davetiye ile bildirilmesine karar verilmiştir.Belli edilen günde davacı.... Tem. Tah. Ltd. Şti. vekili Avukat ... ile davalı ... vekili Avukat ... geldiler. Tebligata rağmen başka gelen olmadığı anlaşılmakla duruşmaya başlanarak hazır bulunan avukatların sözlü açıklamaları dinlenildikten sonra işin incelenerek karara bağlanması için uygun görülen saatte Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlenerek dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:I. DAVADavacılar vekili dava dilekçesinde; müvekkili şirketlerin, davalı ... tarafından açılan; kaldırım, yürüyüş yolu, bisiklet yolu ve çevre düzenlemesi yapım işini konu alan ihaleyi aldıklarını ve taraflar arasında 02.07.2015 tarihinde sözleşme düzenlendiğini, işin süresinden önce %95,01 oranında tamamlandığını, davalı belediyenin bir kısım hakedişi ödememesi ve kontrolör teşkilatı atamaması nedeniyle müvekkillerince işe ara verildiğini, bunun üzerine davalı belediyenin sözleşmeyi feshettiğini bildirdiğini, feshin haksız olduğunu, somut bir gerekçeye dayanmadığını ve usulüne uygun olmadığını ileri sürerek, davalının sözleşmeye yaptığı müdahalenin (muarazanın) engellenmesine, yapılan feshin haksız olduğunun tespitine, müvekkilinin hak ettiği iş bedellerinin ödenmesine ve sözleşmenin devamına karar verilmesini talep ve dava etmiştir. II. CEVAPDavalı vekili cevap dilekçesinde; davacıların Malatya Büyükşehir Belediyesi tarafından yapılan üç ihale akabinde yapılan sözleşme ile iş aldıklarını, belediyece yapılan araştırma ve inceleme neticesinde davacıların bazı hileli, yasak fiil ve davranışlarda bulunduklarının tespit edildiğini savunarak, davanın reddini istemiştir. III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARIİlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile yapılan ihalede pek çok usülsüzlük bulunduğu, davalı belediyenin menfaatine aykırı davranıldığı, belediyenin sözleşmeyi fesihte haklı olduğu, davacı tarafça ödenmeyen iş bedeli yönünden 501.000,00 TL talep edilmiş ise de sözleşme tasfiye edilmeden davacının alacağı bulunup bulunmadığının tespitinin mümkün olmadığı gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiştir. IV. İSTİNAFİlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacılar vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adli Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dava konusu sözleşmenin imzalanması esnasında teklif cetveli dayanağı olan keşif özeti ve yaklaşık maliyete esas imalat kalemleri miktarlarının herhangi bir proje esas alınarak oluşturulmamış olduğu, keşif özetinde imal edilmesine gerek bulunmayan imalat kalemleri bulunduğu, bazı imalat kalemlerinin büyük miktarlarda imal edilmeleri gerektiği halde keşif özetinde çok düşük miktarlarda ihtiyaç belirtilmiş olduğu, hangi imalatın nerede ve ne kadar yapılacağının belli olmadığı, sözleşmenin feshine sebep olan kusurlu eylemlerden sadece idare personelini sorumlu tutmanın hakkaniyete aykırı olacağı ve davacı tarafın mevzuat hükümlerine aykırı davrandığı gerekçesiyle davacılar vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir. V. TEMYİZA. Temyiz SebepleriDavacılar vekili temyiz dilekçesinde; feshin usulüne uygun olmadığını, mahkemece, davalı belediyenin savunma nedenleri dışında farklı nedenlerle davanın reddine karar verildiğini, ihale aşamasındaki uyuşmazlıkların idari yargının görevine girdiğini, dosyada alınan raporla da ihalede müvekkillerinin hiçbir kusuru bulunmadığının ortaya konulduğunu, idarenin kendi hatalı uygulamalarına dayalı olarak sözleşmeyi feshedemeyeceğini, ihalenin projesiz yapılmasında müvekkillerinin bir kusuru bulunmadığını beyan etmektedir. B. Değerlendirme ve GerekçeUyuşmazlık eser sözleşmesinden kaynaklanan tespit ve alacak istemine ilişkindir. Taraflar arasında düzenlenen 02.07.2025 tarihli sözleşme ile kaldırım, yürüyüş yolu, bisiklet yolu, çevre düzenleme yapım işi kararlaştırılmıştır. Bu sözleşme, düzenlendiği tarihte yürürlükte bulunan 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 470 ve devamı maddelerinde düzenlenen eser sözleşmesi niteliğindedir. Sözleşme 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine göre düzenlenmiş olduğundan sözleşmenin geçersizliğinden söz edilmesi mümkün değildir. Yargılama sonucunda dava dilekçesinin talep kısmına göre hüküm kurmak gerekmektedir. 6100 sayılı HMK'nın 119/ğ maddesinde de yer verildiği üzere dava dilekçesinin en önemli unsuru olan talep sonucu açık olmalı, hiçbir kuşkuya yer vermeyecek şekilde davacının mahkemeden hangi konuda ne miktarda talepte bulunduğu açıkça belirtmelidir. Talep sonucunun açık olmaması durumunda mahkeme, talep sonucunu 6100 sayılı HMK'nın 31. maddesinde düzenlenen hakimin davayı aydınlatma ödevi kapsamında açıklattırmalıdır. Hakimin davayı aydınlatma ödevi, hakim açısından bir yetki olduğu kadar zorunlu olarak yapılması gereken bir görev olarak yorumlanmalıdır.Somut olaya gelince, davacılar vekili dava dilekçesinde muarazanın giderilmesine, davalının sözleşmeye yaptığı haksız müdahalenin engellenmesine, feshin haksızlığının tespitine, sözleşmeden dolayı hak edilen ödemelerin yapılmasına, işin devamına karar verilmesini talep etmiş, ancak hangi kalem iş için ne miktarda talepte bulunulduğunu açıklamamıştır.Davalı vekili cevap dilekçesinde davacıların hileli, yasak fiil ve davranışlarda bulunduklarının tespit edildiğini, tüm ilgililer hakkında suç duyurusunda bulunulduğunu belirtmiş olup, Malatya Cumhuriyet Başsavcılığı’nın ██████████ Soruşturma sayılı dosyasında nitelikli dolandırıcılık, ihaleye fesat karıştırmak... suçları ile ilgili soruşturmanın devam ettiği anlaşılmaktadır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 74. maddesi gereğince ceza hakiminin kusurun değerlendirilmesine ve zararın belirlenmesine ilişkin kararı hukuk hakimini bağlamaz ise de; ceza mahkemesinin maddi vakıanın sübutuna ilişkin mahkumiyet kararı hukuk hakimini bağlayacaktır. Bu nedenle ihale süreci ve birim fiyatların oluşturulması aşamaları işbu davayı etkilediğinden soruşturma sonucu verilen karar ile ceza davası açılması halinde mahkemece verilecek kararın HMK’nın 165. maddesi gereğince bekletici sorun sayılarak kesinleşmesinin beklenmesi gerekmektedir. Davacı yükleniciler ve davalı iş sahibi arasında 02.07.2025 tarihli ve 6.941.560,00 TL birim fiyat bedelli sözleşme imzalanmıştır. KDV sözleşme bedeline dahil olmayıp, idare tarafından yükleniciye ödenecektir. Sözleşmenin 8.2.1 maddesine göre Yapım İşleri Genel Şartnamesi sözleşme eki niteliğindedir. Sözleşmenin, sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksikliği ve işin tasfiyesi başlıklı 27. ve sözleşmede bulunmayan işlere ait birim fiyat tespiti başlıklı 28. maddesinde “Sözleşme ve eklerinde birim fiyatı bulunmayan yeni iş kalemlerinin bedeli, Yapım İşleri Genel Şartnamesi hükümlerine göre hesaplanır” hükmü bulunmaktadır. Yapım İşleri Genel Şartnamesi 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 193. maddesi uyarınca delil sözleşmesi niteliğinde olup, taraflarca ileri sürülmese dahi mahkemece ve Yargıtayca re'sen gözetilmesi gerekir. Yanlar arasında imzalanan sözleşmenin eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin 21. ve 22. maddelerinde sözleşme dışı imalât ya da iş değişikliği halinde sözleşmenin birim fiyatlı ya da götürü bedelli olmasına göre fazla imalâtın hesaplanma yöntemi belirlenmiştir. Davacı yüklenicinin sözleşme dışı ilave iş bedeli alacağının sözleşme tarihinde yürürlükte bulunan Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin (YİGŞ) 21. ve 22. maddelerine göre hesaplanması gerekir. Sözleşmenin eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin 21. maddesinde "Sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesi" başlığı altında sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin şartları sıralanmıştır. Buna göre, sözleşme dışı ilave işlerin, sözleşme ve eklerindeki hükümler çerçevesinde yaptırılabilmesi için, a-Yapım sözleşmelerinde öngörülmeyen durumlar nedeniyle bir iş artışının zorunlu olması,b-Artışa konu olan işin, sözleşmeye esas projenin içinde kalması,c-İdareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılmasının teknik ve ekonomik olarak mümkün olmaması,d-İlave işlerin, anahtar teslimi götürü bedel ihale edilen yapım işlerinde sözleşme bedelinin %10'u, birim fiyat teklif alınarak ihale edilen yapım sözleşmelerinde ise %20'si kapsamında kalması şarttır.Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin 22. maddesi uyarınca şartnamenin 21. maddesinde anlamını bulan sözleşme dışı ilave işlerin bedelleri, 22. maddede gösterilen usuller dairesinde belirlenecektir. Bu nedenle sözleşme dışı imalâtlar yönünden inceleme yapılırken taraflar arasındaki sözleşmenin birim fiyat bedelli bir sözleşme olduğu da dikkate alınarak yapılacak incelemede %20 kapsamında kalan imalatların sözleşme fiyatları ile %20’yi aşan imalâtın tespiti halinde ise bedelinin sözleşme ve işin yapıldığı tarihte yürürlükte bulunan TBK'nın 526 ve devamı maddeleri gereğince iş sahibi yararına olması koşuluyla yapıldığı yıl mahalli piyasa rayiçleriyle belirlenmesi gerekmektedir. O halde mahkemece yapılacak iş, taraflar arasında geçerli bir sözleşme ilişkisi kurulduğu kabul edilerek, öncelikle hakimin davayı aydınlatma ödevi kapsamında dava dilekçesinde tahsili talep edilen kalemlerin her biri ile ilgili ne miktarda talepte bulunduğunu davacılara açıklattırmak, soruşturma dosyasının sonucu da beklenerek, 6100 sayılı HMK’nun 266. maddesi hükmüne göre oluşturulacak uyuşmazlık konusunda uzman teknik bilirkişi kurulundan feshin haklı olup olmadığı, davacı yüklenicilerin açıklayacağı taleplere göre sözleşme kapsamında yapılan imalat varsa sözleşme fiyatlarına göre bedelinin, ilave iş varsa sözleşmenin birim fiyat bedelli bir sözleşme olduğu da dikkate alınarak %20 kapsamında kalan imalatların sözleşme fiyatları ile %20’yi aşan imalâtın tespiti halinde ise bedelinin sözleşme ve işin yapıldığı tarihte yürürlükte bulunan TBK'nın 526 ve devamı maddeleri gereğince iş sahibi yararına olması koşuluyla yapıldığı yıl mahalli piyasa rayiçleriyle belirlenmesi hususlarında taraf vekillerinin itirazlarını karşılayacak nitelikte rapor almak, taraflar arasında düzenlenen hakedişlerde itiraz edilmeyen hususlar ve ödemeler de dikkate alınarak sonucuna göre karar vermekten ibarettir. Açıklanan nedenlerle kararın bozulması uygun bulunmuştur.VI. KARARAçıklanan sebeplerle,1. Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Takdir olunan 40.000,00 TL duruşma vekalet ücretinin davalıdan alınarak Yargıtay duruşmasında vekille temsil olunan davacı.... Tem. Tah. Ltd. Şti.'ye verilmesine, Peşin alınan temyiz karar harcının istek halinde ilgililere iadesine,Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,07.04.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.