Antalya 3. Asliye Ticaret Mahkemesinde görülen, hukuki hamilin kayıp veya çalınan çeklerin iptali talebiyle açtığı davanın Yargıtay içtihatları ışığında değerlendirilmesi.
Özet: Bu hukuki evrak, davacının ticari işlemler sonucu ciro yoluyla devraldığı ancak kaybettiğini veya çalındığını iddia ettiği iki adet çekin ödeme yasağı ve zayi nedeniyle iptali talebiyle açtığı hasımsız davayı incelemekte olup, kıymetli evrak iptali davalarında yalnızca zayi anında yetkili hamil olan kişinin dava açma hakkına sahip olduğu, çek keşidecisinin veya sadece hesap sahibinin bu tür bir talepte bulunamayacağına dair Yargıtay içtihatları doğrultusunda hukuki duruma ilişkin değerlendirmeler sunmaktadır.
T.C.
ANTALYA3. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ ESAS NO : ███████ EsasKARAR NO : ████████DAVA : Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali (Hasımsız))DAVA TARİHİ : █████/2026KARAR TARİHİ : █████/2026Mahkememizde görülmekte olan Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali (Hasımsız)) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:Davacı vekilinin sunmuş olduğu dava dilekçesinde özetle;Müvekkili ... ..., mobilya satışı alanında ticari faaliyet yürüttüğünü, bu kapsamda ... ile müvekkili arasında bir ticari ilişki kurulduğunu ve müvekkili tarafından ...'ye mobilya satışına ilişkin iki adet fatura düzenlendiğini, söz konusu faturaların ... tarihli olduğunu, toplam ...-TL bedelli satışları ihtiva ettiğini, müvekkilinin bahsi geçen satış bedellerine mahsuben ...'den 2 adet çek aldığını, ...'nin müvekkiline borçlandığı tutarlar karşılığında ödeme aracı olarak ... adına düzenlendiğini, iki adet çeki ciro ederek müvekkiline teslim ettiğini, Keşidecisi ... olan, ..., ... Şubesi, ... keşide tarihli, ... seri numaralı, ... TL bedelli çek ve Keşidecisi ... olan, muhatabı ..., ... Şubesi, ... keşide tarihli, ... seri numaralı, ... TL bedelli çek, müvekkilinin söz konusu çekleri fiziken elinde bulundurduğu sırada kaybettiğini veya çaldırdığını, müvekkilinin iradesi dışında elinden çıktığını, müvekkilinin çeklerin çantasından muhtemelen çalındığını veya düşürülerek kaybolduğunu fark etmesi üzerine ... tarihinde ... İlçe Jandarma Karakol Komutanlığı’na başvurduğunu, ve makamalra bildirdiğini, çeklerin üçüncü kişilerin eline geçmesinin engellenmesi için müvekkilinin hamili olduğu, dava konusu 2 adet çek hakkında süresiz ödeme yasağı kararı verilmesini, dava sonuna kadar çeklerin ödenmemesi için ... Şubesine müzekkere yazılmasına, yargılama sonunda ise toplam iki adet ..., ... Şubesi, ... keşide tarihli, ... seri numaralı, ... TL bedelli çek ve ..., ... Şubesi, ... keşide tarihli, ... seri numaralı, ... TL bedelli çek yapraklarının zayi nedeniyle iptalini, ve böylece bu çek bedellerinin üçüncü kişilere ödenmemesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir. Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde çek hakkında ilanların yapıldığı görülmüştür.Dava; davacının elinde iken zayi olduğunu iddia ettiği çeklere ilişkin kıymetli evrakın iptali davasıdır.TTK'nın 757/1. maddesi ''İradesi dışında poliçe elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki Asliye Ticaret Mahkemesi'nden, muhatabın poliçeyi ödemekten men edilmesini isteyebilir.'' hükmünü içermektedir.Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin █████/2015 tarih, ██████████ esas ve ████████ karar sayılı ilamı; █████/2015 tarih, ████████ esas ve █████████ karar sayılı ilamı; █████/2015 tarih, █████████ esas ve █████████ karar sayılı ilamlarında belirtildiği üzere keşidecinin çek iptali davası açma hakkı bulunmamaktadır.Yargıtay 11.Hukuk Dairesinin █████/2013 tarih, █████████ esas ve █████████ karar sayılı ilamı; █████/2012 tarih, █████████ esas ve ██████████ karar sayılı ilamı; █████/2013 tarih, █████████ esas ve ██████████ karar sayılı ilamı; █████/2013 tarih, █████████ esas ve ██████████ karar sayılı ilamlarında da belirtildiği üzere bu davanın açılabilmesi için davacının keşideci değil, hukuki hamil olması gerekir, keşidecinin doğrudan doğruya çek iptali davası açma hakkı bulunmayıp keşidecinin keşide ettiği çekin bedelini hamile ödeyerek çeki geri alması da kendisine hamil sıfatı kazandırmaz. Kıymetli evrakın iptaline ilişkin davanın, TTK’nun 563/2. (6102 sayılı TTK 651/2) maddesi uyarınca, zayi edildiği anda kıymetli evrak üzerinde hak sahibi olan kişi, bir diğer söyleyişle ancak kıymetli evrakın yetkili hamili tarafından açılabilmesinin olanaklı olması nedeniyle davacının çekle işleyen hesap sahibi sıfatıyla bu nitelikteki davayı açmasına yasal olanak bulunmamaktadır.Öte yandan, çek iptali davaları, özelliği itibari ile hasımsız açılan davalardan olup, yapılan yargılama sırasında çek hamilinin ortaya çıkması durumunda, çek iptali davasını açan davacıya, mevcut çek hamiline karşı çek istirdadı davası açması konusunda süre verilmeli, istirdat davasının açılması halinde, çek iptali davasının konusuz kaldığından bahisle karar verilmesine yer olmadığı, istirdat davası açılmaması halinde ise çek iptali davasının reddi yönünde hüküm kurulmalıdır. İlke temelinde; hasımsız olarak açılan davalarda, üçüncü kişilerin davaya müdahaleleri halinde davanın çekişmeli duruma gelmesi mümkün ve gerekli ise de, çek iptali davalarında yukarıda açıklanan bu prosedür gereğince, hasımsız şekilde açılan davaya çek hamili üçüncü kişilerin asli ya da fer’i müdahale imkanı mevcut olmayıp, ancak anılan usul gereğince hareket etme olanağı bulunmaktadır. Yargıtay 11.Hukuk Dairesinin █████/2015 tarih, █████████ esas ve ██████████ karar sayılı ilamı. Dolayısıyla davada taraf sıfatı olmayan üçüncü kişilerin hükmü istinaf etme imkanları da bulunmamaktadır.Yargıtay 11.Hukuk Dairesi'nin █████/2019 tarih, █████████ esas ve █████████ karar sayılı ilamıSomut olayda; çeklerin keşide yerinin mahkememiz yargı çevresi içerisinde olması nedeniyle, Mahkememizin davaya bakmakta yetkili ve görevli olduğu, dava konusu çeklerin hamilinin davacı olup, dava açmakta hukuki yararının bulunduğu, iptali istenen çeklerin bankaya ibraz edilmediği, gerekli ilanların Ticaret Sicil Gazetesi'nde yaptırıldığı, ilana ilişkin gazete nüshalarının dosyamız arasına alındığı, çeklerin ibraz süresinden 3 aydan fazla bir süre geçtiği, mahkememize çeklerle alakalı olarak herhangi bir başvuru olmadığı ve davaya konu çeklerin de ortaya çıkmadığı anlaşılmıştır.Tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; kıymetli evrakın zayi nedeniyle iptali koşullarının gerçekleştiği göz önüne alınarak dava konusu çeklerin zayi nedeniyle iptaline karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.HÜKÜM :Gerekçesi Yukarıda açıklanacağı üzere;1-Davanın KABULÜNE,-..., ... Şubesi, ... keşide tarihli, ... seri numaralı, ... TL bedelli çekin,-..., ... Şubesi, ... keşide tarihli, ... seri numaralı, ... TL bedelli çekin ayrı ayrı ZÂYİ NEDENİYLE İPTALİNE, 2-Alınması gerekli harç peşin alındığından başkaca harç alınmasına yer olmadığına,3-Gider avansının kullanılmayan kısmının kararın kesinleşmesine müteakip davacı tarafa İADESİNE, 4-Teminatın HMK'nın 392/2. maddesindeki şartlar oluştuğunda davacıya İADESİNE, Dair, davacı vekilinin yüzüne karşı verilen kararın, HMK 345. Maddesi uyarınca gerekçesinin tebliğinden itibaren 2 hafta içerisinde Antalya Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde İSTİNAF yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. █████/2026Katip ...¸e-imza Hakim ...¸e-imza