Konya Asliye Ticaret Mahkemesinin, yem satışı iddiasıyla düzenlendiği ileri sürülen çekten kaynaklı borcun menfi tespiti davasında ispat külfetinin incelenmesi.
Özet: Bu menfi tespit davasında davacı, 1.050.000 TL bedelli bir çekten dolayı borçlu olmadığını iddia ederek, söz konusu çekin yem satışı adı altında verildiğini ancak karşılığında herhangi bir mal teslim edilmediğini, dolayısıyla ispat yükünün çekin ticari ilişki nedeniyle alındığını kanıtlaması gereken davalıda olduğunu ileri sürerken; davalı ise davacının iddialarını reddederek borcun kambiyo senedine dayalı ve geçerli olduğunu, davanın yersiz ve hukuki yarardan yoksun olduğunu belirterek reddini talep etmekte ve taraflar arasındaki asıl ihtilaf, çekin gerçekten yem satışı karşılığında düzenlenip düzenlenmediği ve davacının borçlu olup olmadığı üzerinde yoğunlaşmaktadır.
T.C.
KONYA. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ TÜRK MİLLETİ ADINA KARAR ESAS NO : KARAR NO: HAKİM : ... ...KATİP : ... ...DAVACI : ... - (T.C.Kimlik No:...) VEKİLİ : Av. ...DAVALI : ... - ( T.C.Kimlik No:...) VEKİLİ : Av. ... DAVA : Menfi Tespit (Kıymetli Evraktan Kaynaklanan)DAVA TARİHİ : KARAR TARİHİ : KARARINYAZILDIĞI TARİH : Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit (Kıymetli Evraktan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:Davacı vekili █████/2025 tarihli dava dilekçesinde özet olarak; Konya .Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... D.İş sayılı dosyası ile tedbir talebinde bulunduklarını, tedbir taleplerinin ilgili mahkemece kabul edildiğini ancak müvekkilinin mali durumu olmadığından dolayı teminat miktarının müvekkilince yatırılamadığını, aynı icra takibindeki 1.050.000 TL bedelli çek ile ilgili Konya .Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyası ile dava açıldığını, davalının alınan tedbir kararı üzerine, müvekkili aleyhine Konya Ereğli İcra Dairesi'nin ... Esas sayılı dosyası ile müvekkiline icra takibi yaptığını, aynı zamanda davalılar ile ilgili Konya Ereğli Cumhuriyet Başsavcılığına şikayetçi olduğunu, karşı tarafın yem satışı yapıyor gibi gösterip nakit para satışı yaptıklarını, davalı, babası ve firmalarının müvekkili aleyhine üç adet icra işlemi yaptığını, müvekkiline yem veriyormuş gibi göstererek çekleri aldığını, davalı tarafın ticari defterlerinin incelenmesi ile müvekkiline yem çıkış yapılmadığı, fatura kesilmediği, yemlerin teslimine ait teslim fişlerinin olmadığının anlaşılacağını, davalı tarafın soruşturma aşamasında çeklere karşılık mal verdiğini beyan ettiğini, ikrar olmasından dolayı çekin verilme sebebi, yemlerin verilmesi olarak kabul edilmesi gerektiğini, ispat külfetinin davalı tarafa ait olduğunu belirterek ... Esas sayılı Konya Ereğli İcra Dairesinin dosyasındaki takip konusu olan çeklerden biri olan ... numaralı █████/2025 tarih 1.050.000 TL çekten dolayı borçlu olmadığının tespitine, takibin bu çek ile ilgili miktarı kadar takibin kısmi iptaline, borçlu olmadıklarının tespitine, menfi tespit taleplerinin kabulüne, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine, %20 den aşağı olmamak üzere kötü niyet tazminatına karar verilmesini vekaleten talep ve dava etmiştir. Davalı vekili █████/2025 tarihli cevap dilekçesinde özet olarak; davacının davasının haksız ve yersiz olduğunu, davacının dava dilekçesinde iddia etmiş olduğu hususların gerçek dışı olduğunu ve kabul etmediklerini, zaman aşımı ve hak düşürücü süre itirazında bulunduklarını, dava dilekçesinde bulunması zorunlu unsurların bulunmadığını, davada tanık dinlenemeyeceğini, senede karşı senetle ispat zorunluluğu olduğunu, davacı tarafın bu davayı açmakta hukuki yararının bulunmadığını, borçlu bulunmadığı iddiasının doğru olmadığını, davacının müvekkiline borcu olduğunu ve borcunu ödemediğini, müvekkilinin alacağının kambiyo çekine dayalı olduğunu belirterek davanın usul ve esastan reddine karar verilmesini, yargılama masrafları ve vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı müvekkile verilmesine karar verilmesini vekaleten talep etmiştir. Dilekçeler aşaması tamamlanmış, taraflara duruşma gününü bildirir davetiye tebliğ edilerek duruşma açılmıştır.Dosyamız kapsamında delillerin toplanması amacıyla Ereğli(Konya) Cumhuriyet Başsavcılığı'na müzekkere yazılarak cevabi yazı dosyamız arasına alınmış ve incelenmiştir. TOPLANAN DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE: Dava, kambiyo senedine dayalı yapılan icra takibi nedeniyle borçlu olunmadığının tespiti istemine ilişkindir. Taraflar arasındaki ihtilaf ; davaya ve takibe konu çekin taraflar arasındaki yem satışından dolayı mı düzenlendiği, davalının bonoyu tefecilik suretiyle iktisap edip etmediği, davacının bu bono nedeniyle davalıya borçlu olup olmadığı ile varsa borçlu olmadığı tutarın ne kadar olduğu hususlarından ibarettir. İcra ve İflas Kanunu'nun 72.maddesi gereğince borçlu icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu olmadığını ispat için menfî tespit davası açabilir. Kural olarak, bir vakıadan kendi lehine haklar çıkaran/iddia eden taraf, o vakıayı ispat etmeye mecburdur (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 6.maddesi).İspat yüküne ilişkin bu genel kural, menfi tespit davaları için de geçerlidir. Yani, menfi tespit davalarında da, tarafların sıfatları değişik olmakla beraber, ispat yükü bakımından bir değişiklik olmayıp, bu genel kural uygulanır. Bu davalarda da bir vakıadan kendi lehine haklar çıkaran (iddia eden) taraf o vakıayı ispat etmelidir.Menfi tespit davasında borçlu ya borçlanma iradesinin bulunmadığını ya da borçlanma iradesi bulunmakla birlikte daha sonra ödeme gibi bir nedenle borcun düştüğünü ileri sürebilir. Borçlu borcun varlığını inkar ediyorsa, bu durumlarda ispat yükü davalı durumunda olmasına karşın alacaklıya düşer. Borçlu varlığını kabul ettiği borcun ödeme gibi bir nedenle düştüğünü ileri sürüyorsa, bu durumda doğal olarak ispat yükü kendisine düşecektir.Menfi tespit davasında kural olarak, hukuki ilişkinin varlığını ispat yükü davalı/alacaklıdadır ve alacaklı hukuki ilişkinin (borcun) varlığını kanıtlamak durumundadır. Borçlu bir hukuki ilişkinin varlığını kabul etmiş, ancak bu hukuki ilişkinin senette görülenden farklı bir ilişki olduğunu ileri sürmüşse bu kez, hukuki ilişkinin kendisinin ileri sürdüğü ilişki olduğunu ispat külfeti davacı borçluya düşmektedir. Zira, davacı borçlu senedin bir hukuki ilişkiye dayanmadığını değil, başka bir hukuki ilişkiye dayandığını ileri sürmekte; temelde bir hukuki ilişkinin varlığını kabul etmektedir (Hukuk Genel Kurulu’nun 17.12.2003 gün ve E:... , K:... ; 12.10.2011 gün ve E:... , K:... ; 04.12.2013 gün ve E:... , K:... ; 14.05.2014 gün ve E:... , K:... ; 17.04.2015 gün ve E:... , K:... sayılı ilamları).Somut olayda, davacı, dava ve takip konusu çekteki imzasını inkar etmemiş, çekin tefecilik nedeniyle verildiğini bildirmiştir. Ancak davacının yapmış olduğu (tefecilik suçundan dolayı) suç duyurusu neticesinde davalı hakkında takipsizlik kararı verilmiştir. Davacı taraf davalının savcılık dosyasında çeki yem teslimi nedeniyle verildiği belirttiği için ispat yükünün davalı tarafta olduğunu bildirmiş ise de; çek, bir ödeme aracıdır. TBK.’nın 207. maddesinin ikinci fıkrasında da asıl olanın peşin satış olduğu düzenlenmiştir. Bu düzenlemeye göre; davacının dava konusu çekleri keşide edip davalıya mal karşılığında teslim ettiği karine olarak kabul edilir. Karinenin aksi, iddia eden davacıya aittir. Bu sebeple, dava konusu çeklerin tefecilik nedeniyle verildiğini, çeklerin bedeli kadar malların teslim alınmadığını iddia eden davacının, bu iddiaları yazılı delillerle ispat etmesi gerekmektedir. Davalının, dava konusu çekler karşılığı mal teslim edildiğini savunması, ispat yükünü değiştirmemektedir. ( İzmir Bölge Adliye Mahkemesi . Hukuk Dairesinin ... E. ... K. Sayılı ilamı)Davaya emsal Konya Bölge Adliye Mahkemesi . Hukuk Dairesi'nin █████/2023 tarih ve ... Esas ... Karar sayılı kararı: "... HMK 226. Maddesi gereğince konusu suç teşkil eden vakıalar yemine konu olamayacağından bu hususta davalıya yemin teklif edilmesi de mümkün değildir. Ayrıca kambiyo senetlertinin ticari defterlere kayıt edilmesi zorunluluğu bulunmadığından dava konusu çekin davalı defterine kaydedilmemiş olması davalının çekten alacaklı olmadığı anlamına gelmez. Tüm bu hususlar birlikte değerlendirilerek mahkemece davanın reddine karar verilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmadığı, davacı vekilinin istinaf taleplerinin yerinde görülmeyen istinaf taleplerinin HMK'nın 353/1.b.1. maddesi gereğince esastan reddi gerektiği sonuç ve kanaatiyle aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur..." şeklindedir. Davacı vekili yemin deliline dayanmış ise de, yukarıda yer verilen İstinaf Mahkemesi kararında belirtildiği üzere bedelsiz senet veya kötü niyetli iktisap iddiaları taraf yemini deliliyle ispata elverişli olmadığından yemin delili hatırlatılmasına lüzum görülmemiştir. Bu itibarla sübut bulmayan davanın reddi gerekmiş ve aşağıdaki gibi hüküm tesis edilmiştir.HÜKÜM : Yukarıda açıklanan nedenlerle;1-Davacının davasının REDDİNE, 2-Karar tarihi itibariyle alınması gereken maktu 732,00 TL harçtan peşin olarak alınan 34.155,00 TL harcın mahsubu ile bakiye fazla yatan 33.423,00 TL harcın karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacıya iadesine, 3-Arabuluculuk görüşmelerinden dolayı Hazine tarafından (suçüstü ödeneğinden) yapılan 4.600 TL. yargılama giderinin, davacıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydına, bu amaçla 492 s. Harçlar Kanunu'nun 28/a maddesi gereğince harç tahsil müzekkeresi yazılmasına, 4-Davacı tarafından yapılan harç ve yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına, 5-Davalı kendini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihi itibariyle yürürlükte olan A.A.Ü.T.'ye göre takdir edilen 298.000 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,6-Davacı tarafından yatırılan gider avansından arta kalan kısmının 6100 sayılı HMK 333.maddesi uyarınca karar kesinleştiğinde davacıya İADESİNE, Dair ; davacı vekillerinin yüzüne karşı, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 6100 s. HMK'nın 345. maddesi gereğince ( 2 ) hafta içerisinde, ilgili BAM Hukuk Dairesi Başkanlığına sunulmak üzere Mahkememize verilecek dilekçe ile istinaf yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup, usulen anlatıldı.█████/2026 Katip ... Hakim ...