Danıştay 4. Daire, Aydındaki jeotermal kaynak arama projesi için ek sondaj kuyularında yetersiz ÇED incelemesi ve kümülatif etki değerlendirmesi yapılmadan verilen idari kararı hukuka aykırı buldu.
Özet: Aydın Valiliğinin, mevcut jeotermal işletme ruhsat sahasında planlanan ek jeotermal arama kuyuları için daha önce verilen "ÇED gerekli değildir" kararları kapsamında yeni proje tanıtım dosyasına gerek olmadığına dair işleminin hukuka aykırı bulunarak iptal edildiği bu kararda, idarenin, ek kuyuların çevresel etkilerini (kullanılacak kimyasallar, atık bertarafı, havuz boyutları gibi) mevcut faaliyetle kümülatif olarak değerlendiren kapsamlı bir saha ve uzman incelemesi yapmaksızın, yalnızca şirket belgeleri ve diğer idari izinlerle yetinmesinin eksik inceleme olduğu ve bu nedenle işlemin hukuka uygun olmadığı vurgulanmıştır.
T.C.
D A N I Ş T A Y DÖRDÜNCÜ DAİRE Esas No : ████████Karar No : █████████ TEMYİZ EDENLER :1- (DAVALI) ... ValiliğiVEKİLİ : Av. ... : 2- (DAVALI YANINDA MÜDAHİL) 46- ... Anonim ŞirketiVEKİLİ : Av. ...KARŞI TARAF (DAVACILAR) : 1- ... 2- ... VEKİLİ : Av. ...MÜDAHİLLER (DAVACILAR YANINDA) : 1- ...2- ...3- ...4- ...5- ...40- ...41- ...42- ...43- ...44- ...45- ...VEKİLİ : Av. ...İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Aydın İli, Kuyucak İlçesi, ... Mahallesinde davalı yanında müdahil tarafından ... sayılı jeotermal işletme ruhsat sahası içerisinde yer alan H1 ve H2 lokasyonlarında mevcut H1 ve H2 kuyularına ilave olarak, yapılması planlanan "H1A, H1B, H1C, H1D, H2A, H2B, H2C, H2D jeotermal kaynak arama" projesi ile ilgili ÇED Yönetmeliği yönünden değerlendirilmesi isteğiyle yapılan başvuru neticesinde, söz konusu arama noktalarının daha önce verilmiş "ÇED Gerekli Değildir" kararları kapsamında çevresel etkileri değerlendirilen alanlar içinde kalması ve "ÇED Gerekli Değildir" kararlarına esas proje tanıtım dosyası (PTD)'de geçen tüm taahhütlere uyulacağının beyan edilmiş olması nedeniyle "ÇED Yönetmeliği uyarınca yeniden proje tanıtım dosyası hazırlanmasına gerek bulunmadığına" ilişkin ... tarih ve ... sayılı Aydın Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü işleminin iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: İdare Mahkemesince verilen kararda; uyuşmazlık; davalı idare yanında müdahil şirket tarafından 2023 yılında devralınan J-... işletme ruhsatlı Aydın İli, Kuyucak İlçesi, ... Mahallesi, ... Köyü Mevkiinde bulunan sahada “Jeotermal Kaynak Arama Sondajı Faaliyeti''ne yönelik olarak H1 ve H2 lokasyonları için daha önce verilen ve halihazırda geçerliliğini koruyan ... tarih ve E-... sayılı, ... tarih ve E-... sayılı “ÇED Gerekli Değildir” kararları kapsamında mevcut lokasyonlarda açılması planlanan 8 adet kaynak arama sondajı için ÇED sürecinin tekrar yürütülüp yürütülmeyeceğinden kaynaklanmaktadır. Bu kapsamda yapılacak değerlendirmenin ise; "H1A, H1B, H1C, H1D" ile "H2A, H2B, H2C, H2D'' lokasyonlarında açılması planlanan kuyulara yönelik çevresel etkilerinin, mevcut arama faaliyetinin çevresel etkilerini de içerecek şekilde kümülatif olarak incelenmesinin ve kullanılacak kimyasalların özellikleri, yapılacak havuzların boyutları, geçirimsizlik özellikleri, sondaj çamuru kapsamında oluşan su ve atığın bertaraf yöntemleri, petrol ve jeotermalin akışkan özellikleri, test kuyusundan çıkan suların bertarafı vb. gibi konulara etkisinin araştırılmasını zorunlu kılmaktadır. Bu bakımdan; Mahkemenin, █████/2024 tarihli ara kararıyla davalı idareden; 8 adet jeotermal kaynak arama sondajına yönelik olarak dava konusu işlemin tesisi sırasında yerinde bir inceleme yapılıp yapılmadığı hususunun sorulmasına ve yapılmış ise buna yönelik bilgi ve belgelerin ayrıca kapasite artışına gidilmeyeceğinin nasıl tespit edildiğinin ve atıkların bertaraf yönetimine yönelik olarak yapılan değerlendirmeler ile bu konuda alınmış varsa teknik raporlarının sunulmasının istenilmesine karar verilmiş olup, davalı idarece sunulan bilgi ve belgelerden, █████/2023 tarihinde ruhsat sahası içerisinde inceleme yapıldığı ve tutanak tanzim edildiği (söz konusu tutanağın yer tespitine yönelik olduğu ve herhangi bir teknik incelemeye yer verilmediği), bunun haricinde ilave sondaj çalışması için tarım dışı kullanıma izin verildiğine dair Aydın Valiliği İl Tarım ve Orman Müdürlüğü yazısının ve sondaj iznine dair Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı yazısının bulunduğu, elektrik üretimine dair tesis bulunmadığı için herhangi bir kapasite artışına gidilmediği ve atıkların bertarafı noktasında ... A.Ş. tarafından bilgi ve belge sunulduğu belirtilmiştir. Buna göre; davalı idarece, mevcut arama faaliyetinin çevresel etkilerini de içerecek şekilde kümülatif olarak değerlendirme yapılarak; kullanılacak kimyasalların özellikleri, yapılacak havuzların boyutları, geçirimsizlik özellikleri, sondaj çamuru kapsamında oluşan su ve atığın bertaraf yöntemleri, petrol ve jeotermalin akışkan özellikleri, test kuyusundan çıkan suların bertarafı vb. gibi konulara etkisinin araştırılması suretiyle sahada ve ilgili uzmanlarca inceleme yapılması, konunun teknik yönden değerlendirilmesi ve bunun sonucuna göre bir işlem tesis edilmesi gerekirken, salt ... Enerji A.Ş. tarafından sunulan belgelerle ayrıca Aydın Valiliği İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nce tarım dışı kullanıma izin verildiğine ve Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığınca sondaj izni verildiğine dair bilgilerle yetinilmek suretiyle teknik inceleme yapılmaksızın eksik inceleme sonucu tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlem hukuka aykırı bulunarak dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : 1- Davalı idare tarafından, "Madencilik Faaliyetlerinin ÇED Sürecinde ve Görüş Taleplerinde Uygulanacak Usul ve Esaslar"da; daha önce ÇED Yönetmeliği kapsamında değerlendirilerek ÇED kararı verilen jeotermal kaynak arama projelerine esas çalışma alanında aynı yöntemle ilave kaynak arama çalışmasının yapılmasının yapılması durumunda, ilave edilmesi planlanan yeni arama noktalarının çevresel etkileri(kullanılacak kimyasal özellikleri, yapılacak havuzların boyutları, geçirimsizlik özellikleri, sondaj çamuru kapsamında oluşan su ve atığın bertaraf yöntemler, jeotermal akışkanın özellikleri, test kuyusundan çıkan suların bertarafı vb. yönlerden) ile mevcut arama faaliyetinin çevresel etkilerinin kümülatif değerlendirilmesi gerektiği düzenlendiği dikkate alındığında, söz konusu arama noktalarının daha önce verilmiş "ÇED Gerekli Değildir" kararları kapsamında çevresel etkileri değerlendirilen alanlar içinde kalması ve "ÇED Gerekli Değildir" kararlarına esas PTD'de geçen tüm taahhütlere uyulacağının beyan edilmiş olması nedeniyle "ÇED Yönetmeliği uyarınca yeniden PTD hazırlanmasına gerek bulunmadığına" ilişkin dava konusu kararı verildiği, bu nedenle dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu belirtilerek, Mahkeme kararının bozulması suretiyle davanın reddine karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir. 2- Davalı yanında müdahil tarafından, Mahkemece 2577 sayılı Kanun'un 14. maddesi kapsamında bir inceleme yapılmadığı, Mahkemece, davalı idare tarafından kümülatif etki değerlendirilmesi yapılmadığı gerekçesiyle iptaline karar verilmiş ise de, daha önce verilen ÇED Gerekli Değildir kararlarına karşı iptal davası açılmadığı, dava konusu işlemin iptaline karar verilmesiyle kazanılmış hakkın ihlal edildiği, mevzuat hükmünün açık olduğu, buna göre olayda yeniden PTD hazırlanmasına gerek bulunmadığı, nitekim kuyuların kimyasal özelliklerinin aynı olduğu, dolayısıyla mevcut kuyuların teknik uygulamalarıyla aynı nitelikte olduğu, davalı idare tarafından yerinde inceleme yapıldığı, tarım dışı kullanım izni alındığı, sondaj izni alındığı halde Mahkemece bu husus dikkate alınmadığı belirtilerek, Mahkeme kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacılar tarafından, davalı idare tarafından dava konusu işlem tesis edilirken teknik bir inceleme yapılmadığı, dolayısıyla planlanan kuyular ile mevcut kuyuların kümülatif bir incelemesinin yapılmaması nedeniyle dava konusu işlemin hukuka aykırı olduğu belirtilerek, temyiz istemlerinin reddi gerektiği savunulmuştur.TETKİK HÂKİMİ : ...DÜŞÜNCESİ : ÇED Yönetmeliğinde bazı arama yöntemleri haricinde sondaj faaliyetine yönelik herhangi bir istisna getirilmediği, dolayısıyla yeniden yapılması planlanan arama projesi için yeni bir PTD hazırlanması gerekli olup, dava konusu işlemin dayanağı olan "Usul ve Esasların" ilgili maddesinin, ÇED Yönetmeliğini aşan şekilde düzenlenmesi nedeniyle bu maddeye dayalı olarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:İNCELEME VE GEREKÇE : İdare ve vergi mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Temyiz isteminin reddine, 2. Temyize konu ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının Başkan ... ile Üye ...'in ayrı ayrı karşı oyları ve oyçokluğuyla ONANMASINA, 3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına, 4. Dosyanın anılan İdare Mahkemesine gönderilmesine, 5. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A-2-(i) maddesi uyarınca, kesin olarak, █████/2025 tarihinde karar verildi.(X) KARŞI OY : Dava; Aydın ili, Kuyucak ilçesi, ... Mahallesinde davalı yanında müdahil tarafından ... sayılı jeotermal işletme ruhsat sahası içerisinde yer alan H1 ve H2 lokasyonlarında mevcut H1 ve H2 kuyularına ilave olarak, yapılması planlanan "H1A, H1B, H1C, H1D, H2A, H2B, H2C, H2D jeotermal kaynak arama" projesi ile ilgili ÇED Yönetmeliği yönünden değerlendirilmesi isteğiyle yapılan başvuru neticesinde, söz konusu arama noktalarının daha önce verilmiş "ÇED Gerekli Değildir" kararları kapsamında çevresel etkileri değerlendirilen alanlar içinde kalması ve "ÇED Gerekli Değildir" kararlarına esas proje tanıtım dosyası (PTD)'de geçen tüm taahhütlere uyulacağının beyan edilmiş olması nedeniyle "ÇED Yönetmeliği uyarınca yeniden proje tanıtım dosyası hazırlanmasına gerek bulunmadığına" ilişkin ... tarih ve ... sayılı Aydın Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü işleminin iptali istemiyle açılmıştır."Madencilik Faaliyetleri ile İlgili ÇED Süreçlerinde ve Görüş Taleplerde Uygulanacak Usul ve Esaslar" yayımlanmış ve bu esasların 4. maddesinde; ''Daha önce ÇED Yönetmeliği kapsamında değerlendirilen ve ÇED Kararı (ÇED Olumlu/ÇED Gerekli Değildir) verilen petrol veya jeotermal kaynak arama projelerinin ÇED kararına esas çalışma alanlarında aynı yöntemle ilave kaynak arama çalışması yapılması durumunda; İlave edilmesi planlanan yeni arama noktalarının çevresel etkilerinin, ÇED Kararına konu mevcut arama faaliyetinin çevresel etkilerini de içerecek şekilde kümülatif olarak değerlendirilmesi (kullanılacak kimyasalların özellikleri, yapılacak havuzların boyutları, geçirimsizlik özellikleri, sondaj çamuru kapsamında oluşan su ve atığın bertaraf yöntemleri, petrol ve jeotermalin akışkan özellikleri, test kuyusundan çıkan suların bertarafı vb.) gerekmektedir. Değerlendirme sonucunda mevcut karara esas Proje Tanıtım Dosyasında yer alan taahhütlerin ilave açılacak kuyular için de geçerli olması halinde yeni arama noktaları için ÇED Yönetmeliği hükümlerinin uygulanmasına gerek bulunmamakta olup, ÇED kararma esas alan dışında yapılacak aramalar için ÇED Yönetmeliği Ek-2 listesi kapsamında işlem yapılması gerekmektedir.'' kuralına yer verilmiştir. Uyuşmazlıkta, her ne kadar İdare Mahkemesince, davalı idare tarafından teknik inceleme yapılmadan eksik inceleme ile dava konusu işlemin tesis edildiği gerekçesiyle işlemin iptaline karar verilmiş ise de, söz konusu projenin ÇED kararı bulunan alanda yapılmasının planlanıp planlamadığı, yukarıda yer verilen mevzuatta gereği kullanılacak kimyasalların özellikleri, yapılacak havuzların boyutları, geçirimsizlik özellikleri, sondaj çamuru kapsamında oluşan su ve atığın bertaraf yöntemleri, petrol ve jeotermalin akışkan özellikleri, test kuyusundan çıkan suların bertarafı gibi yönlerden mevcut projeyle planlanan projenin aynı nitelikte olup olmadığının ve çevresel etkilere yönelik daha önce verilen taahhütlerin bu proje için de yeterli olup olmayacağı hususlarının çözümü teknik bilgiyi gerektirdiğinden, keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmak suretiyle karar verilmek üzere, İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği oyu ile çoğunluk kararına katılmıyorum. (XX) KARŞI OY : Dava; Aydın ili, Kuyucak ilçesi, ... Mahallesinde davalı yanında müdahil tarafından ... sayılı jeotermal işletme ruhsat sahası içerisinde yer alan H1 ve H2 lokasyonlarında mevcut H1 ve H2 kuyularına ilave olarak, yapılması planlanan "H1A, H1B, H1C, H1D, H2A, H2B, H2C, H2D jeotermal kaynak arama" projesi ile ilgili ÇED Yönetmeliği yönünden değerlendirilmesi isteğiyle yapılan başvuru neticesinde, söz konusu arama noktalarının daha önce verilmiş "ÇED Gerekli Değildir" kararları kapsamında çevresel etkileri değerlendirilen alanlar içinde kalması ve "ÇED Gerekli Değildir" kararlarına esas proje tanıtım dosyası (PTD)'de geçen tüm taahhütlere uyulacağının beyan edilmiş olması nedeniyle "ÇED Yönetmeliği uyarınca yeniden proje tanıtım dosyası hazırlanmasına gerek bulunmadığına" ilişkin ... tarih ve ... sayılı Aydın Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü işleminin iptali istemiyle açılmıştır.Uyuşmazlıkta, dava konusu işlemin █████/2023 tarihinde tesis edildiği, █████/2024 ve █████/2024 tarihlerinde davacılar tarafından davalı idareye yapılan başvuru ile 8 adet kuyuyla ilgili muafiyet başvurusunun sonuçlarının talep edildiği, bu haliyle davacıların idareye başvururken dava konusu işlemden haberdar olduklarının kabulü gerektiği, dolayısıyla başvuru tarihinden itibaren 30 gün içinde █████/2024 tarihine kadar dava açılması gerekirken, █████/2024 tarihinde açılan davanın süre aşımı nedeniyle esasının incelenme olanağı bulunmadığı sonucuna varılmıştır.İşin esasına gelince, mevcut H1 ve H2 kuyularına ilave olarak, yapılması planlanan "H1A, H1B, H1C, H1D, H2A, H2B, H2C, H2D jeotermal kaynak arama" projesi ile ilgili ÇED Yönetmeliği yönünden değerlendirilmesi isteğiyle yapılan başvuru neticesinde, Madencilik Faaliyetleri ile İlgili ÇED Süreçlerinde ve Görüş Taleplerde Uygulanacak Usul ve Esaslar"ın 4. maddesi uyarınca, söz konusu arama noktalarının daha önce verilmiş "ÇED Gerekli Değildir" kararları kapsamında çevresel etkileri değerlendirilen alanlar içinde kalması ve "ÇED Gerekli Değildir" kararlarına esas PTD'de geçen tüm taahhütlere uyulacağının beyan edilmiş olunması dikkate alındığında, yapılması planlanan projeyle ilgili "ÇED Yönetmeliği uyarınca yeniden proje tanıtım dosyası hazırlanmasına gerek bulunmadığı" yönünde tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığından, İdare Mahkemesi kararının bozularak, davanın reddine karar verilmesi gerektiği oyu ile aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyorum.