vefat eden murisin iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talebiyle açılan davada, işletenin sorumluluğu, kusur oranı ve manevi tazminat miktarları konularında bölge adliye mahkemesinin istinaf reddi kararının yargıtayca temyiz incelemesi.

Vefat eden murisin iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talebiyle açılan davada, işletenin sorumluluğu, kusur oranı ve manevi tazminat miktarları konularında Bölge Adliye Mahkemesinin istinaf reddi kararının Yargıtayca temyiz incelemesi.

Özet: İş kazası sonucu vefat eden sigortalının mirasçılarının maddi ve manevi tazminat talebiyle açtığı davada, ilk derece ve istinaf mahkemelerinin davayı kısmen kabul eden kararları sonrası yapılan temyiz incelemesinde; davacılar, hükmedilen manevi tazminatın azlığını ve kazanın bakımsız araç fren arızasından kaynaklandığını, murise kusur yüklenemeyeceğini iddia etmiş; davalılardan araç sahibi şirket ise aracın diğer davalıya kiralandığı için işleten sıfatının kendinde olmadığını, zamanaşımı ve usul itirazlarını ileri sürmüştür. Yargıtay, davacı vekilinin tüm temyiz itirazlarını reddetmiş olup, davalı şirket vekilinin temyiz itirazlarının incelenmesi devam etmektedir.

10. Hukuk Dairesi ██████████ E. , █████████ K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi

SAYISI : ████████ E., ████████ K.

İLK DERECE MAHKEMESİ : Antalya 3. İş Mahkemesi

SAYISI : ███████ E., ████████ K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacılar vekili ve davalı ... San Tic.Ltd.Şti vekili tarafından temyiz edilmekle;kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacılar vekili dava dilekçesinde; davacıların murisi ...'un 12.02.2013 tarihli iş kazasında vefatı nedeniyle destekten yoksun kalan davacıların maddi ve manevi zararının giderilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı ....Ltd. Şti.vekili cevap dilekçesinde, her ne kadar 07... plakalı aracın kaydı ... San. Tic. Ltd. Şti. adına olsa da aracın işletenin diğer davalı ... Elektrik San. Tic. Ltd. Şti. olduğunu, aracın kaza tarihinden çok önce fiilen kullanımının diğer davalıya devredildiğini belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulüne,

67.708,21 TL maddi tazminatın kaza tarihi olan 12.02.2013 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiz ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen alınarak davacı ...'a verilmesine, fazlaya dair hakkın saklı tutulmasına,

381,13 TL maddi tazminatın kaza tarihi olan 12.02.2013 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiz ile birlikte müştereken ve müteselsilen davalılardan alınarak ... 'un Antalya 6. Sulh Hukuk Mahkemesinin ███████-88 esas karar sayılı veraset ilamındaki mirasçıları olan davacılar ... ve ... 'a verilmesine, fazlaya dair talebin reddine,

40.000,00 TL manevi tazminatın kaza tarihi olan 12.02.2013 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiz ile birlikte müştereken ve müteselsilen davalılardan alınarak davacı ...'a verilmesine,

20.000,00 TL manevi tazminatın kaza tarihi olan 12.02.2013 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiz ile birlikte müştereken ve müteselsilen davalılardan alınarak davacı ...'a verilmesine,

40.000,00 TL manevi tazminatın kaza tarihi olan 12.02.2013 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiz ile birlikte müştereken ve müteselsilen davalılardan alınarak ... 'un Antalya 6. Sulh Hukuk Mahkemesinin ███████-88 esas karar sayılı veraset ilamındaki mirasçıları olan davacılar ... ve ... 'a verilmesine,

Davacı ...'un maddi tazminat talebinin reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacılar vekili ve davalı ... San Tic.Ltd.Şti vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davacılar vekili katılma yoluyla temyiz dilekçesinde özetle, hükmedilen manevi tazminat miktarlarının çok düşük ve hakkaniyete aykırı olduğunu, trafikten men edilmiş, üzerinde değişiklik yapılarak beton mikserine dönüştürülmüş aracın fren sisteminde meydana gelen arızanın kazaya yol açması, gerekli bakım ve muayenesi yapılmadığından fren sisteminin bozulması nedenleriyle kazanın meydana gelmesinde davacılar murisine kusur izafe edilemeyeceğini belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.

Davalı ... San Tic.Ltd.Şti vekili temyiz dilekçesinde özetle , müvekkili şirket ile davalı ... arasında kazadan iki yıl önce 06.10.2011 tarihli araç kira sözleşmesi yapıldığını ve sözleşmeye konu 07... plakalı aracın fiili hakimiyet ve kontrolünün davalı ... şirketine geçtiğini, şirketin işleten sıfatını kazandığını, sözleşme tarihi itibariyle her türlü hukuki ve cezai sorumluluğu üstlendiğini, ayrıca her türlü kaza ve benzeri durumlarda üçüncü kişilere karşı da sorumluluğun kendisinde olduğunun açıkça madde kapsamında yer aldığını, imza tarihi olan 06.10.2011 tarihi itibariyle aracın davalı şirkete çalışır vaziyette, arızası olmaksızın devredildiğini, davalı şirkete işleten sıfatıyla kusur izafe edilmesinin hatalı olduğunu, dava konusu alacakların zamanaşımına uğradığını, davacı tarafından üç defa ıslah yoluna gidilmesinin hatalı olduğunu belirterek kararı temyiz etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat istemine ilişkindir.

1. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davacılar vekilinin tüm temyiz itirazlarının reddine karar verilmiştir.

2. Davalı ... San Tic. Ltd.Şti temyizi yönünden yapılan incelemede;

Dosyadaki kayıt ve belgelerden ; davacıların desteği ...'un kaza tarihinde davalı ... Elektrik Ltd.Şti'nin sigortalısı olduğu, ... Şirketi yetkilisi ile birlikte elektrik panosu montajı yapmak üzere gittikleri köyde işlerinin bitmesinden sonra dosya kapsamındaki beyanlara ve ceza dosyasında olayın oluş şekline ilişkin kabule göre, işveren ... Şirketi yetkilisinin kamyonu Antalya iline götürmesi için davacılar murisini görevlendirdiği, müteveffanın sürücü belgesinin olmadığı, ancak işverenin talimatı ile aracı kullanmaya başladığı, bir müddet sonra olay yeri olan ... Köyünün 13. kilometresine geldiğinde kamyonun frenlerinin tutmadığı ve kamyonda yolcu olarak bulunan ...'a müteveffanın frenler tutmuyor, vites takamıyorum, aşağı atlıyorum dedikten sonra kendisi tarafındaki kapıyı açarak araçtan atladığı, kazaya karışan kamyonun davalı ... San ve Tic. Ltd. Şti adına kayıtlı olduğu anlaşılmaktadır.

Dosya kapsamında bulunan ... denetim raporu ekinde de yer alan 26.10.2011 tarihli araç kiralama ve devir sözleşmesi başlıklı adi yazılı sözleşmede, kiralayan ... San ve Tic Ltd.Şti tarafından, devralan kiracı ... Elektrik..Ltd.Şti'ne 07... plakalı aracın, devralan tarafından ödenecek bedel mukabilinde satılması -aracın üzerinde haciz olduğu için resmi satış yapılamadığı belirtilerek - resmi satışa kadar aracın devralanda kirada bulunması ve süresi sonunda aracın mülkiyetinin takyidatsız olarak devrinin yapılacağının kararlaştırılmış olduğu, sözleşmenin her iki şirket yetkilisi tarafından imzalandığı, kaza tarihinden sonraki bir tarihte ...Noterliğince düzenlenen 2.10.2013 tarihli araç satış sözleşmesinde kazaya karışan aracın ... San Tic.Ltd.Şti tarafından alıcı ... Elektrik Makine ..Ltd.Şti.'ne “satın aldığı aracı trafikten çekmeli olarak satın aldığını beyan ve kabul eder” şeklinde satışının yapıldığı görülmektedir.

... müfettiş raporunda, olayın iş kazası olduğunun kabul edildiği, işveren ... Ltd.Şti'nin %100 kusurlu olduğu, kamyonun fren sistemindeki arızadan dolayı kazanın meydana gelmiş olması nedeniyle sırf sürücü belgesi olmadığı için sigortalıya kusur izafe edilemeyeceği gerekçesiyle sigortalının kusuru bulunmadığının değerlendirildiği; Antalya 1. İş Mahkemesi ████████ Esas sayılı dosyasında kesinleşen rücuan tazminat davasında hükme esas alınan bilirkişi raporunda, davalı işveren ... Elektrik..Ltd.Şti.'nin %90, ... kazalı ...’un %10 kusurlu olduğu, başka kişiye kusur izafe edilmeyeceği kanaatinin bildirildiği görülmüştür.

Eldeki dosyada hükme esas alınan kusur raporunda; 6.10.2011 tarihli adi yazılı devir sözleşmesi hukuken geçerli ise ... Ltd.Şti'nin kazanın meydana gelmesinde bir kusurunun olmadığı, fakat söz konusu anlaşma hukuken geçersiz ise ... Ltd.Şti 'nin 2918 sayılı Kanunan aykırı davranmak suretiyle kazanın meydana gelmesinde kusuru olduğu ve bu ihtimale göre işverene %90, davacıya %10 kusur izafe edildiği kanaati bildirilmiştir.

Mahkemece, kiralamaya ilişkin adi yazılı belgenin delil bildirme süresinden çok sonra sunulmuş olduğu, belgenin gerçekliği ve düzenlenme tarihi açısından oluşan şüphenin ve bu şüphenin giderilmesine dönük bir ispatın olmadığı, kaza tarihinde aracın maliki durumunda bulunan davalı .... Şti'nin işleten olduğunun kabulü gerektiği ve araç işletenin kusursuz sorumluluğu nedeniyle davalı ...'in de davalı .... Şti gibi sorumlu ve kusurlu olduğu gerekçesiyle davalıların müştereken ve müteselsilen sorumlu oldukları kabul edilerek hüküm kurulduğu anlaşılmaktadır.

İşleten tanımı, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 3. maddesinde “Araç sahibi olan veya mülkiyeti muhafaza kaydıyla satışta alıcı sıfatıyla sicilde kayıtlı görülen veya aracın uzun süreli kiralama, ariyet veya rehni gibi hallerde kiracı, ariyet veya rehin alan kişidir. Ancak ilgili tarafından başka bir kişinin aracı kendi hesabına ve tehlikesi kendisine ait olmak üzere işlettiği ve araç üzerinde fiili tasarrufu bulunduğu ispat edilirse, bu kimse işleten sayılır” şeklinde yapılmıştır. 2918 sayılı Kanun'un 3. maddesinde işleten sıfatının belirlenmesinde şekli ve maddi ölçüt olmak üzere iki ayrı ölçüden yararlanılmıştır. Şekli ölçüye göre trafik sicilinde malik görülen kişi işletendir. Maddi ölçüye göre ise, trafik sicilinde adı geçen kişinin önemi bulunmamakta olup önemli olan araç üzerindeki fiili hakimiyet, araçtan ekonomik yarar sağlama, masraf ve rizikolara katlanma gibi ölçütlerdir.

Diğer yandan, 2918 sayılı Kanun'un 85. maddesi “Bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa, motorlu aracın bir teşebbüsün unvanı veya işletme adı altında veya bu teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi halinde, motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, ... zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar” hükmünü içermektedir.

Bu yasal düzenleme karşısında, kazaya karışan aracın meydana getirdiği zarardan araç makikinin hukuken sorumlu olacağı ilkesi benimsenmiş ise de, araç malikinin yasada belirtilen şekilde araç üzerinde fiili hakimiyetinin/tasarrufunun kalmaması ve bu sebeple ekonomik yönden de bir yararlanma olanağının kalktığı durumlarda, o aracı kaza sırasında fiili hakimiyeti altında bulunduran ve ondan iktisaden yararlanan kimsenin işleten sıfatıyla meydana gelen zarardan sorumlu tutulması gerektiği, bunun sonucu olarak da araç malikinin sorumlu tutulamayacağı açıktır.

Somut olayda, davalı ... Sanayi ve Ticaret Ltd.Şti'nin mermer imalatı yapan bir şirket olduğu, dosyaya sunulan ve her iki şirket yetkilisinin imzasını içeren adi yazılı kiralama ve devir sözleşmesi ile bu şirket adına tescilli aracın kullanımının davacılar murisinin işvereni ... Şirketine bırakıldığı, ... Elektrik Ltd.Şti işveren vekili ...'in ceza dosyası kapsamında alınan beyanlarının da aracın davalı ... Şirketinin tasarrufunda bulunduğu şeklinde olduğu, davalı ... San Ltd.Şti yetkilisinin kolluk ifadesinde aracın üzerinde haciz bulunmasından dolayı devrinin yapılamadığı, ancak aracın fiilen kullanımının ... Şirketine bırakıldığının ifade ettiği, dolayısıyla davalı ... San Ltd.Şti'nin araç üzerinde tasarruf yetkisinin ve işleten sıfatının ortadan kalktığının dosya kapsamında bulunan ve tanık ifadeleri, ceza dosyası ve rücuan tazminat davasındaki diğer delillerle örtüşen yazılı belgelerden anlaşılmasına göre, Mahkemece davalı ... San Ltd.Şti'ne işleten sıfatı atfedilerek zarardan sorumlu tutulması isabetsiz bulunmuştur.

Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirmeye dayalı yazılı şekilde karar tesisi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde davalıya iadesine,

Aşağıda yazılı temyiz harcının temyiz eden ilgiliye yükletilmesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

02.03.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.