kayseri bölge adliye mahkemesinin, tarım gübresi ticareti anlaşmasına istinaden teminat amaçlı verilen çeklerin bedelsiz kaldığı iddia edilen menfi tespit davasında verdiği istinaf kararı.

Kayseri Bölge Adliye Mahkemesinin, tarım gübresi ticareti anlaşmasına istinaden teminat amaçlı verilen çeklerin bedelsiz kaldığı iddia edilen menfi tespit davasında verdiği istinaf kararı.

Özet: Davacı bir şirket, davalıya tarımsal ürün alım satımı kapsamında teminat olarak verdiği iki çekin, davalının vaat ettiği malları teslim etmemesi sonucu bedelsiz kaldığını ve bu çeklerden dolayı borçlu olmadığını belirterek menfi tespit davası açmıştır. Ancak ilk derece mahkemesi, davacının çeklerin teminat maksadıyla verildiğini ve ürünlerin teslim edilmediğini yazılı belge veya yeminle ispatlayamadığı gerekçesiyle davanın reddine karar vermiş; davacı şirket de bu red kararına karşı istinaf başvurusunda bulunarak aynı argümanlarını sürdürmüştür.

T.C.

KAYSERİ

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ

6. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO: █████████

KARAR NO: █████████

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A

B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ: KAYSERİ 2. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ: █████/2026

NUMARASI: ████████ E. - ████████ K.

DAVANIN KONUSU: Menfi Tespit (Kambiyo Senetlerinden Kaynaklanan)

İSTİNAF KARAR TARİHİ: █████/2026

KARAR YAZIM TARİHİ: █████/2026

KAYSERİ 2. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ'nin istinafa konu edilen █████/2026 tarih ve ████████ E - ████████ K kararına karşı süresi içinde davacı tarafça istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine yapılan incelemede;

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ:

Davacı vekili tarafından sunulan dava dilekçesinde özetle; Davacı şirketin ...ili ve çevre illerde tarımsal ilaç ve gübre alım satım iş ve işlemleri ile ilgilendiğini, davacı şirket ile ... Ltd. Şti. (VKN:...) şirketi ile gübre alışverişi yapmak üzere anlaşmaya vardıklarını, bu anlaşma kapsamında davalı şirket, davacı şirkete ton fiyatı 20.000 TL'den olmak üzere 25 ton ... firması ... Gübresi ve ton fiyatı 10.000 TL'den olmak üzere 25 ton ... gübresi göndermeyi taahhüt etmiş, davalı şirket aralarında yapılan sözlü anlaşmanın yazıya tezahürü açısından teminat maksadı ile çek vermesini talep etmiş, davacı şirket ile davalı arasında yapılan sözlü görüşmelerin sonucunda taraflar davalı şirketin söz konusu malları 1 hafta içinde müvekkile teslimi ve Teslimde ödemeler nakit olarak yapılması,

sevkiyatın ve ödemenin gerçekleşmesine müteakiben çeklerin müvekkil şirkete iadesinin sağlanması hususunda mutabakata varmış olduklarını, davacı...bank ... şubesinin...seri numaralı 26.02.2025 keşide tarihli, keşide yeri Nevşehir olan 500.000,00 TL bedelli ... Ltd. Şti. tarafından keşide edilen çeki ve 250.000,00 TL bedelindeki... Bankası ...şubesinin ... seri numaralı 01.03.2025 tarihli ... tarafından keşide edilen çeki; şirket kaşesi ve imzasıyla çekin arka yüzünü ciro ederek davalı şirkete teslim ettiğini, davalı şirket, müvekkile taahhüt ettiği malları teslim etmemiş olup, davalı taraf ne çekleri vermeye ne de malları teslim etmeye yanaşmamış, davacı şirketin, davalı şirkete kesmiş olduğu bir fatura yahut evrak da bulunmadığını, avukatlık ücreti ile mahkeme masraflarının karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ:

İlk Derece Mahkeme kararında; "...Dava,çekten kaynaklı davalıya borçlu olunmadığının tespiti istemine ilişkindir.

Davacı vekili tarafından, ...bank ... şubesinin...seri numaralı, keşidecisi ... Ltd. Şti. olan ,26.02.2025 keşide tarihli, 500.000,00 TL bedelli çeki ile ...Bankası ... şubesinin ... seri numaralı, keşidecisi ... olan, 01.03.2025 keşide tarihli çekin davalı şirkete gübre alışı için teminat amaçlı verildiğini, malların teslimi ve paranın ödenmesinden sonra çeklerin müvekkiline iade edileyeceğini, davalı şirketin taahhüt ettiği malları göndermediğini bu nedenle çeklerin bedelsiz kaldığı beyan edilerek çeklerden kaynaklı borçlu olunmadığının tespiti talep edilmiştir.

Kural olarak çek bir ödeme aracı olup mevcut bir borcun ifası amacıyla verildiğinin kabulü gerekir. Dava konusu olayda davacı bu kuralın aksini iddia ettiğinden ispat yükü davacıda olup davacı çeklerin mal karşılığı teminat olarak verildiğini ve davaya konu çeklerin bedeli kadar malın teslim edilmediğini yazılı delille ve koşulları varsa yemin delili ile ispat etmek durumundadır.Somut olayda davacı, çekin teminat olarak verildiğine dair yazılı delil sunmamış olup dava/delil dilekçesinde yemine de dayanmadığı anlaşıldığından davacı tarafça ispatlanamayan davanın reddine karar verilmiştir. Davanın reddine, ..." şeklinde karar verilmiştir.

Bu karara karşı davacı tarafça yasal süresinde istinafa başvurulmuştur.

İSTİNAF SEBEPLERİ :

Davacı vekilince sunulan istinaf başvuru dilekçesinde özetle; Müvekkili şirketin, ... ili ve çevre illerde tarımsal ilaç ve gübre alım satım iş ve işlemleri ile ilgilendiğini, bu kapsamda ticari faaliyetlerde bulunduğunu ve çalışmalarını da yukarıda vergi numarasının beyan olunan ...Limited Şirketi kapsamında gerçekleştirdiğini, bu kapsamda müvekkili şirketin, ... Ltd. Şti. (VKN:...) şirketi ile gübre alışverişi yapmak üzere anlaşmaya vardıklarını, bu anlaşma kapsamında davalı şirketin, müvekkili şirkete ton fiyatı 20.000 TL'den olmak üzere 25 ton ... firması ...Gübresi ve ton fiyatı 10.000 TL'den olmak üzere 25 ton ... gübresi göndermeyi taahhüt ettiğini, müvekkili şirketin, malları teslim almadan ödeme yapmayacağını beyan ettiğini, ancak davalı şirketin, söz konusu fiyatların piyasaya göre makul konumda olduğunu beyan ettiğini ve müvekkili siparişleri hemen geçmesi hususunda telkin ettiğini, müvekkilinin ise malların gelmesinden sonra derhal ödemeyi yapacağını beyan ettiğini, ancak davalı şirketin, aralarında yapılan sözlü anlaşmanın yazıya tezahürü açısından teminat maksadı ile çek vermesini talep ettiğini, müvekkili şirket ile davalı arasında yapılan sözlü görüşmelerin sonucunda taraflar davalı şirketin söz konusu malları 1 hafta içinde müvekkiline teslimi ve Teslimde ödemeler nakit olarak yapılması,

sevkıyatın ve ödemenin gerçekleşmesine müteakiben çeklerin müvekkili şirkete iadesinin sağlanması hususunda mutabakata vardıklarını, müvekkilinin bu kapsamda ...bank... şubesinin...seri numaralı 26.02.2025 keşide tarihli, keşide yeri Nevşehir olan 500.000,00 TL bedelli ... Ltd. Şti. tarafından keşide edilen çeki ve 250.000,00TL bedelindeki ... Bankası ... şubesinin ... seri numaralı 01.03.2025 tarihli ... tarafından keşide edilen çeki; şirket kaşesi ve imzasıyla çekin arka yüzünü ciro ederek davalı şirkete teslim ettiğini, daha sonrasında müvekkili şirket yetkilisi ve sahibi ... defalarca karşı yanı aramasına rağmen ulaşamadığını, söz konusu gübreleri müvekkili şirketi de alıp sattığını, bu suretle ticaretini yaptığını, davalı şirketin, müvekkiline taahhüt ettiği malları teslim etmediğini, müvekkilinin ya çeklerin iadesini ya da malların teslimini her ne kadar istemiş olsa da davalı tarafın ne çekleri vermeye ne de malları teslim etmeye yanaşmadığını, müvekkili şirketin, davalı şirkete kesmiş olduğu bir fatura yahut evrak da bulunmadığını, davalı tarafın da herhangi bir sevk irsaliyesi yahut kaydı elinde bulundurmadığını, zira söz konusu malların sevkıyatının hiç gerçekleşmediğini, hem davacı hem de davalı limited şirket vasfında olduğunu, dolayısıyla ticari defterleri bulunduğunu, taraflarının ticari defterlerinde, söz konusu malların girişi ile alakalı bir husus bulunmadığını, hatta söz konusu çeklerin tarihlerinde ve yakın tarihlerde davalı şirkete yahut davalı şirket temsilcilerine kesilmiş tek bir fatura dahi bulunmadığını, HMK Madde 222'de ticari defterlerin hukuk yargılamaları bakımından ne şekilde delil teşkil edeceği hususunun açıkça beyan edildiğini, taraflarınca sunulacak eksiksiz defterlerinin aracılığı ile davanın kesin manada ispat olunacak ve söz konusu çeklerin bedelsiz şekilde müvekkilinden alındığının ortaya çıkacağını, davalı tarafın da müvekkilinin de özel hukuk tüzel kişiliği olduğunu, TTK’nın 573/III. maddesinde, “Limited şirket, kanunen yasak olmayan her türlü ekonomik amaç ve konu için kurulabilir.” denildiğini, bu kapsamda taraflar arasında yapılan her işin ticari bir iş niteliğinde olduğu ve gerçek kişiler gibi ticari olmayan ilişkiler içerisine giremeyecekleri hususunu önemle belirttiklerini, bu kapsamda da yapılan her iş ve işlem kayda alınması gerektiğini, aksi durumda o işlem gerçekleşmemiş anlamına geldiğini, taraflarının her ne kadar söz konusu durumu ilk derece mahkemesine izah etmişse de ticari defterlerin delil olarak dosya arasına alınmamasının söz konusu kararın eksik ve hukuken kabul edilemez olmasına neden olduğunu, Taraflarının dava dilekçesinde açıkça kendisinin ve davalı tarafın ticari defterlerine dayandığını, ancak ilk derece mahkemesinin ne taraflarının ne de davalı tarafın ticari defterlerini istemediğini, gereken delilleri gerektiği gibi toplamadığını, oysa dava dilekçesinde ortaya konulan bu delil söz konusu davalarının anlaşılabilmesi için temel taşı niteliğinde olduğunu, davalı tarafın kendisine ihtar edilmesine rağmen ticari defterlerini ibraz etmediğini, bu durumda ticari defterin davalı aleyhine olduğuna karar verilmesi gerektiğini, taraflarının dava dilekçesinde ''Bahsi geçen ... gübresi ve... firması ...Gübresi ... Bakanlığı tarafından ''gübre'' olarak değerlendirilmektedir. Gübre vasıflı malların takibi kapsamında ... Bakanlığı, Gübre Takip Sistemini kullanmaktadır. Bu kapsamda davalı şirket söz konusu malları müvekkilim şirkete yahut şirket sahibi ...'a teslim etse, söz konusu sistemden malların çıkışını yapması gerekecektir. Tarafımızca davalı şirketin müvekkil şirkete herhangi bir gübre çıkışı yapılıp yapılmadığı hususunun ... Gübre Takip sisteminden sorgulanması ve mahkemeye celbi talep olunmaktadır. '' şeklinde talepte bulunduğunu, ilk derece mahkemesinin bu taleplerini de yerine getirmediğini, çeklerin arka planında olan ticaret hiç araştırılmadığını, taraflarının taraf ile arasındaki işlemin, gübre ilaç alışverişi olduğunu, bu gübre ve ilaçların, ... bakanlığınca envanteri tutulan malzemeler olduğunu, taraflarının ve davalı tarafın ... bakanlığında bulunan envanter listesi istendiğinde söz konusu malların akıbetinin de görüleceğini, taraflarının bu hususu da açıkça dava dilekçesinde belirttiğini, ancak ilk derece mahkemesinin bu hususu da görmezden geldiğini, İlk derece mahkemesinin, taraflarına tebliği etmiş olduğu gerekçeli kararında da hiçbir gerekçeye dayanmadığını, zaten söz konusu davanın sürecinden de mahkemenin hiçbir gerekçeye dayanamayacağının aşikar olduğunu, zira taraflarının ortaya koyduğu hiçbir delilin dikkate alınmadığını, taraflarının araştırılmasını istediği hiçbir hususun araştırılmadığını, hal böyle olunca gerekçeli kararın da bir kaç baştan savma cümleden ibaret olmasının kaçınılmaz olduğunu ileri sürerek ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasını, söz konusu çeklerin bedelsiz kaldığının tespiti ile karşı tarafa borçlu olmadıklarının tespitine, avukatlık ücreti ile mahkeme masraflarının karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

HUKUKİ NİTELENDİRME, DELİLLERİN VE İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ:

H.M.K 355. Maddesi gereğince inceleme Kamu düzenine aykırılık halleri dışında istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılmıştır.

Davacı davalı şirket ile ton fiyatı 20.000 TL'den olmak üzere 25 ton ... firması ... Gübresi ve ton fiyatı 10.000 TL'den olmak üzere 25 ton ... gübresi satın alınması hususunda anlaştıklarını, davalı şirketin, aralarında yapılan sözlü anlaşmanın yazıya tezahürü açısından teminat maksadı ile çek vermesini talep ettiğini bu kapsamda ...bank ... şubesinin...seri numaralı 26.02.2025 keşide tarihli, 500.000,00 TL bedelli çek ile 250.000,00TL bedelindeki ... Bankası...şubesinin ... seri numaralı 01.03.2025 tarihli çeki davalıya cirolayıp verdiklerini davalının mal teslim etmediğini belirterek eldeki davayı açmıştır.

Davalı davaya cevap vermemiştir.

Davaya konu çekler görüntüleri incelendiğinde davacı tarafça ciro edilip davalıya verildikleri sabittir.

Davacı davalıdan aldığı mallara karşılık çeki önceden teminat amaçlı verdiğini iddia etmiş olup bilindiği üzere çek bir ödeme aracı olup mevcut bir borcun ödenmesi amacıyla verildiği hususunda yasal karinenin bulunmaktadır. 6098 sayılı TBK 'nun 207. Maddesinde Satış sözleşmesi, satıcının, satılanın zilyetlik ve mülkiyetini alıcıya devretme, alıcının ise buna karşılık bir bedel ödeme borcunu üstlendiği sözleşme olarak tanımlanmış olup aynın kanunun 210. Maddesinde Satıcının, satılanın mülkiyetini geçirmek amacıyla, zilyetliğini alıcıya devretmekle yükümlü olduğu düzenlenmiştir.

Somut olayda davaya konu çeklerin avans olarak verildiğini ispat yükü davacıya ait olup, davacının bu iddiasını ancak yazılı kesin delillerle ispatlayabilecektir.

Davacı ürünleri teslim edilmediğini ileri sürmüş olup ...Bakanlığı ... Müdürlüğü tarafından sunulan davalı şirket tarafından davacı şirkete yapılan gübre satışlarına ilişkin gübre takip sistemi kayıtlarını incelendiğinde; davalı şirket tarafından davacıya 16.02. 2025 tarihinde 500 adet ... 8 -210+(... )+... 50 kg ; 250 adet ... 8 -210+(... )+... 50 kg ürünün satıldığı görülmüştür.

Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının Piyasaya Arz Edilen Gübrelerin İzlenmesine Yönelik Tebliğin (tebliğ No:...) "Tanımlar" başlıklı 4.maddesi

– (1) Bu Tebliğde geçen;

a) Bakanlık: Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığını,

b) Barkod: Verilerin çeşitli elektronik kodlama yöntemleriyle sunulmasını,

c) Dağıtıcı: Gübre dağıtıcılık belgesine sahip gerçek ve tüzel kişileri,

ç) DNA barkod: DNA dizisi temelli barkod sistemini,

d) İşaretleyici etiket: Piyasaya arz edilen gübrelere eklenecek ve gübrelerin özelliklerini bozmayacak niteliği haiz nanoteknolojik ve biyoteknolojik DNA Barkodu,

e) Karekod: ... tipinde iki boyutlu bir barkodu,

f) Takip sistemi: DNA barkod ile etiketlenmiş ve karekodlarla eşleştirilmiş gübrelerin üretim veya ithalattan başlayarak son kullanıcıya kadar geçtikleri her noktadan alınacak bildirimlerle takibini sağlamak üzere kurulmuş bilgisayarlar, veri tabanı, bu veri tabanını işletmeye yarayan bilgisayar yazılımları ve iletişim altyapılarını içeren sistemi olarak tanımlanmış olup

Genel Esaslar Başlıklı 5/1 maddesinin

(8) Takip sistemi, Tarım Bilgi Sistemi ile entegre çalışır.

(9) Takip sistemi ve kameralar Bakanlığa eş zamanlı olarak veri akışını sağlayacak şekilde tasarlanır.

(10) Üreticiden son kullanıcıya kadar olan süreçte, ürünlerin sevkiyat ve tesliminde, teslim edilen/alınan ürün üzerindeki karekod okutularak işlem yapılır.

(11) Dağıtıcıdan son kullanıcıya ürün tesliminde, son kullanıcının T.C. Kimlik Numarası veya vergi kimlik numarası üzerinden takip sisteminden işlem yapılır." şeklinde düzenlemelere yer verildiği görülmüştür.

Dosyanın nitelikli hesap uzmanı ve Ziraat Mühendisi Bilirkişisinden olaşan heyete tevdi edilerek ... Bakanlığı ...Müdürlüğü tarafından sunulan davalı şirket tarafından davacı şirkete yapılan gübre satışlarına ilişkin gübre takip sistemi kayıtlarına göre kayıtlarda gözüken 16.02. 2025 tarihinde 500 adet ... 8 -210+(... )+...50 kg ; 250 adet ... 8 -210+(... )+... 50 kg ürünün davalı tarafça davacıya teslim edilip edilmediği, bu kayıtların teslim anlamına gelip gelmediği, gübre satışına ilişkin yasal mevzuat çerçevesinde değerlendirilip bu kayıtların teslim anlamına geldiğinin belirtilmesi halinde; davalı tarafça teslim edilen gübreye karşılık davacı tarafça verilen ve ödenen çek tutarı dikkate alınıp (... numaralı çekin karşılıksız işlemi gördüğü dikkate alınıp) menfi tespit talebi hakkında karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ile karar verilmesi usul ve yasaya aykırı görülmüştür.

Bununla birlikte davanın açıldığı tarihte yürürlükte bulunan 7201 sayılı Kanun'un 7/a maddesinde yer alan ilk düzenleme;

" Tebligata elverişli bir elektronik adres vererek bu adrese tebligat yapılmasını isteyen kişiye, elektronik yolla tebligat yapılabilir.

Anonim, limited ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlere elektronik yolla tebligat yapılması zorunludur." şeklinde olup davalının elektronik tebligat adresinin aktif olup olmadığı araştırılmadan elektronik posta adresinin aktif olduğunun tespiti halinde bu adrese tebligat yapılarak yargılama yapılması gerekirken bu husus araştırılmadan TK 35'e göre normal tebligat yapılması usul ve yasaya aykırı görülmüştür.

Açıklamalar ışığında davacının istinaf talebinin HMK 353/1-a-6 md uyarınca kabulüne karar vermek gerekmiştir

HÜKÜM: Yukarıda açıklanan nedenlerle;

1-Davacı tarafın istinaf başvurusunun KABULÜ ile;

2-HMK'nın 353/1-a.6 md. gereğince, KAYSERİ 2. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ'nin istinafa konu edilen █████/2026 tarih ve ████████ E - ████████ K sayılı kararın KALDIRILMASINA,

3-HMK'nın 353/1.a.6 maddesi gereğince Mahkemece, uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek ölçüde önemli delillerin toplanmamış ve değerlendirilmemiş olması nedeniyle yukarıda belirtilen eksiklikler giderildikten sonra sonucuna göre bir karar verilmek üzere davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren mahkemeye GÖNDERİLMESİNE,

4-Davacı tarafça yatırılan istinaf karar harcının talepleri halinde kendilerine iadesine ,

5-İstinaf incelemesi duruşmalı olarak yapılmadığından vekalet ücreti takdirine yer olmadığına,

6-Davacı tarafından yapılan istinaf yargılama giderlerinin ve istinaf kanun yoluna başvurma harcının ilk derece mahkemesince verilecek nihai kararda dikkate alınmasına,

7-H.M.K. 302/5 maddesi gereğince iş bu ilamın kesinleşme kaydı ve kesinleşme kaydı yapılan kararın yerine getirilmesi için gerekli bildirilmlerin, H.M.K. 359/4 maddesi gereğince iş bu kararın taraflarına tebliği işlemlerinin yapılması ve varsa artan gider avansının ilgili tarafa iadesi işlemlerinin İlk Derece Mahkemesi tarafından yapılmasına,

Dair, dava dosyası üzerinden yapılan inceleme sonucunda, HMK'nın 353/1-a.6 maddesi gereğince, KESİN olarak oybirliği ile karar verildi. █████/2026