danıştay 8. dairede d2 yetki belgesi fazla ücretinin iadesi, ulaştırma ve altyapı bakanlığı genelgesinin iptali ile eşitsizlik ve hukuki güvenlik ihlali davası.

Danıştay 8. Dairede D2 yetki belgesi fazla ücretinin iadesi, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı genelgesinin iptali ile eşitsizlik ve hukuki güvenlik ihlali davası.

Özet: Davacı şirket, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından D2 yetki belgesi ücretinde aynı yıl içinde yapılan ve hukuki güvenlik ile eşitlik ilkelerini ihlal eden beklenmedik düşüş nedeniyle oluşan mağduriyetinin giderilmesi amacıyla, yüksek bedelli ödeme ile düşük bedelli güncel tutar arasındaki farkın yasal faiziyle birlikte iadesini, yüksek ücreti belirleyen genelgenin iptalini ve bu farkın iadesi başvurusunun reddine ilişkin idari işlemin iptalini talep etmektedir.

Danıştay 8. Daire Başkanlığı ████████ E. , █████████ K.

"İçtihat Metni"

T.C.

D A N I Ş T A Y

SEKİZİNCİ DAİRE

Esas No : ████████

Karar No : █████████

DAVACI : ... Turizm Taşımacılık Ticaret Limited Şirketi

VEKİLİ : Av. ...

DAVALI : ... Bakanlığı

VEKİLİ : Av. ...

DAVANIN KONUSU :

1- Davacı şirket tarafından, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü'nün 04.01.2021 tarih ve ███████ sayılı Genelgesinin iptali;

2- D2 yetki belgesi için fazladan ödendiği iddia edilen meblağın iadesi istemiyle yapılan başvurunun reddine yönelik Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali ile;

3- İptali talep edilen Genelge'de yer alan Ek-2 tablosundaki D2 belgesi için 17.02.2021 tarihinde ödenen 180.031,00 TL yetki belgesi bedeli ile güncel bedeli 60.347,00 TL arasındaki fark olan 119.684,00 TL'nin ödeme tarihinden yasal faizi ile iadesine karar verilmesi istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI :

İdarenin sahip olduğu düzenleme yetkisini aynı koşullar ve olaylar karşısında aynı yönde işlem tesis etmek suretiyle kullanması gerektiği, ne var ki; şirketin, dava konusu D2 Yetki Belgesini almak istediği tarihte 2021 tarifesi adı altında belirlenmiş olan bedeli ödemiş olsa da, yine 2021 tarifesi adı altında belirlenen yeni ücretin yürürlüğe girdiği tarihten sonra bu belgeyi alan kimseler ile aralarında büyük bir farklılık doğduğu, şirket ile 11.05.2021 tarihinden sonra bahse konu belgeyi alan kimseler arasında bir eşitsizlik oluştuğu, davalı İdarenin, 03.06.2021 tarihli cevap yazısında Karayolu Taşıma Yönetmeliği Md. 73/7 hükmünü ret gerekçesi olarak sunsa da bu gerekçenin kabul edilebilmesinin mümkün olmadığı, öyle ki; bir Yönetmelikte yer alan herhangi bir hükmün normlar hiyerarşisine göre Anayasa'ya aykırı bir düzenleme getirmesinin mümkün olmadığı, ayrıca davalı idarenin gerekçe gösterdiği dayanak mevzuat hükmünün, herhangi bir haklı gerekçe olmaksızın ilgili yetki belgesi için ödenmiş tutarın iadesinin istenilmesi durumunda idareyi koruma altına almak amacıyla getirildiği, 2021 tarifesine göre ödenen ücretin 2021 tarifesinde meydana gelen beklenmedik ve sıra dışı değişiklik nedeniyle meydana gelen eşitsizliğin giderilme amacıyla düzenlenmediği ifade edilmiştir.

Dava konusu D2 Yetki Belgesinin ücretinin 15.000,00 TL civarındaki tutarlardan, zaman içerisinde doğrusal bir grafik sergileyerek artış gösterdiği, buna ek olarak beklenilen artış miktarlarının uygulanması durumunda 18.000,00 TL'lerde bir tutar belirlenecekken idarenin bu konudaki kanaati üzerine bu belge bedelinin 165.000,00 TL'ye çıkarıldığı, akabinde bu tutarın yine doğrusal artışa uygun bir şekilde 180.031,00 TL'ye çıkarıldığı, buna karşın davalı idarenin işlemi ile bu tutarın birden bire 60.347,00 TL'ye düşürüldüğü ve aynı yıl içerisinde belge alan kimselerin haklı olarak elde etmiş oldukları güvenin zedelendiği, hukuki anlamda düzenlemelerin seyrine dair duyulan güvenin ihlal edildiği; yetkili merci tarafından usulüne uygun bir şekilde tesis edilen hukuk kuralının hangi zaman aralığı içerisinde uygulanacağı hukuk kurallarının zaman bakımından uygulanması meselesi ile ilgili olduğu, temel prensiplerin görece toplu bir şekilde yer verildiği Kabahatler Kanunu’nun 5’inci maddesinde; bu Kanun’un zaman bakımından uygulanmasına ilişkin düzenlemelerin yer aldığı ve bu madde ile 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun zaman bakımından uygulanmasına ilişkin hükümlerine atıfta bulunulduğu, ilgili bireyler bakımından lehe olan hukuk normunun uygulanması esasına yer verildiği ve bu kapsamda da normun uygulanacağı bireylerin menfaatinin gözetildiği, İdari işlemlerde de güçlü olan tarafın devlet/idare olduğu düşünüldüğünde sonradan yapılan (hele ki aynı için geçerli olduğu ifade edilen) bir iyileştirmenin ilgililere uygulanması gerektiği ileri sürülmüştür.

İptali istenilen genelge bakımından iade ile birlikte yeni D2 yetki belgesi talebini takiben arada oluşan fark bakımından iade talebi yönünden, Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nde (bu yönetmelik ekinde yer alan tarifede) meydana gelen değişikliklerin, yine Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren yönetmelik ile yapıldığı, bu durumun yönetmelik ekinde yer alan ücret tarifesinin yönetmelik ile bir bütün olmakla birlikte değiştirilmesinin de yönetmeliğin değiştirilmesine ilişkin hükümlere tabi olduğunu gösterdiği, ancak davalı İdare tarafından çıkarılan ve birçok kez yine bir başka yönetmelik ile değişikliğe uğratılan yönetmeliğin; Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü'nün 04.01.2021 tarihli Genelge (███████) 'si ile değişikliğe maruz bırakıldığı, yeni tarife belirlendiği ve bu kapsamda da D2 Yetki Belgesi için şirketten 180.031,00 TL ücret tahsil edildiği, bahsedildiği üzere bir Genelge ile herhangi bir Yönetmelik hükmünde değişiklik yapılması mümkün olmamakla birlikte bu yönde bir işlemin hukuki anlamda hiçbir anlamının bulunmayacağı ve geçersiz olacağı, bu nedenle de Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü'nün 04.01.2021 tarihli Genelge (███████) 'sinin iptali gerektiği, şirketin ödemiş olduğu bedel de göz önünde bulundurulduğunda aradaki farkın iadesi gerektiği iddia edilmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI:

Mevzuat çerçevesinde, rekabetin korunmasını, tekelleşme ve haksız gelir sağlanmasını önlemek amacıyla Bakanlığın karayolu taşımacılık faaliyetlerine ilişkin olarak idari düzenleme yapma yetkisinin bulunduğu, davaya konu olan işlem hakkında Bakanlık kayıtları ile U-Net otomasyon sisteminde yapılan inceleme neticesinde; davacı firma adına; 17.02.2021 tarihinde ... tarihine kadar geçerli ... numaralı D2 yetki belgesinin düzenlendiği, söz konusu yetki belgesinin düzenlendiği tarihte geçerli olan yeniden değerlenme oranı dikkate alınarak 180.031,00 TL yetki belgesi ücretinin ödendiği; Danıştay 8. Dairesinin █████/2020 tarihli ve E. █████████ sayılı kararı ile █████/2020 gün ve 31004 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 14 üncü maddesiyle KTY’nin Ek 1. maddesinde yer alan ücret tablosunda yapılan değişikliğin yürütmesinin durdurulmasına karar verilmesi üzerine, Bakanlıkça 11.05.2021 tarihli ve 31481 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan değişiklikle Ek 1. maddede yer alan ücret tablosu tekrardan düzenlenerek mezkur mahkeme kararının uygulandığı,

Ayrıca; KTY'nin 73 üncü maddesinin 7 inci fıkrasında, düzenlenme işlemi tamamlanmış olan belgeler için ödenmiş olan ücretlerin iade edilmeyeceği ve geri ödenmeyeceğinin düzenlendiği, düzenleme işlemi tamamlanmış bir yetki belgesi için daha önce ödenen ücretin iade edilmesi halinde Kanunla konulmuş bir yükümlülükten vazgeçilmiş (KTK 33 üncü madde: Ücreti alınmadan yetki belgeleri ve taşıt kartları verilmez) olacağı değerlendirilerek, bu hususun yine Kanunun açık olarak ihlaline sebebiyet vereceği ifade edilmiştir.

Karayolu Taşıma Yönetmeliğin 73 üncü maddesinin altıncı fıkrasında;“(6) Ek-1’de belirtilen ücretler, her yıl bir önceki yıla ilişkin olarak 213 sayılı Kanun uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranında her takvim yılı başından geçerli olmak üzere arttırılır." hükmü yer aldığı, bu kapsamda hazırlanan ve 1/4/2021 tarihinde yürürlüğe giren ███████ sayılı Genelge ile söz konusu belge ücretlerinde 2020 yılı yeniden değerleme oranı % 9,11 (dokuz virgül on bir) oranında artış gerçekleştirildiği, söz konusu Genelgenin fiyat tarifesinin yeniden belirlenmesi amacıyla hazırlanmamış olan halihazırda yürürlükte olan ve Yönetmelik ekinde belirtilen fiyat tarifesinin yeniden değerleme oranında güncellenmesi amacıyla hazırlanduğu, oysa belge ücret tarifesinde yapılan değişikliklerin usul ve mevzuata uygun olarak Yönetmelik değişiklikleriyle gerçekleştirildiği,

Bununla birlikte aynı maddenin yedinci fıkrasında ise; “(7) Düzenlenme işlemi tamamlanmış olan belgeler için ödenmiş olan ücretler iade edilmez ve geri ödenmez. Ancak, bir yetki belgesi iptal edildikten sonra aynı yetki belgesini yeniden alanların, ilk yetki belgesiyle ilgili iptal işleminin yargı kararıyla iptal edilmesi halinde, sonradan alınan yetki belgesi Bakanlıkça re’sen iptal edilir ve bu belge için ödenmiş yetki belgesi ve taşıt kartı ücretleri ilgilisine iade edilir. İlk yetki belgesi geçerli hale getirilerek iptal edildiği tarihteki taşıtlar yetki belgesi eki taşıt belgesine ücret alınmadan ilave edilir. ” hükmü yer aldığı, buna göre de söz konusu davacıdan, otobüsle yurtiçi tarifesiz ticari yolcu taşımacılığı yanmak amacıyla D2 yetki belgesini temin ettiği tarih itibariyle yürürlükte olan Yönetmelik ekindeki tarifeye uygun olarak ücret tahsis edildiği, Bakanlığın bilahare yaptığı Yönetmelik değişiklikleriyle değiştirdiği ücret tarifelerinin değişiklik tarihinden itibaren geçerlilik kazanmakta olduğu, yukarıdaki fıkrada da zikredildiği üzere yetki belgesinin yargı kararıyla iptal edilmesi durumu hariç olmak üzere işlemi tamamlanmış olan yetki belgelerinde ücret iadesi söz konusu olmadığından davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ : Davanın kısmen ehliyet yönünden reddine, kısmen karar verilmesine yer olmadığına, kısmen iptal, kabul kararı verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : ...

DÜŞÜNCESİ : Davacı ... Turizm Taşımacılık Tic. Ltd. Şti. tarafından Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğünün 04.01.2021 tarihli ve 2020/2-36 sayılı Genelge (███████) 'sinin ve Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı cevabında yer verilen "iade talebinin reddi” işleminin iptali ile İptali talep olunan Genelge'de yer alan "Ek-2” tablosuna göre ödenen 180.031,00 TL yetki belgesi bedeli ile güncel bedeli 60.347,00 TL arasındaki fark olan 119.684,00 TL'nin iadesi istenilmektedir.

Dosyanın incelenmesinden davalı idarece; Danıştay 8. Dairesinin █████/2020 tarihli ve E.█████████ sayılı kararı ile █████/2020 gün ve 31004 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Karayolları Taşıma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına dair Yönetmeliğin 14. maddesiyle Ek 1. maddesinde yer alan ücret tablosunda yapılan değişikliğin yürütmesinin durdurulmasına karar verilmesi üzerine anılan kararın uygulanması amacıyla 11.05.2021 tarihli ve 31481 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan değişiklikle Ek 1. maddede yer alan ücret tablosunun düzenlendiği ifade edilmiştir. Bu durumda hukuka aykırılığı yargı kararıyla saptanmış ücret tarifesinin uygulanmasında hukuka uygunluk bulunmadığından cevabi yazıda yer verilen "iade talebinin reddi" şeklindeki bireysel işlemin iptali ile önceki tabloya göre ödenen tarife ücreti ile sonradan düzenlenen tarife ücreti arasındaki fark olan 119.684,00 TL'nin yasal faiziyle davacıya iade edilmesi gerekmektedir.

Ücret tarifesi yeniden düzenlendiği ve ███████ sayılı Genelgenin iptalinde davacı tarafın bir menfaati bulunmadığı anlaşıldığından davanın bu kısmının ise reddine karar verilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Hüküm veren Danıştay Sekizinci Dairesince, davalı Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı █████/2023 tarihli dilekçesi ile duruşma talebinde bulunmuşsa da, 2577 sayılı Kanunun 17. maddesi uyarınca duruşma talebinin, dava dilekçesi ile cevap ve savunmalarda yapılabileceğinden, duruşma talebinin reddine karar verilerek işin gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY:

Davacı şirket; otobüsle yurtiçi tarifesiz ticari yolcu taşımacılığı yapmak amacı ile bu konuda tahsis edilen D2 Yetki Belgesi alma için, ... tarihinde ... belge numaralı “D2 Yetki Belgesi”ni aldığı, bu yetki belgesinin alınabilmesi için “2021 Yetki Belgesi Ücretleri Tarifesi”nde belirtilen 180.031,00 TL (Yüz Seksen Bin Otuz Bir Türk Lirası)'yi ödemiştir.

11.05.2021 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile ücret tablosunda değişiklik yapıldığı, Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik'in 13. maddesi ile D2 ile adlandırılan ticari ve tarifesiz yurtiçi faaliyetlerinde yapılacak işlemler için verilen yetki belgesi ücreti olarak 60.347,00 TL (Altmış Bin Üç Yüz Kırk Yedi Türk Lirası) belirlendiği, 180.031,00 TL ödemekle almış olduğu yetki belgesinin fiyatı düşürülmüştür.

Bu durum neticesinde ise davacı şirket tarafından, Ulaştırma Ve Altyapı Bakanlığı Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü’ne ... tarihli ve ... kayıt no'lu dilekçe ile başvurulduğu, bu kapsamda D2 Yetki Belgesi için 2021 tarifesinde belirtilen 60.347,00 TL ile ödemiş olduğu 180.031,00 TL arasındaki 119.684,00 TL'nin iadesinin talep edilmiştir.

Davacı şirket tarafından yapılan bu talep üzerine Ulaştırma Ve Altyapı Bakanlığı Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü tarafından ... tarihli ve ... sayılı cevap ile iade talebinin reddedilmesi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İNCELEME VE GEREKÇE :

İLGİLİ MEVZUAT:

1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin;

477 nci maddesi; "(1) Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri şunlardır:

a) Karayolu ve demiryolu ulaştırması faaliyetlerinin ticari, ekonomik, sosyal ihtiyaçlara ve teknik gelişmelere bağlı olarak ekonomik, seri, elverişli, güvenli, kaliteli, çevreye olumsuz etkilerini önleyecek, giderecek ve kamu yararını gözetecek tarzda serbest, adil ve sürdürülebilir bir rekabet ortamında yapılmasını ve bu faaliyetlerin müstakilen veya ulaştırma türleriyle birlikte ve birbirlerini tamamlayıcı olarak hizmet vermesini sağlamak,…

ş) Bakan tarafından verilen diğer görevleri yapmak.” hükmünü, 508 inci maddesi; " Bakanlık görev, yetki ve sorumluluk alanına giren konularda idari düzenlemeler yapabilir." hükümlerine yer verilmiştir.

4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun;

1 inci maddesi: "Bu Kanunun amacı; karayolu taşımalarını ülke ekonomisinin gerektirdiği şekilde düzenlemek, taşımada düzeni ve güvenliği sağlamak, taşımacı, acente ve taşıma işleri komisyoncuları ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği ve benzeri hizmetlerin şartlarını belirlemek, taşıma işlerinde istihdam edilenlerin niteliklerini, haklarını ve sorumluluklarını saptamak, karayolu taşımalarının, diğer taşıma sistemleri ile birlikte ve birbirlerini tamamlayıcı olarak hizmet vermesini ve mevcut imkânların daha yararlı bir şekilde kullanılmasını sağlamaktır." hükmü,

3 üncü maddesi; "... Düzenli sefer : Belirli bir zaman ve ücret tarifesine göre, tespit edilmiş bir güzergâhta önceden açıklanmış yerleşme birimleri arasında yapılan taşımaları,

Arızî sefer : Aynı taşıtla bütün güzergâh boyunca aynı yolcu grubunun taşınması ve kalkış noktasına geri getirilmesi şeklindeki kapalı kapı seferleri ile gidişi dolu, dönüşü boş veya gidişi boş, dönüşü dolu seferleri,

Mekik sefer : Birden fazla gidiş ve dönüş seferinde aynı kalkış yerinden aynı varış yerine önceden gruplandırılmış yolcuların taşınmasını, ifade eder.” hükmü,

4 üncü maddesi; "Taşımalar; ekonomik, seri, elverişli, güvenli, çevreye kötü etkisi en az ve kamu yararını gözetecek tarzda serbest rekabet ortamında gerçekleştirilir."hükmü,

5 inci maddesi "...Taşıma işleri işletmecilerinin sayısı, yolcu ve eşya kapasitesi, taşıtların durumu, güvenlik veya benzeri nedenlerle Bakanlık, yetki belgelerinin verilmesinde sınırlamalar ve yeni düzenlemeler getirebilir..." hükmü,

33 üncü maddesi; " Verilecek yetki belgeleri ve taşıt kartlarından ücret alınır. Ücreti alınmadan yetki belgeleri ve taşıt kartları verilmez. Yetki belgesinin yenilenmesinde ve zayiinde ücretin % 15'i alınır. Unvan değişikliği, adres değişikliği ve benzeri nedenlerle süresi bitmeden yenilenen belgelerden ücret alınmaz. Bu ücretler, her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi hükmü uyarınca tespit ve ilân edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır. Bakanlık, görev alanına giren hizmetleri yerine getirmek için, merkezde Bakanın onayı ile döner sermaye işletmesi kurabilir. Döner sermaye miktarını belirlemeye Cumhurbaşkanı yetkilidir. İşletmenin görevleri, gelirleri, işleyişi, denetimi ve diğer hususlar yönetmelikle belirlenir. (Ek fıkra: 21/4/2005 – ███████ md.) Döner Sermaye İşletmesinin 2004 yılı dahil gelirlerine ilişkin olarak 1050 sayılı Muhasebei Umumiye Kanununun 49 uncu maddesi hükümleri uygulanmaz." hükmü,

34 üncü maddesi; "Bu Kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren altı ay içinde; a) (Değişik: 6/2/2014-███████ md.) Taşımacılık faaliyeti yapmak isteyen gerçek ve tüzel kişilerde aranacak şartlar, verilecek yetki belgeleri, mesleki yeterlilik belgeleri ve taşıt kartları ile diğer belge ve hizmetlerin ücret, süre, kapsam, tür ve şekilleri, her belge türü için gerekli olan taşıt kapasiteleri, taşıtların yaşı, nitelikleri, istiap hadleri ve terminal hizmetlerinde öngörülecek hususları, b) Belgelerin geçerlilik süreleri, geri alınması ve uygulanacak idarî müeyyideleri, c) Taşımacı, acente ve taşıma işleri komisyonculuğu ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği yapacakların yükümlülükleri, bagaj ve taşımanın yardımcı hizmetleri, d) Zaman ve fiyat tarifelerinin düzenlenmesi, yolcu bileti ve taşıma senedinin şekil ve muhtevasını, e) Taşıma işlerinde çalışan şoför ve diğer görevlilerde aranacak şartlar ve nitelikleri, f) Taşıma hizmetlerinin denetimi ve belge taleplerinin incelenmesi ile ilgili esasları, g) Ücretsiz ve tarife altı uygulama esasları, h) Kanunun uygulanmasıyla ilgili diğer esas ve usulleri, Düzenleyen yönetmelikler Bakanlıkça hazırlanarak Resmî Gazetede yayımlanır." hükümleri yer almaktadır.

08.01.2018 tarih ve 30295 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nin;

4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (ddd) bendi; "Tarifesiz yolcu taşıma: Önceden bir taşıma hattı ve taşıma güzergahı ile bir zaman ve ücret tarifesi belirlenmeksizin; grup yolcu durumuna göre arızi veya mekik sefer düzenlenerek yapılan düzensiz ve grup yolcu taşımalarını,” ifade edeceği,

5 inci maddesi; "Bu Yönetmelik kapsamına giren taşımacılık, acentelik, taşıma işleri komisyonculuğu, taşıma işleri organizatörlüğü, nakliyat ambarı işletmeciliği, kargo işletmeciliği, lojistik işletmeciliği, dağıtım işletmeciliği, terminal işletmeciliği ve benzeri faaliyetlerde bulunacak gerçek ve tüzel kişilerin yapacakları faaliyetlere uygun olan yetki belgesini/belgelerini Bakanlıktan almaları zorunludur." hükmü,

6 ncı maddesinin dördüncü fıkrası; "D türü yetki belgesi: Otobüsle tarifeli veya tarifesiz yurtiçi yolcu taşımacılığı veya hususi taşımacılık yapacak gerçek ve tüzel kişilere verilir. (Ek ibare:RG-█████/2019-30949) Bu belgelere 24 üncü maddenin ikinci fıkrasının (m) bendindeki şartları haiz otomobiller de kaydedilebilir. Taşımanın şekline göre aşağıdaki türlere ayrılır: a) Dl yetki belgesi: Ticari ve tarifeli olarak yapacaklara, b) D2 yetki belgesi: Ticari ve tarifesiz olarak yapacaklara, c) (Değişik:RG-14/1/2023-32073) D3 yetki belgesi: Hususi taşımacılık faaliyetinde bulunarak;… ç) D4 yetki belgesi: Ticari olarak, taşıma mesafesine bakılmaksızın iliçi ve 100 kilometreye kadar olan şehirlerarası tarifeli ve tarifesiz olarak yapacaklara, verilir"

"Belge ücretleri" başlıklı 73. maddesinin 1. fıkrasında, “Bakanlıkça verilecek yetki belgeleri ve taşıt kartlarından Ek-1’de belirtilen ücretler alınır. Ücreti alınmadan yetki belgeleri ve taşıt kartları verilmez. Yetki belgesinin yenilenmesinde ve zayiinde ücretin % 15’i alınır. Unvan, adres ve bağlı olduğu vergi dairesi ve vergi kimlik numarası (gerçek kişilerde T.C. kimlik numarası) değişikliğinden dolayı süresi bitmeden yenilenen yetki belgelerinden ve bu belgelere ait taşıt kartlarından ücret alınmaz.” hükmü, 6. fıkrasında, “Ek-1’de belirtilen ücretler, her yıl bir önceki yıla ilişkin olarak 213 sayılı Kanun uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranında her takvim yılı başından geçerli olmak üzere arttırılır.” hükmü, 7. fıkrasında ise; “Düzenlenme işlemi tamamlanmış olan belgeler için ödenmiş olan ücretler iade edilmez ve geri ödenmez. Ancak, bir yetki belgesi iptal edildikten sonra aynı yetki belgesini yeniden alanların, ilk yetki belgesiyle ilgili iptal işleminin yargı kararıyla iptal edilmesi halinde, sonradan alınan yetki belgesi Bakanlıkça re’sen iptal edilir ve bu belge için ödenmiş yetki belgesi ve taşıt kartı ücretleri ilgilisine iade edilir. İlk yetki belgesi geçerli hale getirilerek iptal edildiği tarihteki taşıtlar yetki belgesi eki taşıt belgesine ücret alınmadan ilave edilir." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:

USUL YÖNÜNDEN

Dava konusu Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü'nün 04.01.2021 tarih ve ███████ sayılı Genelgesinin EK:2 Karayolu Taşıma Yönetmeliği Ücret Tablosunun D2 Belgesi 2021 Yılı Ücretine ilişkin kısmı dışındaki düzenlemeler yönünden yapılan inceleme:

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin (a) bendinde, idari işlemler hakkında; yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar, iptal davaları olarak tanımlanmıştır.

İdarenin hukuka uygun davranmasını sağlayan en önemli denetim araçlarından olmakla birlikte, her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idari işlemlerde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunmasını öngören yasa koyucu, iptal davaları için "menfaat ihlali"ni, subjektif ehliyet koşulu olarak getirmiştir.

İptal davasının içtihat ve doktrinde belirlenen hukuki nitelikleri göz önüne alındığında, idare hukuku alanında tek yanlı irade açıklamasıyla kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte tesis edilen işlemlerin, ancak bu idari işlemle doğrudan meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilgisi kurulabilenler tarafından iptal davasına konu edilebileceğinin kabulü zorunludur. Aksi halde, her idari işlemle dolaylı da olsa bir menfaat ilgisi kurulmak suretiyle dava açılmasını kabul etmek, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunması şartının ihlali sonucunu doğurur.

Dava konusu Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü'nün 04.01.2021 tarih ve ███████ sayılı Genelgesinde, Bakanlığın Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü görev, yetki ve sorumlulukları ile ilgili olarak söz konusu Genelgede sayılan mevzuat uyarınca verilen çeşitli belgeler ve idari para cezalarına ilişkin olarak █████/2020 tarihli ve 31318 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 521 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile 2020 yılı yeniden değerleme oranı % 9,11 (dokuz virgül on bir) olarak belirlendiğinden bahisle tablolarda Bakanlıkça düzenlenecek belgeler ve verilecek idari para cezalarının yeniden değerleme oranında düzenlenmiş miktarlarının belirtildiği, davacı tarafından D2 yetki belgesi için fazladan ödendiği iddia edilen meblağın iadesi istemiyle davanın açıldığı anlaşıldığından, Genelgenin EK:2 Karayolu Taşıma Yönetmeliği Ücret Tablosunun, D2 Belgesinin 2021 Yılı Ücretine ilişkin kısmı dışındaki düzenlemelere yönelik olarak davacının meşru, kişisel ve güncel bir menfaati bulunmadığından davanın ehliyet yönünden reddedilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır.

ESAS YÖNÜNDEN

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü'nün 04.01.2021 tarih ve ███████ sayılı Genelgesi ile Bakanlığın Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü görev, yetki ve sorumlulukları ile ilgili olarak Genelgede sayılan mevzuat uyarınca verilen çeşitli belgeler ve idari para cezalarına ilişkin olarak █████/2020 tarihli ve 31318 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 521 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile 2020 yılı yeniden değerleme oranı % 9,11 (dokuz virgül on bir) olarak belirlendiğinden bahisle tablolarda Bakanlıkça düzenlenecek belgeler ve verilecek idari para cezalarının yeniden değerleme oranında düzenlenmiş miktarlarının belirtildiği, söz konusu genelge ekinde yer alan EK:2 Karayolu Taşıma Yönetmeliği Ücret Tablosunda ise "Ticari ve tarifesiz olarak yapacaklara verilir." belge tanımı/açıklaması, D2 simgesi ve 2021 Ücretinin belirtildiği anlaşılmaktadır.

Söz konusu Genelge ile 2021 yılı için Bakanlıkça düzenlenecek olan belge ve verilecek idari para cezalarında yeniden değerleme oranında düzenleme yapıldığı, Genelgenin o yıl için yayımlanması ile birlikte sonuçlarını doğurduğu, bu nedenle uygulanmakla etkisi tükenen işlem niteliğinde olduğundan, konusu kalmayan işlem hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır.

Dava konusu D2 yetki belgesi için fazladan ödendiği iddia edilen meblağın iadesi istemiyle yapılan başvurunun reddine yönelik .... tarih ve ... sayılı işlemi yönünden yapılan inceleme:

Davacı tarafından ... tarih ve ... sayılı başvuru ile 17.02.2021 tarihinde otobüsle yurtiçi tarifesiz ticari yolcu taşımacılığı yapmak üzere yetkilendirmenin yapıldığı ... belge numaralı D2 Yetki Belgesi aldığını, bu yetki belgesini alabilmek için 2021 Yetki Belgesi Ücretleri Tarifesinde belirtilen 180.031,00 TL ücret ödediğini, buna karşın 11.05.2021 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile ücret tablosunda değişiklik yapıldığı ve yönetmeliğin 13. maddesi ile D2 simgesi ile adlandırılan ticari ve tarifesiz yurtiçi faaliyetlerinde yapılacak işlemler için verilen yetki belgesi ücreti olarak 60.347,00 TL olarak belirlendiği, oluşan 119.684,00 TL ücret farkının ödemenin yapıldığı 17.02.2021 tarihinden itibaren işleyen yasal faizi ile birlikte iadesinin talep edildiği, bunun üzerine davalı idarece Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 73 üncü maddesinin 7 nci fıkrası; "Düzenlenme işlemi tamamlanmış olan belgeler için ödenmiş olan ücretler iade edilmez ve geri ödenmez." hükmüne yer verildiği, bu itibarla talebinizin karşılanmasının belirtilen mevzuat hükmü uyarınca mümkün bulunmadığı denilerek davaya konu işlemle başvurunun reddedildiği anlaşılmaktadır.

Dava konusu işlemde belirtilen, Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 73/7. maddesinin "Düzenlenme işlemi tamamlanmış olan belgeler için ödenmiş olan ücretler iade edilmez ve geri ödenmez." şeklindeki ilk cümlesinin iptali istemiyle açılan davada Dairemizin █████/2024 tarih ve E:█████████, K:█████████ sayılı kararı ile, Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin dayanaklarından biri olan Karayolu Taşıma Kanunununda düzenlenme işlemi tamamlanmış olan belgeler için ödenmiş olan ücretlerin iade edilmeyeceğine ilişkin herhangi bir kurala yer verilmediği, aksi yöndeki dava konusu düzenleyici işlem ile bir hakkın kullanımının üst normda öngörülmeyen bir şekilde daraltıldığı ve kısıtlandığı, dolayısıyla dava konusu işlemin kendinden önce gelen kanun hükümlerine aykırı düzenlemeler getirdiği, bu nedenle dava konusu Yönetmelik hükmünün hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle iptal kararı verildiği ve bu kararın temyizi üzerine Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun █████/2025 tarih ve E:█████████, K:████████ sayılı kararı ile temyiz isteminin reddine, kararın onanmasına kesin olarak karar verildiği görüldüğünden, söz konusu Yönetmelik maddesi gerekçe gösterilerek başvurunun reddinde hukuka uyarlık bulunmadığından iptaline karar verilmesi gerekmektedir.

Dava konusu D2 belgesi için 17.02.2021 tarihinde ödenen 180.031,00 TL yetki belgesi bedeli ile güncel bedeli 60.347,00 TL arasındaki fark olan 119.684,00 TL'nin yasal faizi ile iadesi yönünden yapılan inceleme:

Hukuka aykırılığı saptanan D2 yetki belgesi için fazladan ödendiği iddia edilen meblağın iadesi istemiyle yapılan başvurunun reddine yönelik ... tarih ve ... sayılı işlemin, iptaline karar verildiğinden dava konusu tutarın tazmini gerekmektedir.

KARAR SONUCU:

Açıklanan nedenlerle;

1.Dava konusu Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü'nün 04.01.2021 tarih ve ███████ sayılı Genelgesinin EK:2 Karayolu Taşıma Yönetmeliği Ücret Tablosunun D2 Belgesi 2021 Yılı Ücretine ilişkin kısmı yönünden oyçokluğu ile KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,

2. Dava konusu Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü'nün 04.01.2021 tarih ve ███████ sayılı Genelgesinin EK:2 Karayolu Taşıma Yönetmeliği Ücret Tablosunun D2 Belgesi 2021 Yılı Ücretine ilişkin kısmı dışındaki düzenlemeler yönünden oyçokluğu ile EHLİYET YÖNÜNDEN REDDİNE,

3. Dava konusu D2 yetki belgesi için fazladan ödendiği iddia edilen meblağın iadesi istemiyle yapılan başvurunun reddine yönelik ... tarih ve ... sayılı işlem yönünden oybirliği ile İPTALİNE,

4. Dava konusu D2 belgesi için 17.02.2021 tarihinde ödenen ... TL yetki belgesi bedeli ile güncel bedeli ... TL arasındaki fark olan ... TL'nin davalı idareye başvuru tarihinden yasal faizi ile iadesinin oybirliği ile KABULÜNE,

5. Dava kısmen ehliyet yönünden ret, kısmen karar verilmesine yer olmadığına, kısmen iptal, kabul ile sonuçlandığından ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...-TL yargılama giderinin takdiren yarısı olan ...-TL'sinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, kalan ...-TL'sinin davacı üzerinde bırakılmasına, hükmolunan miktar üzerinden hesaplanan ...-TL nispi karar harcının ...-TL'lik kısmı davacı tarafından peşin olarak yatırıldığından eksik kalan ...-TL harcın davacıya tamamlattırılmasına, ...-TL nispi karar harcının davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,

6. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen ...-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen ...-TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,

7. Posta gideri avansından varsa artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde taraflara iadesine,

8. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na temyiz yolu açık olmak üzere, █████/2025 tarihinde karar verildi.

KARŞI OY :

(X)-2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Dava açma süresi" başlıklı 7. Maddesinde; "1. Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür. ... İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar. Ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilirler. Düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması bu düzenlemeye dayalı işlemin iptaline engel olmaz." hükmüne yer verilmiştir.

"İdari makamların sükutu" başlıklı 10. maddesinin dava konusu Genelge tarihinde yürürlükte olan ve 7331 sayılı Kanun ile değiştirilmeden önceki halinde, "1. İlgililer, haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması için idari makamlara başvurabilirler. 2. Altmış gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. İlgililer altmış günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde, konusuna göre Danıştaya, idare ve vergi mahkemelerine dava açabilirler. Altmış günlük süre içinde idarece verilen cevap kesin değilse ilgili bu cevabı,isteminin reddi sayarak dava açabileceği gibi, kesin cevabı da bekleyebilir. Bu takdirde dava açma süresi işlemez. Ancak, bekleme süresi başvuru tarihinden itibaren altı ayı geçemez. Dava açılmaması veya davanın süreden reddi hallerinde, altmış günlük sürenin bitmesinden sonra yetkili idari makamlarca cevap verilirse, cevabın tebliğinden itibaren altmış gün içinde dava açabilirler." hükmüne yer verilmiştir. (8/7/2021 tarihli ve 7331 sayılı Kanunun 1 inci maddesiyle bu fıkranın birinci ve üçüncü cümlelerinde yer alan “Altmış” ibareleri “Otuz” şeklinde, ikinci cümlesinde yer alan “altmış” ibaresi “otuz” şeklinde, beşinci cümlesinde yer alan “altı” ibaresi “dört” şeklinde ve altıncı cümlesinde yer alan “altmış günlük” ibaresi “otuz günlük” şeklinde değiştirilmiştir.)

2577 sayılı Kanunun "Üst makamlara başvurma" başlıklı 11. maddesinin dava konusu Genelge tarihinde yürürlükte olan ve 7331 sayılı Kanun ile değiştirilmeden önceki halinde ise, "1. İlgililer tarafından idari dava açılmadan önce, idari işlemin kaldırılması, geri alınması değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, idari dava açma süresi içinde istenebilir. Bu başvurma, işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini durdurur. 2. Altmış gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. (8/7/2021 tarihli ve 7331 sayılı Kanunun 2 nci maddesiyle bu fıkrada yer alan “Altmış” ibaresi “Otuz” şeklinde değiştirilmiştir.) 3. İsteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması halinde dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvurma tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır." hükmüne yer verilmiştir.

Yukarıda yer alan Kanun hükümleri uyarınca, ilgililerin, altmış günlük dava açma süresi içerisinde doğrudan dava açmak yerine işlemi tesis eden idarenin hiyerarşik olarak üstü olan makama veya üst makam yoksa işlemi tesis eden makama başvurarak işlemin düzeltilmesini isteme hakkına sahip oldukları açık olup; yasa koyucu tarafından, 2577 sayılı Kanun'un 11. maddesi uyarınca yapılacak başvuruya konu edilebilecek işlemin niteliği bakımından düzenleyici ya da bireysel işlem ayrımı gibi bir ayrıma gidilmemiş, 11. maddenin kapsamı salt bireysel işlemlerle sınırlandırılmamıştır.

Bu itibarla, düzenleyici işlemlerin ilan edildiği tarihi izleyen günden itibaren işlemeye başlayan altmış günlük dava açma süresi içerisinde idareye yapılan başvurunun zımnen reddi üzerine, düzenleyici işlemin ilan edildiği tarih ile 11. madde kapsamında başvuruda bulunulduğu tarih arasında geçen süre de dikkate alınmak suretiyle kalan dava açma süresi içerisinde açılan davalarda süre aşımı bulunmamaktadır. Öte yandan, altmış günlük dava açma süresi geçtikten sonra düzenleyici işlemlerin değiştirilmesi, düzeltilmesi, kapsamının genişletilmesi gibi istemlerle yapılan ve 2577 sayılı Kanun'un 10. maddesi kapsamında değerlendirilmesi mümkün olmayan başvuruların, cevap verilmek suretiyle ya da zımnen reddi yolundaki işlemlerin iptali istemiyle açılan davalar yönünden, bu işlemlerin uygulama işlemi olarak kabulüne olanak bulunmadığından, bu davalarda süre aşımı bulunduğunun kabulü gerekmektedir.

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü'nün ███████ sayılı Genelgesi 04.01.2021 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Buna göre, en geç 04.01.2021 tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlayan altmış günlük dava açma süresi içerisinde dava açılması ya da altmış günlük dava açma süresi içerisinde idareye başvuruda bulunularak, idari işlemin kaldırılması, geri alınması değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması talebi ile başvurulması gerekirken, davacı tarafından █████/2021 tarihinde davalı idareye başvurulmuş olup, altmış günlük dava açma süresi geçtikten sonra yapılan başvuru sonucunda tesis edilen dava konusu işlemin, sona ermiş olan dava açma süresini canlandırmayacağı görülmektedir.

Bu nedenle, dava konusu Genelge yönünden davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmesi gerektiği görüşüyle aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyorum