Danıştayın, Patnos Belediyesinin bina ve arsa satış ihalesi sözleşmesi feshine yönelik idari işlemin yargı yolu tayini ve ivedi yargılama usulü uygulanabilirliği konusunda bölge idare mahkemesi kararı üzerine yaptığı temyiz incelemesi.
Özet: Bu hukuki evrak, Patnos Belediyesinin 2886 sayılı Kanun uyarınca gerçekleştirdiği ihale sonrası davacıya satılan bir taşınmazın sözleşmesinin feshine dair belediye encümeni kararının iptali davasını ele almaktadır. İlk derece idare mahkemesi, sözleşmenin idari niteliği olmadığını ve uyuşmazlığın adli yargıda çözülmesi gerektiğini belirtip görevsizlik kararı verirken; Bölge İdare Mahkemesi, uyuşmazlığın ihale işleminden kaynaklandığını, ivedi yargılama usulüne tabi olduğunu ve doğrudan Danıştaya gönderilmesi gerektiğini hükmetmiştir. Davacı, fesih işleminin ihale sürecine ilişkin olduğunu ileri sürerken, davalı adli yargının görevli olduğunu savunmaktadır; Danıştay, yargı yolu konusundaki bu farklı görüşleri değerlendirmektedir.
T.C.
D A N I Ş T A YONÜÇÜNCÜ DAİREEsas No:█████████Karar No:█████████TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ...VEKİLİ : Av. ... KARŞI TARAF (DAVALI) : ... BelediyesiİSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Ağrı ili, Patnos ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın üzerinde yer alan üç katlı bina ile satışına yönelik 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca gerçekleştirilen ve davacı üzerinde bırakılan ihale sonucunda imzalanan sözleşmenin feshine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Patnos Belediye Encümeni kararının iptali istenilmektedir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen kararda; dava konusu işlemde yer alan gerekçelerin ihale aşamasına ilişkin olmadığı, ihale sürecinin dışında kalan davacı ile davalı idare arasında imzalanan ve idari niteliği bulunmayan sözleşme ile bu sözleşmenin uygulanması aşamasına yönelik olduğu, sözleşmenin feshi sebeplerinin haklı olup olmadığı hususlarının sözleşme hükümleri değerlendirilerek adli yargı merciinde çözümlenmesi gerektiği sonucuna varılmıştır Belirtilen gerekçelerle davanın görev yönünden reddine karar verilmiş, bu karara karşı kararın tebliğini izleyen otuz (30) gün içerisinde ... Bölge İdare Mahkemesi nezdinde istinaf yoluna başvurulabileceği belirtilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; uyuşmazlığın ihale işleminden doğduğu, ihale işlemlerinden kaynaklanan uyuşmazlığın ivedi yargılama usulü uygulanarak çözümlenmesi gerektiği, bu itibarla, İdare Mahkemesince verilen kararın 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesi uyarınca ivedi yargılama usulüne göre doğrudan temyize tabi olduğu ve ivedi yargılama usulüne tabi olan davalarda istinaf kanun yoluna başvurulması mümkün olmadığından işin esası incelenmeksizin dosyanın Danıştaya gönderilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Açıklanan nedenlerle, dosyanın Danıştaya gönderilmesi amacıyla Mahkemesine iadesine karar verilmiştir.TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davacı tarafından, dava konusu Encümen kararı ile birlikte idare tarafından taraflarına karşı açılan tapu iptali ve tescil davasına ilişkin dilekçe incelendiğinde, imzalanan sözleşme neticesinde taraflarına tescil edilmiş olan taşınmazın tescilinin yolsuz olduğuna ilişkin iddiaların ihale sürecine ait olduğunun görüleceği ileri sürülmektedir.KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davalı idare tarafından, açılan davada adli yargının görevli olduğu belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NIN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.TÜRK MİLLETİ ADINAKarar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:İNCELEME VE GEREKÇE : USUL YÖNÜNDEN: MADDİ OLAY : Ağrı ili, Patnos ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı arsanın, üzerinde yer alan üç katlı bina ile satışına yönelik 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca █████/2017 tarihinde gerçekleştirilen ihale, 2.800.000,00-TL bedelle davacının üzerinde bırakılmış, Encümenin ... tarih ve ... sayılı kararı ile ihale onaylanmıştır. █████/2017 tarihinde, ihale konusu arsa ve üzerindeki üç katlı binanın davacıya devri gerçekleştirilmiştir. Dava konusu ... tarih ve ... sayılı Patnos Belediye Encümeni kararı ile, anılan arsa ve binanın satışa çıkarılmasına ilişkin Encümenin ... tarih ve ... sayılı kararı ile █████/2017 tarihinde gerçekleştirilen ihale ve ihale sonucunda davacıyla imzalanan sözleşmenin feshine yönelik karar alınmıştır. Bunun üzerine, anılan kararın iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun "Kapsam ve nitelik" başlıklı 1. maddesinin birinci fıkrasında, "Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare mahkemeleri ve vergi mahkemelerinin görevine giren uyuşmazlıkların çözümü, bu Kanunda gösterilen usullere tabidir." kuralına yer verilmiş; "İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı" başlıklı 2. maddesinde, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları ve idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları idari dava türleri olarak sayılmış; "İvedi yargılama usulü" başlıklı 20/A maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, ihaleden yasaklama kararları hariç ihale işlemlerinden doğan uyuşmazlıklarda söz konusu yargılama usulünün uygulanacağı; (g) bendinde, verilen nihai kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde temyiz yoluna başvurulabileceği kurala bağlanmış; "İstinaf" başlıklı 45. maddesinin sekizinci fıkrasında, ivedi yargılama usulüne tabi olan davalarda istinaf yoluna başvurulamayacağı kuralı yer almıştır. 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 4. maddesinde, "Bu Kanun'un uygulanmasında: (...) İhale: Bu Kanun'da yazılı usul ve şartlarla, işin istekliler arasından seçilecek birisi üzerine bırakıldığını gösteren ve yetkili mercilerin onayı ile tamamlanan sözleşmeden önceki işlemleri, (...) ifade eder." kuralı yer almıştır. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: İdare tarafından, bir kamu hizmetinin yürütülmesi dolayısıyla kamu gücü kullanılarak tek taraflı iradeyle tesis edilen kesin ve yürütülmesi zorunlu idarî işlemlere karşı açılacak davalarda idari yargı yerleri görevli bulunmaktadır. Kamu ihaleleri çerçevesinde ortaya çıkan uyuşmazlıklar açısından ise, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu veya sair ihale mevzuatı çerçevesinde ihale aşamasında tesis edilen işlemlerden doğabilecek uyuşmazlıkların idarî yargı yerlerince; ihale safhası tamamlanıp, taraflar arasında sözleşme imzalandıktan sonra sözleşmenin uygulanmasından kaynaklanan uyuşmazlıkların ise adlî yargı yerinde ele alınması gerekmektedir. Nitekim, Danıştay içtihadı da bu doğrultudadır ve ihale aşamasındaki işlemler idarenin kamu gücüne dayalı olarak tesis ettiği idarî işlemler olarak değerlendirilmektedir. Öte yandan, sözleşmenin uygulanmasından kaynaklanmayan, sözleşme öncesine ve ihale sürecine ilişkin işlemlerin iptali istemiyle açılan davaların da idarî yargı yerinde görülüp çözümlenmesi gerekmektedir. Danıştay ve Uyuşmazlık Mahkemesi kararları ile, ihale sürecinde sözleşme öncesi işlemlerin ihale işlemi, dolayısıyla idari işlem olmaları nedeniyle idari yargının görev alanına girdiği kabul edilmiş ve bu yöndeki kararlar istikrar kazanmış bulunmaktadır. Öte yandan, ihale işlemlerine ilişkin idari usulü düzenleyen temel kanunlardan olan 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 4. maddesinde, ihalenin, "Bu Kanun'da yazılı usûl ve şartlarla işin istekliler arasından seçilecek birisi üzerine bırakıldığını gösteren ve yetkili mercilerin onayı ile tamamlanan sözleşmeden önceki işlemleri"; 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 4. maddesinde ise, "Bu Kanun'da yazılı usûl ve şartlarla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin istekliler arasından seçilecek birisi üzerine bırakıldığını gösteren ve ihale yetkilisinin onayını müteakip sözleşmenin imzalanması ile tamamlanan işlemleri" ifade ettiği belirtilmiş olup, bu kanuni tanımlamalar ve istikrar kazanan içtihatlar dikkate alınarak ihale ilanı ile başlayıp sözleşmenin imzalanması ile tamamlanan süreçte idarece tesis edilen işlemlerin ihale işlemleri olduğunun kabulü gerekir. Dosyanın incelenmesinden, gerçekleştirilen ihale sonucunda imzalanan sözleşme uyarınca ihale konusu taşınmazın davacıya devredildiği, dava konusu Patnos Belediye Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararıyla; ilgili taşınmazın satışa çıkarılmasına ilişkin Encümen kararının, ihalenin ve ihale sonucunda imzalanan sözleşmenin feshine karar verildiği, anılan kararda, sözleşmenin uygulanması aşamasına yönelik olarak fesih gerekçelerine de yer verilmiş olsa da, ihale aşamasına yönelik olarak; 3 katlı hizmet binası ile arsanın satışının 5393 sayılı Belediye Kanunu ile 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu olmak üzere mevzuat hükümlerine aykırı yapıldığı, ihale bedelinin 2886 sayılı Kanun'un 45. maddesinin atıf yaptığı 2017 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu gereğince açık teklif usulü ile yapılacak satışlarda öngörülen 1.902.600,00-TL sınırının üzerinde olmasına rağmen satışın açık teklif usulü ile yapılmasının hukuka aykırı olduğu, ihaleye ilişkin ilanların usulüne aykırı yapıldığı, ihale şartnamesi ve sözleşmesine aykırılıkların şartname ve sözleşme gereği cezai koşula bağlanması gerektiği halde şartname ve sözleşmede buna ilişkin hüküm bulunmadığı, taşınmazın satışı sebebiyle idarenin zarara uğratıldığı yönünde gerekçelere yer verildiği görülmektedir. Bu durumda, dava konusu işlemle, dava konusu arsa ve üzerindeki 3 katlı binanın satışa çıkarılmasına ilişkin Encümen kararının da iptal edildiği dikkate alındığında, uyuşmazlığın sözleşmenin uygulanmasından değil, sözleşme öncesine ve ihale sürecine ilişkin hukuka aykırılık tespitlerinden kaynaklandığı, davalı idarenin usule ve hukuka uygun yapılmadığından bahisle ihaleyi ve ihale sonucunda imzalanan sözleşmeyi feshettiği sonucuna varılmaktadır. Bu itibarla, ihale ilanı ile başlayıp sözleşmenin imzalanması ile tamamlanan süreçte idarece tesis edilen işlemlerden kaynaklanan uyuşmazlığın çözümünde idari yargı görevli olduğundan, davanın görev yönünden reddine karar verilmesinde ve ivedi yargılama usulüne tabi olması gereken bu uyuşmazlıkta verilen karara karşı istinaf kanun yolunun gösterilmesinde usul kurallarına uygunluk bulunmamaktadır.KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Davacının temyiz isteminin kabulüne; 2. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesi uyarınca ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA, 3. Kullanılmayan ...-TL yürütmeyi durdurma harcının istemi halinde davacıya iadesine, 4. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine, 5. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), █████/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.