Danıştay, beş yıllık kira süresi biten okul kantini sözleşmesinin yeni ihale yapılmaksızın muhammen bedel tespitiyle uzatılmasının hukuka aykırılığını inceliyor.
Özet: Bu hukuki ihtilaf, bir okul kantininin beş yıllık kira süresi sona erdikten sonra yeni bir ihale süreci işletilmeksizin, yalnızca aylık kira bedelinin 30.000 TL olarak yeniden belirlenmesine yönelik işlemin hukuka aykırı olup olmadığına odaklanmaktadır; ilk derece mahkemesi, 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun ilgili maddeleri ve kamu kaynaklarının etkin kullanımı ilkeleri uyarınca, beş yıllık kira sözleşmesinin bitiminde yeni bir ihale yapılması gerektiği ve mevcut sözleşmenin sadece muhammen bedel tespitiyle uzatılamayacağı gerekçesiyle tartışmalı işlemi iptal etmiştir.
T.C.
D A N I Ş T A YONÜÇÜNCÜ DAİREEsas No:█████████Karar No:█████████TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Kaymakamlığı (E-Tebligat)VEKİLİ : Av. ...KARŞI TARAF (DAVACI) : ...VEKİLİ : Av. ...İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Davacı tarafından işletilen İstanbul ili, Üsküdar ilçesi, ... Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi kantininin işletme hakkına yönelik kira sözleşmesinin süresinin dolduğundan bahisle anılan kantinin aylık kira bedeline esas olmak üzere muhammen bedelin 30.000,00-TL olarak tespit edilmesine ilişkin █████/2023 tarihli Üsküdar İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü Kantin Muhammen Bedel Tespit Tutanağı'nın iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen kararda; 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 51/g maddesi uyarınca pazarlık usulüyle ihale edilerek işletme hakkı verilecek büfe, kantin, çay ocağı gibi yerlerin kiralama süresinin en fazla 5 yıl olabileceği, Milli Eğitim Bakanlığı Okul-Aile Birliği Yönetmeliği kapsamındaki kantin, yemekhane, kafeterya ve benzeri yerlerin belirli süreler dahilinde (5 yıl) yeniden ihale yapılarak pazarlık usulüyle kiralanması, 2886 sayılı Kanun'da belirtilen kamu kaynaklarının etkili ve verimli kullanılması, şeffaflık, hesap verilebilirlik ve rekabet ilkelerinin gereği olduğu, uyuşmazlıkta, davacının okul kantinini ilk defa █████/2008 tarihinde yapılan ihale sonucunda kiraladığı, okul kantininin 5 yıllık muhammen bedel tespitinin son olarak █████/2017 tarihinde yapıldığı, 5 yıllık muhammen bedel tespit süresinin dolması sebebiyle ... tarih ve ... sayılı Üsküdar Kaymakamlığı Oluruyla Muhammen Bedel Tespit Komisyonu oluşturulduğu ve ... Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi Kantini ile ilgili aylık kira bedelinin 30.000,00-TL olarak tespit edilmesine ilişkin █████/2023 tarihli dava konusu kararın alındığı, yeniden ihale yapılmadığı sadece 5 yıllık süre geçtiği için yeni muhammen bedel belirlendiğinin görüldüğü, bu durumda, 5 yıllık kira süresi sona eren sözleşmenin ihale yapılmaksızın yeni muhammen bedel belirlenmek suretiyle uzatılmasının hukuken mümkün olmaması karşısında anılan okul kantininin yeniden ihale yapılmaksızın davacıya kiraya verilmesi adına yeni muhammen bedel belirlenmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, yetkili mercilerce tesis edilen işlemin her yönüyle hukuka uygun olduğu, hizmetin verimliliği ve düzenli yürütülmesi için üstün kamu yararı gözetilerek işlem tesis edildiği, takdir yetkisi kapsamında kamu yararı ve hizmet gerekleri doğrultusununda yapılan işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülmektedir.KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:İNCELEME VE GEREKÇE: MADDİ OLAY : Davacının İstanbul ili, Üsküdar ilçesi, ... Anadolu Lisesi kantinini █████/2008 tarihinden beri işlettiği, söz konusu okul kantininin 5 yıllık muhammen bedel tespitinin son olarak █████/2017 tarihinde yapıldığı, 5 yıllık muhammen bedel tespit süresinin dolması sebebiyle ... tarih ve ... sayılı Üsküdar Kaymakamlığı Oluruyla Muhammen Bedel Tespit Komisyonu'nun oluşturulduğu, █████/2023 tarihli Üsküdar İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü Kantin Muhammen Bedel Tespit Tutanağı ile anılan okul kantininin kirasının aylık 30.000,00-TL olarak tespit edildiği, bu kararın █████/2023 tarihinde tebliğ edilmesi üzerine davacı tarafından, kira süresinin sona ermediği, tespit edilen bedelin fahiş olduğu, muhammen bedel tespit tutanağında bir imzanın eksik olduğu iddialarıyla █████/2023 tarihli kararın iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı görülmektedir. İLGİLİ MEVZUAT: █████/2014 tarih ve 29044 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6545 sayılı Kanun'un 18. maddesiyle, 2577 sayılı Kanun'a eklenen "İvedi yargılama usulü"nün düzenlendiği 20/A maddesinde, "1. İvedi yargılama usulü aşağıda sayılan işlemlerden doğan uyuşmazlıklar hakkında uygulanır: (a) İhaleden yasaklama kararları hariç ihale işlemleri ... 2. İvedi yargılama usulünde: ... (g) Verilen nihai kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde temyiz yoluna başvurulabilir. ... (i) Danıştay evrak üzerinde yaptığı inceleme sonunda, maddi vakıalar hakkında edinilen bilgiyi yeterli görürse veya temyiz sadece hukuki noktalara ilişkin ise yahut temyiz olunan karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkün ise işin esası hakkında karar verir. Aksi hâlde gerekli inceleme ve tahkikatı kendisi yaparak esas hakkında yeniden karar verir. Ancak, ilk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan temyizi haklı bulduğu hâllerde kararı bozmakla birlikte dosyayı geri gönderir. Temyiz üzerine verilen kararlar kesindir." kuralına yer verilmiştir. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Yargılama hukukunun temel ilkelerinden biri taleple bağlılıktır. Bu ilke uyarınca mahkemelerce iptali istenen idari işlemle sınırlı olarak inceleme yapılması gerekmekte olup, davacı tarafından talep konusu edilmeyen bir hususun değerlendirilerek karar verilmesinin yargılama ile elde edilmek istenen amaca ulaştırmayacağı açıktır. Dosyanın incelenmesinden, davacı tarafından, eskiden beri işlettiği ... Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi kantininin aylık kira bedeline esas olmak üzere muhammen bedelin 30.000,00-TL olarak tespit edilmesine ilişkin █████/2023 tarihli Muhammen Bedel Tespit Tutanağı'nın iptalinin istenildiği, dava dilekçesinde bu tutanağa ilişkin hukuka aykırılık iddialarının ileri sürüldüğü, anılan kantine ilişkin ihale sözleşmesinin süresi ve bu sürenin uzatılmasına ilişkin bir itirazı bulunmadığı halde İdare Mahkemesince okul kantinlerinin en fazla 5 yıllık süreyle kiralanabileceği, bu süre dolduktan sonra yeniden ihale yapılmadan muhammen bedel belirlenmek suretiyle sözleşmenin uzatılmasının hukuken mümkün olmadığı, yeniden ihale yapılmadan belirlenen muhammen bedel işleminde hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verildiği anlaşılmaktadır. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesi ile idari yargıda başvuru, inceleme ve yargılama usulüne ilişkin olarak bazı yenilikler getirilmiş, genel yargılama usulüne göre yargılama sürecini hızlandıracak önemli değişiklikler yapılmıştır. Buna göre, temyiz incelemesine ilişkin olarak, 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinde öngörülen özel yargılama usulünde genel kural, temyiz incelemesine konu olan kararda hukuki isabet görülmediğinin temyiz mercii tarafından tespit edilmesi halinde, dosyanın kararı veren mahkeme veya daireye geri gönderilmesi yerine, uyuşmazlığın esasının bizzat çözümlenerek karara bağlanması olup, bozma ile birlikte dosyanın geri gönderilmesi sadece ilk inceleme üzerine verilen kararlarla sınırlı tutulmuştur. Bununla birlikte, 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (g) bendinde yer alan "Verilen nihai kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde temyiz yoluna başvurulabilir." hükmünde geçen "nihai kararlar”dan anlaşılması gereken, davaya konu edilen işlemlerin ilk derece yargı yeri olarak hukuka uygunluk denetiminin yapılması ve bu konularda verilmiş nihai bir kararın varlığı olduğundan, ilk derece yargı yerince davanın konusu ve taleple ilgili hukuka uygunluk denetimi yapılmadığı ve hüküm kurulmadığı durumlarda, ilk derecede uyuşmazlıkla ilgili verilmiş nihai bir karardan söz edilmesi mümkün değildir. Temyiz aşamasında Danıştayca, ilk derece mahkemesi tarafından hüküm kurulmayan dava konusu talep ve işlemle ilgili olarak uyuşmazlığın esası incelenerek hüküm kurulması halinde gerekçeli karar hakkı kapsamında tarafların davanın esasına ilişkin iddia ve itirazlarının incelenememesi ve Kanunun öngördüğü iki aşamalı yargısal denetimin gerçekleşmeyeceği açıktır. Sonuç olarak, dava konusu uyuşmazlığın 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesi kapsamında ivedi yargılama usulüne tabi "ilk derece" ve "temyiz" olmak üzere iki aşamalı olarak incelenmek zorunda olunması nedeniyle, ilk derece mahkemesince uyuşmazlıkla ilgili hüküm kurulmayan bir konuda, temyiz mercii tarafından dava konusu işlemin esasına ilişkin doğrudan yargılama yapılarak bir hüküm kurulmaması gerekir.Bakılan uyuşmazlıkta, davacı tarafından, kira süresinin sona ermediği, tespit edilen kira bedelinin fahiş olduğu, muhammen bedel tespit tutanağında eksik imza olduğu iddialarıyla █████/2023 tarihli Muhammen Bedel Tespit Tutanağı'nın iptali istenilmişken, İdare Mahkemesi'nce davacının iddia ve talebi kapsamında olmayan sözleşme süresi ve tespit edilen kira bedeli üzerinden bu sürenin uzatılması konusunda bir değerlendirme yapılarak karar verildiği, başka bir anlatımla, davacının, aylık kiraya ilişkin muhammen bedelin hatalı ve usule aykırı belirlendiği iddiasıyla muhammen bedelin tespitine yönelik itirazı varken Mahkemece 5 yıllık süre sonunda ihale yapılmadan muhammen bedel belirlendiği gerekçesiyle işlemin iptaline karar verildiği, bu durumda davacının dava açarak ulaşmak istediği amaç belirlenen kira bedelinin düzeltilmesi iken verilen iptal kararının, davacının belirlenen muhammen bedel üzerinden yapılan sözleşme ile işlettiği yerin tekrar ihaleye çıkarılması gibi bir sonuca neden olacağı, bu haliyle talep ve itiraz konusu olmayan bir hususta değerlendirme yapılarak karar verildiği dikkate alındığında, ilk derece mahkemesince uyuşmazlık konusu işleme yönelik davacının talep ve iddiaları da dikkate alınmak suretiyle yargılama yapılarak bir hüküm kurulması gerekeceğinden, bu aşamada işin esasına yönelik değerlendirme yapılarak karar verilmesi mümkün değildir. Bu itibarla, davacının dava konusu talep ve iddiaları yönünden Mahkemece yeniden bir inceleme yapılması, iki aşamalı olması gereken yargısal denetimin ilk aşaması olan ilk derece yargısal denetimin gerçekleştirilmesi, bu kapsamda, davacının talep ve itirazları çerçevesinde dava konusu işlemin esasının incelenerek bir karar verilmesi amacıyla dosyanın İdare Mahkemesine gönderilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Öte yandan, Milli Eğitim Bakanlığı Okul-Aile Birliği Yönetmeliği'nin 21. maddesi ile 300 sıra sayılı Milli Emlak Genel Tebliği uyarınca kantin kiralamaları 5 yıllık dönemlerle yapılacak olup, bu süre 20 yıla kadar uzatılabilecektir. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Davalının temyiz isteminin kabulüne; 2. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca ... İdare Mahkemesinin .. tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA, 3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkeme'ye gönderilmesine, 4. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), █████/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.