kamulaştırma bedeli tespiti ve yol olarak terkin davasında, sulama imkanı, değer azalışı ve üretim giderleri yönünden düzeltilen bölge adliye mahkemesi kararının temyiz incelemesi

Kamulaştırma bedeli tespiti ve yol olarak terkin davasında, sulama imkanı, değer azalışı ve üretim giderleri yönünden düzeltilen Bölge Adliye Mahkemesi kararının temyiz incelemesi

Özet: Kamulaştırma bedelinin tespiti ve taşınmazın yol olarak tapudan terkinine ilişkin davada, ilk derece mahkemesinin kararının ardından, hem davacı idare hem de davalı tarafın istinaf başvuruları üzerine bölge adliye mahkemesince ilk karar kaldırılarak yeniden hüküm kurulmuş; bölge adliye mahkemesi, taşınmazın sulama özellikleri, kalan kısımdaki değer azalışı oranı, üretim giderleri ve faiz uygulaması gibi hususlarda değerlendirme yaparak kamulaştırma bedelini yeniden belirlemiş ve davanın kabulüne karar vermiştir; bu karara karşı yapılan temyiz başvurusu üzerine yüksek mahkemece dosyanın duruşmalı olarak incelenmesine karar verilmiştir.

5. Hukuk Dairesi █████████ E. , █████████ K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi

SAYISI : █████████ Esas, ████████ Karar

KARAR : Yeniden esas hakkında verilen karar

İLK DERECE MAHKEMESİ : Aydın 3. Asliye Hukuk Mahkemesi

SAYISI : ████████ Esas, ████████ Karar

Taraflar arasındaki 4650 sayılı Kanun'la değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun (2942 sayılı Kanun) 10 uncu maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın yol olarak tapudan terkini davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın taraf vekillerince istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların kısmen kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraf vekillerince temyiz edilmekle; süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

Davalı vekilince temyiz incelemesinin duruşmalı olarak yapılmasının istenilmesi üzerine, işin duruşmaya tâbi olduğu anlaşılmış ve duruşma için 27.01.2026 günü tayin edilerek taraflara tebligat gönderilmiştir.

Duruşma günü davalı vekilleri Avukat ... ile Avukat ... gelmiş, davacı idare vekili duruşmaya katılmamıştır.

Duruşmaya başlanarak hazır bulunan avukatların sözlü açıklamaları dinlendikten sonra duruşmaya son verildi.

Tetkik Hakimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı idare vekili dava dilekçesinde özetle; Aydın ili, ... ilçesi, ... Mahallesi 272 parsel sayılı taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespiti ile kamulaştırılan taşınmazın yol olarak tapudan terkinini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı taraf cevap dilekçesinde; taşınmazın gerçek değerinin tespit edilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne ve kamulaştırma bedelinin tespiti ile bakiye bedelin davalı tarafa ödenmesine, dava konusu taşınmazın davalı adına olan tapu kaydının iptali ile taşınmazın davacı idare adına tescili ile yol olarak terkinine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

1. Davacı idare vekili istinaf dilekçesinde özetle; belirlenen kamulaştırma bedelinin çok yüksek olduğunu, objektif değer artışı uygulanmasının ve kamulaştırmadan arta kalan kısmında değer azalışı oluşacağının kabulünün hatalı olduğunu, vekâlet ücreti taktir edilmemesinin doğru olmadığını ileri sürmüştür.

2. Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; taşınmazın özelliklerine göre bedelin ve objektif değer artış oranının düşük belirlendiğini, taşınmazda sulama sistemi bulunduğunu, kalan kısımda daha yüksek değer azalışı oluştuğunu, faiz hükmünün hatalı olduğunu ileri sürmüştür.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile arazi niteliğindeki dava konusu taşınmaza net gelir metodu esas alınarak değer biçilmesinin yöntem itibari ile doğru olduğu belirtilerek, davacı idare tarafından düzenlenen kıymet taktir raporunda taşınmazın sulu tarım arazisi olarak kabul edildiği, acele el koyma kararına esas bilirkişi raporunda sulu kapama zeytin bahçesi olarak değerlendirildiği, dosya içinde mevcut muvafakat tutanağında taşınmazda sulama boruları olduğu belirlendiğinden taşınmazın sulama imkanı olmamasının hatalı değerlendirildiği, taşınmazın geometrik şeklinin kamulaştırma öncesinde de düzgün olmadığı, kamulaştırmanın taşınmazın ulaşım imkanını olumsuz etkilemeyeceği dikkate alındığında, bilirkişi raporunda taşınmazın kamulaştırmadan arta kalan kısmında, tarımsal bütünlüğe verilen zarar oranı olan %5 oranında değer azalışı oluştuğu kabul edilmesi gerekirken daha yüksek oranda değer kaybı belirlenmesinin yerinde olmadığı ve ... İlçe Tarım Müdürlüğünün 2023 yılı verilerinin esas alınması suretiyle, üretim giderinin brüt gelirin %50'sine yakın olması nedeniyle, ekonomik tarım yapılabilmesi için Türkiye ortalamasına göre, üretim masraflarının brüt gelirin 1/3'ünden fazla olamayacağı belirtilerek, Dairelerince resen yapılan hesaplama sonucu kamulaştırma bedelinin belirlendiği ve eldeki davanın Anayasa Mahkemesinin 01.08.2023 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan ███████ Esas, ███████ Karar sayılı kararından önce açıldığı gözetilerek belirlenen bedele dava tarihinden 4 ay sonrasından karar tarihine kadar yasal faiz uygulanarak İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1. Davacı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar ederek, belirlenen bedelin yüksek olduğunu ileri sürerek temyiz yoluna başvurmuştur.

2. Davalı vekili temyiz dilekçesinde özetle; Anayasa Mahkemesinin iptal kararı doğrultusunda faize hükmedilmesi gerektiğini ilave etmek suretiyle istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar ederek temyiz yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme

Uyuşmazlık, ... olarak davacı idare ile davalı tapu maliki arasındaki kamulaştırma bedelinin tespiti istemine ilişkindir.

2. Değerlendirme

1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Kısmen zeytin kısmen incir bahçesi niteliğindeki dava konusu taşınmaza 2942 sayılı Kanun'un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca gelir metodu esas alınarak değer biçilmesi yerindedir.

3. 01.08.2023 tarihli ve 32266 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Anayasa Mahkemesinin 05.04.2023 tarihli ve ███████ Esas, ███████ Karar sayılı kararı ile 04.11.1983 tarihli ve 2942 sayılı Kanun’un 24.04.2001 tarihli ve 4650 sayılı Kanun’un 5 inci maddesiyle değiştirilen 10 uncu maddesine 11.04.2013 tarihli 6459 sayılı Kanun’un 6 ncı maddesiyle eklenen dokuzuncu fıkrası iptal edilmiştir. Dava 01.08.2023 tarihinden önce açılmıştır. Anayasa’nın 153 üncü maddesinin beşinci fıkrasında yer alan; “İptal kararları geriye yürümez.” hükmü ve Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulunun; “Her davada açıldığı tarihte tespit edilen vaziyet hükme ittihaz olunması iktiza eylemesine…” gerekçesini içeren 28.11.1956 tarihli ve █████ sayılı kararı ile; “Her dava açıldığı tarihteki fiili ve hukukî duruma göre karara bağlanır.” genel hukukî prensibini hâvi Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 10.05.2017 tarihli ve 2017/3-990 Esas, ████████ Karar sayılı kararları nazara alındığında fark kamulaştırma bedeline 2942 sayılı Kanun’un 10 uncu maddesinin dokuzuncu fıkrası gereğince davanın açıldığı tarihten 4 ay sonrasından başlamak üzere yasal faiz uygulanması yerindedir.

4. Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup temyiz dilekçelerinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Taraf vekillerinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun'un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Davacı idare harçtan muaf olduğundan harç alınmasına yer olmadığına, davalıdan peşin alınan temyiz harcının Hazineye irat kaydedilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

03.02.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.