Orman işlerinde birim fiyatla yapılan çalışmalarda iş kazası tespiti isteminde eksik inceleme ve hizmet akdi niteliğinin değerlendirilmesi gereği.
Özet: Bu hukuki evrak, orman işletmesi adına tomruk kesimi ve taşıması sırasında meydana gelen ölümcül bir kazanın iş kazası olup olmadığının tespitine ilişkin davada, ilk derece ve istinaf mahkemelerinin davayı reddeden kararlarının yetersiz inceleme ve araştırmaya dayalı olduğunu belirtmektedir; yüksek mahkeme, 6831 sayılı Orman Kanunu çerçevesinde birim fiyat esasına göre yapılan orman işlerinin niteliği gereği istisna akdi kapsamında değerlendirilmesi ve çalışanın hizmet akdiyle mi, yoksa istisna akdiyle mi çalıştığının detaylıca incelenmesi gerektiği, bu ayrımın olayın iş kazası sayılıp sayılmamasında belirleyici olduğu gerekçesiyle kararı bozmuştur.
MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI : █████████ E., █████████ K.İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara 37. İş MahkemesiSAYISI : ████████ E., ████████ K.Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:I. DAVA Davacı vekili, davacının eşi ...'ın Gerede Orman İşletme Müdürlüğünde işaretlenen tomrukları ormanda kesip tomruk deposuna getirdiğini, boşaltma sırasında tomrukların altında kalarak gerçekleşen 13.10.2004 tarihli kaza sonucu hastanede 04.11.2004'de öldüğünü, savcılıkça takipsizlik kararı verildiğini, 26.10.2020'de ölüm geliri bağlanması için başvurduğunu, 08.12.2020'de talebin reddedildiğini, 41. İş Mahkemesinde 2021/3 Esas sayılı dosyada dava açıldığını, alınan raporda olayın iş kazası olduğunun saptanması gerektiğinin belirtildiğini, Kuruma tekrar başvurduklarını olayın iş kazası olması gerektiğini belirttiklerini, talebin Kurum tarafından reddedildiğini belirterek olayın iş kazası olduğunun tespitine karar verilmesini istemiştir. II. CEVAP Kurum vekili başvuru şartı bulunduğunu belirterek yetki süre husumet itirazında bulunmuş, cevap vermek için süre istemiş, davanın reddini talep etmiş, konu ile ilgili 09.02.20 22... sayılı raporun düzenlendiği ve davacı murisinin hizmet akdine tabi çalışması tespit edilemediğinden olayın iş kazası sayılamayacağını bildirmiştir. Gerede Orman İşletme Müdürlüğüne tebligat yapılmasına rağmen davaya cevap verilmemiştir,III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARIİlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın reddine karar verilmiştir.IV. İSTİNAFİlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine, Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir. V. TEMYİZA. Temyiz SebepleriDavacı vekili, eksik inceleme ile hüküm kurulduğunu ileri sürerek, Mahkeme kararının bozulmasını talep etmiştir.B. Değerlendirme ve GerekçeUyuşmazlık, iş kazası olduğunun tespiti istemine ilişkindir.İnceleme konusu dosyada; davacı eşi ...'ın 13.10.2004 tarihinde geçirdiği kazanın iş kazası olduğunun tespitini talep etmiştir. Mahkemece davanın reddine karar verilmiş ise de hüküm eksik inceleme va araştırmaya dayalıdır.6831 sayılı Orman Kanunu'nun 40. maddesi gereğince, devlet ormanlarında ağaçlandırma, bakım, imar, yol yapımı, kesme, toplama, taşıma, imal gibi orman işleri, iş yerinin ve iş yerinde çalışacakların hangi mülki hudut ve orman teşkilatı hudutları içerisinde kaldığına bakılmaksızın, öncelikle iş yerinde veya civarındaki orman köylerini kalkındırma kooperatiflerine ve işyerindeki köylülere veya iş yeri civarındaki orman işlerinde çalışan köylülere birim fiyat (vahidi fiyat) usulüne göre yaptırılmaktadır. Söz konusu hüküm gereğince Orman ve Su İşleri Bakanlığına bağlı ... ve bölge müdürlükleri ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığına bağlı il müdürlükleri aracılığıyla 6831 sayılı Kanunda belirtilen işler öncelikli olarak orman köylüleri tarafından kurulan kalkındırma kooperatiflerine, köy tüzel kişiliklerine ve köylülere verilmektedir. Orman işletmelerine karşı birim fiyatı (vahidi fiyat) esasına göre ormanların temizlenmesi, kuru ağaçların kesilmesi, toplanması ve taşınması işi zirai faaliyet olarak kabul edilmez. Bu iş ticari faaliyet, elde edilen gelir ve ticari kazanç sayılır. Orman İdarelerinden orman içi kesim, istif, sürütme ve taşıma, üretim, gençleştirme, iyileştirme işleri ile bu işlerin yan işlerini alan, yapılan sözleşme gereği vahidi fiyat (birim fiyat) esasına göre sonuçlandıran yüklendiği işte belli mesai saatlerine bağlı olmayan ve bu yönüyle de çalışma biçim ve koşulları bakımından bağımsız çalışanların iş aldıkları daire ile aralarındaki bağ istisna (eser) akdi sayıldığından bu kişilerin gerek 506 gerekse 5510 sayılı Kanun'da hizmet akdine tabi sigortalı sayılmamaları gerekmektedir. Yine orman idarelerinin bu tür işleri vahidi fiyat üzerinden çalışacak gerçek kişilere vermeyip orman köylülerinin kurmuş oldukları orman köylülerini kalkınma kooperatiflerine vermeleri durumunda, söz konusu kooperatiflerin kendi üyeleri olan orman köylüleri dışında işçi çalıştırmaları Orman Kanunu'nun 34. maddesine göre mümkün olmadığından kooperatif ve üyeleri arasındaki çalışma usul ve esasları da vahidi fiyat esasına dayalı yani istisna akdi niteliğinde olduğu müddetçe kooperatif üyelerinin de hizmet akdine tabi sigortalı sayılmamaları gerekmektedir. 6831 sayılı Orman Kanunu’nun 34. maddesine göre zaten kooperatif, üyeleri dışında işçi çalıştırmaları mümkün olmayıp, söz konusu işlerin kooperatifin üyeleri tarafından yerine getirilmesi zorunludur.Ancak orman kalkınma kooperatifi tarafından alınan işin kooperatif üyeleri dışındaki kişilere yaptırılması ya da köy tüzel kişiliğine verilen işin köylüler dışındaki kişilere ihale usulüyle yaptırılması halinde bu işlerin hizmet akdi olarak değerlendirilmesi gerekmektedir.Dosya içeriğine göre davacının murisi ..., 14.10.2004 tarihinde orman sahasında kesilen ve tomruk haline getirilen orman emvalini, orman işletme deposuna getirip indirirken tomrukların üzerine düşmesi sonucu vefat etmiştir. Dinlenen ancak Orman İşletme Müdürlüğü bünyesinde çalışmayan ve ölen ile aynı köyde ikamet eden ve birlikte bu taşıma işinde çalışan tanıklar orman işletme müdürlüğünün belirlendiği ağaçların kesildiğini ve ihale ile verildiğini beyan ederken, kesimin gerçekleştiği orman bölgesinden sorumlu orman işletme müdürlüğü ise ölen ile herhangi bir sözleşme imzalanmadığını, tomruk taşıma işi verilmediğini dosyaya yazılı olarak bildirmiştir. Keza davacının bağlı bulunduğu köyün orman kalkınma kooperatifine üye olduğu, ancak köy kalkınma kooperatifinin 1999 yılında faaliyetine son verdiği ve olay tarihinde bir kooperatifin de bulunmadığı anlaşılmaktadır. Somut olayda, davacının murisi eşinin orman sahasında kesim yaptığı ve kestiği tomrukları da orman deposuna traktör ile yükleyip, orman deposuna getirip indirdiği sırada tomrukların üzerine düşmesi sonucu vefat ettiği uyuşmazlık dışıdır. Uyuşmazlık ölenin bu işi vahidi fiyat ile alıp almadığı, orman deposuna taşıma işinin bu vahidi fiyat içinde kalıp kalmadığı noktasında toplanmaktadır. Mahkemece ölen ile ... arasında hizmet akti belirlenmediği, bu nedenle kaza tarihinde yürürlükte olan 506 sayılı Kanun'un 11. maddesi kapsamında iş kazası sayılmayacağı sonucuna ulaşılmış ise de bu değerlendirme eksik incelemeye dayalıdır. Öncelikle yapılan işin vahidi iş olup olmadığı, ölenin kendi nam ve hesabına çalışıp çalışmadığı, olayın orman sahası dışında orman deposuna tomruk indirme sırasında gerçekleştiği de dikkate alınarak alınan işin vahidi iş kapsamına girip girmediği araştırılmalı ve sonucuna göre karar verilmelidir. Bunun içinde o tarihte kesimin yapıldığı işletmede ve orman deposunda sorumlu müdür, şef, orman muhafaza memurları, depoda görevli orman görevlileri tespit edilmeli, ayrıca ile olay tutanağında adları geçen kolluk görevlilerinin de adresleri belirlenmeli, tanıklıklarına başvurulmalı, varsa buna ilişkin kayıtlar getirtilmeli ve sonucuna göre karar verilmelidir. O halde İlk Derece Mahkemesince yukarıda belirtilen maddi ve hukuki olgular kapsamında inceleme yapılması gerekirken, yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir. VI. KARARAçıklanan sebeplerle; 1.Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, 2.İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine,Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,23.06.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.