Atık taşıma firma lisansının valilikçe mevzuat dayanağı ve belirlilik ilkelerine aykırı olarak iptaline dair Danıştay kararı.
Özet: Atıkların karayolunda taşınmasına ilişkin tebliğ hükümlerine aykırı atık taşıdığı gerekçesiyle bir firmanın lisansının iptaline dair idari işlem, iptal edilen lisans belgesinin ve uygulanacak yaptırımın yeterince açık ve belirli olmaması, ayrıca ilgili mevzuatta bu fiile karşılık lisans iptalini öngören bir yaptırımın bulunmaması nedeniyle kanunilik ve belirlilik ilkelerine aykırı bulunarak iptal edilmiştir; zira Anayasanın 38. maddesindeki suç ve cezaların kanuniliği ilkesi idari yaptırımlar için de geçerli olup, idari yaptırımların ancak kanunla düzenlenmesi gerekmektedir.
T.C.
D A N I Ş T A Y DÖRDÜNCÜ DAİRE Esas No : █████████Karar No : █████████ TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Valiliği VEKİLİ : Av. ...KARŞI TARAF (DAVACI) :...VEKİLİ : Av. ...İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ :Dava konusu istem: Atıkların Karayolunda Taşınmasına İlişkin Tebliğ hükümlerine aykırı olarak atık taşıdığından bahisle, davacının ... plakalı aracına ait "Atık Taşıyan Firmalar İçin Firma Lisans Belgesinin" ve firma lisansının iptaline ilişkin Sakarya Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; ''...Dava konusu işleme bakıldığında; "Bu kapsamda, Bakanlığımız İlgi(b) yazısı gereği ...(T.C:...)'ya ait firma lisansının ve ... plakalı aracın Atıkların Karayolunda Taşınmasına İlişkin Tebliğ'in hükümlerine aykırı olarak atık taşıdığı gerekçesiyle Atık Taşıyan Firmalar İçin Firma Lisans Belgesi iptal edilmiştir." ifadesine yer verildiği, yukarıda belirtildiği üzere davacının Atık Taşıyan Firmalar İçin Lisans Belgesinin ve ... plakalı araç için Atık Taşıyan Araçlar İçin Lisans Belgesinin bulunduğu, işlemde davacının Atık Taşıyan Firmalar İçin Lisans Belgesinin iptal edildiğinin net olduğu, ancak ... plakalı araç için Atık Taşıyan Araçlar İçin Lisans Belgesinin iptal edilip edilmediğinin anlaşılamadığı, her ne kadar Atıkların Karayolunda Taşınmasına İlişkin Tebliğin 13/1-i maddesinde mevzuata aykırı fiillerden dolayı firma lisansının iptal edilmesi durumunda firma lisansına bağlı tüm araç lisanslarının da iptal edileceği düzenlenmiş ise de işlemde uygulanacak yaptırımın tereddüte yer vermeyecek şekilde belirtilmesi gerektiği, dolayısıyla dava konusu işlemin belirlilik ilkesine aykırı olarak tesis edildiği sonucuna varılmıştır. Diğer yandan; dava konusu işlemde Atıkların Karayolunda Taşınmasına İlişkin Tebliğ hükümlerine aykırı olarak atık taşıdığından bahisle firma lisansının iptal edildiğinin belirtildiği, mevzuata aykırı fiilin Atıkların Karayolunda Taşınmasına İlişkin Tebliğ olarak gösterildiği, ancak uygulanan yaptırımın dayanağının belirtilmediği, işlemin dayanağı mevzuatın ve ilgili maddesinin gösterilmediği, 23.11.2021 tarihli ara kararımız ile davalı idareden ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığından ... plakalı araca ait "Atık Taşıyan Firmalar İçin Firma Lisans Belgesinin" ve firma lisansının hangi mevzuat hükmü kapsamında iptal edildiğinin (mevzuat adı, madde ve fıkra belirtilmek suretiyle) bildirilmesinin istendiği, ara kararımıza Bakanlıkça verilen yanıt dilekçesinde yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri yazıldıktan sonra Atıkların Karayolunda Taşınmasına İlişkin Tebliğin 13. maddesi kapsamında işlemin tesis edildiğinin bildirildiği, anılan maddeye veya Tebliğin diğer hükümlerine bakıldığında mevzuata aykırı olarak atık taşınması halinde firma ve araç lisansının iptal edileceği yönünde bir yaptırımın öngörülmediği, Tebliğin 13. maddesinin (i) bendinde mevzuata aykırı fiillerden dolayı firma lisansının iptal edilmesi durumunda firma lisansına bağlı tüm araç lisanslarının da iptal edileceğine yer verilmiş ise de anılan bendin mevzuata aykırı bir fiil karşılığında uygulanan bir yaptırımı düzenlemediği, sadece firma lisansının iptali halinde bunun yanında araç lisanslarının da iptal edileceğine yönelik bağlı yetki içeren bir düzenleme olduğu, dolayısıyla davacıya ait firma lisansının iptaline ilişkin işlemin mevzuatta dayanağının olmadığı anlaşıldığından, dava konusu işlemde tipiklik ve kanunilik ilkeleri yönünden de hukuka uyarlık görülmemiştir. Ayrıca; 1982 Anayasasının 38. maddesinin 1. fıkrasında, kimsenin kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamayacağı belirtilerek, “suçun kanuniliği”, 3. fıkrasında da, ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirlerinin ancak kanunla konulacağı belirtilerek, “cezanın kanuniliği” ilkesi kurala bağlanmıştır. Anayasa Mahkemesi kararlarında; Anayasanın 38. maddesinde öngörülen suç ve cezaların kanuniliği ilkesi, insan hak ve özgürlüklerini esas alan bir anlayış çerçevesinde değerlendirilmiştir. Anayasa’nın 38. maddesine paralel olarak Türk Ceza Kanununda yer alan “suçta ve cezada kanunilik” ilkesi uyarınca, hangi fiilerin yasaklandığı ve bu yasak fiilere verilecek cezaların hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak biçimde kanunda gösterilmesi; kuralın açık, anlaşılır ve sınırlarının belli olması gerektiği, kişilerin yasak fiileri önceden bilmesi düşüncesine dayanan bu ilkeyle temel hak ve özgürlüklerin güvence altına alınmasının amaçlandığı vurgulanmıştır. Anayasa'nın 38. maddesinde idari ve adli cezalar arasında bir ayrım yapılmadığından, idari yaptırımların da bu maddede öngörülen ilkelere tâbi olduğu kabul edilmiştir. Nitekim; Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin, ''Kanunsuz suç ve ceza olmaz ilkesi'' başlığını taşıyan 7. maddesinde yer alan, hiç kimse işlendiği zaman ulusal veya uluslararası hukuka göre suç oluşturmayan bir fiil veya ihmalden dolayı suçlu bulunamaz kuralı da, Anayasanın 38. maddesi ve Anayasa Mahkemesi kararları eksende değerlendirilmelidir. Yukarıda belirtildiği üzere 23.11.2021 tarihli ara kararımız üzerine Bakanlıkça işlemin dayanağı olarak Atıkların Karayolunda Taşınmasına İlişkin Tebliğin 13. maddesinin gösterildiği, ancak lisans iptaline ilişkin yaptırımın Tebliğ hükmüne dayanılarak tesis edilmesinin olanaklı olmadığı, 2872 sayılı Çevre Kanunu, Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği, Atık Yönetimi Yönetmeliği veya ilgili herhangi bir mevzuatta, mevzuata aykırı olarak atık taşıma nedeniyle firma lisansının iptal edileceğine yönelik bir düzenleme bulunmadığı gibi bu konuda Bakanlığa Tebliğ ile düzenleme yapma yetkisinin de verilmediği, dolayısıyla bu gerekçeyle de dava konusu işlemin kanunilik ilkesine aykırı olarak tesis edildiği anlaşılmıştır. Son olarak; işbu davaya konu işlemin tesisine yol açan eylemi nedeniyle davacı hakkında 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 20/v maddesi uyarınca 402.385,00 TL idari para cezası tesisine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla "davacı adına tescili bulunan ve yukarıda plakası verilen aracın tespit tutanağının düzenlendiği █████/2021 tarihi itibariyle üçüncü kişiye kiralandığı, "endüstriyel atıksuyun diğer yöntemlerle arıtılmasından kaynaklanan tehlikeli maddeler içeren çamur niteliğindeki atık maddenin" taşınması fiilinin davacı tarafından gerçekleştirildiğinin kabul edilemeyeceği, davalı idarece bu hususta açık ve kesin bir tespitin yapılmadığı görüldüğünden söz konusu fiil nedeniyle davacı adına idari para cezası verilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık görülmemiştir." gerekçesine yer verilmek suretiyle idari para cezasının iptal edildiği, dolayısıyla davacının mevzuata aykırı olarak atık taşıdığının her türlü şüpheden uzak bir şekilde ortaya konulamadığı hususunun anılan kararla sabit olduğu anlaşıldığından, dava konusu işlemde bu yönden de hukuka uyarlık görülmemiştir. Bu durumda, Atık Taşıyan Firmalar İçin Lisans Belgesinin yanında Atık Taşıyan Araçlar İçin Lisans Belgesinin iptal edilip edilmediği konusunda dava konusu işlemin tereddüt içerdiği; dayanak olduğu öne sürülen Tebliğde, söz konusu lisans belgelerin mevzuata aykırı olarak atık taşınması durumunda iptal edileceği yönünde bir düzenlemenin bulunmadığı; lisans iptaline ilişkin yaptırımın Tebliğ hükmüne dayanılarak tesis edilmesinin olanaklı olmadığı, mevzuatta, mevzuata aykırı olarak atık taşıma nedeniyle firma lisansının iptal edileceğine yönelik bir düzenleme bulunmadığı gibi bu konuda Bakanlığa Tebliğ ile düzenleme yapma yetkisinin de verilmediği; ayrıca dava konusu işlemin tesisine yol açan eylemi nedeniyle davacı hakkında tesis edilen idari para cezasının mahkeme kararıyla iptal edildiği ve davacının mevzuata aykırı olarak atık taşıdığının her türlü şüpheden uzak bir şekilde ortaya konulamadığı hususunun bu kararla sabit olduğu anlaşılmış olup, belirlilik, tipiklik ve kanunilik ilkelerine aykırı olarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.'' denilerek dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : İdarelerince tesis edilen işlemlerin usul ve yasaya uygun olduğu belirtilerek, temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir. TETKİK HÂKİMİ : ...DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.TÜRK MİLLETİ ADINAKarar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlıkta; UYAP kayıtlarının incelenmesinden, davaya konu işlemin tesisine yol açan eylemi nedeniyle davacı hakkında 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 20/v maddesi uyarınca 402.385,00-TL idari para cezası tesisine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada, ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı iptal kararına karşı davalı idare tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine verilen ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesi'nin ... tarih ve E. ..., K:... sayılı istinaf isteminin reddi yolundaki kararının Dairemizin 08.01.2025 tarih ve E:██████████, K:████████ sayılı kararı ile ''...davacı tarafından atığın mevzuata aykırı şekilde taşındığı sabit olmakla birlikte, ... kodlu ve (M) işaretli atık için herhangi bir analiz yapılmadan tehlikeli atık olduğundan bahisle, para cezası verilmesinde hukuka uyarlık, dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair İdare Dava Dairesi kararında sonucu itibarıyla isabetsizlik bulunmamaktadır.'' gerekçesi ile onandığı anlaşılmaktadır.Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle;1. Temyiz isteminin reddine,2. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının ONANMASINA, 3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına,4. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 50. maddesi uyarınca, kararın taraflara tebliğini ve bir örneğinin de İdare Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın İdare Mahkemesine gönderilmesine, █████/2025 tarihinde, esasta oybirliği, gerekçede oyçokluğuyla kesin olarak karar verildi. (X) KARŞI OY : Uyuşmazlıkta; her ne kadar İdare Mahkemesi kararında, dava konusu işlemde Atık Taşıyan Araçlar İçin Lisans Belgesinin iptal edilip edilmediği hususunun net olmadığı belirtilerek, işlemin belirlilik ilkesine aykırı olması sebebiyle iptali gerektiği belirtilmişse de, davaya konu Sakarya Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü tarafından tesis edilen ... tarihli ve ... sayılı işlem değerlendirildiğinde, davacıya ait Atık Taşıyan Firmalar için Firma Lisans Belgesi ile Atık Taşıyan Araçlar İçin Lisans Belgesinin iptaline ilişkin olduğunun açık biçimde anlaşılabildiği, bu sebeple dava konusu işlemde belirllilik ilkesine aykırılıktan bahsedilemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır. Yine İdare Mahkemesi tarafından 2872 sayılı Çevre Kanunu, Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği, Atık Yönetimi Yönetmeliği veya ilgili herhangi bir mevzuatta, mevzuata aykırı olarak atık taşıma nedeniyle firma lisansının iptal edileceğine yönelik bir düzenleme bulunmadığı gibi bu konuda Bakanlığa Tebliğ ile düzenleme yapma yetkisinin de verilmediği, dolayısıyla bu gerekçeyle de dava konusu işlemin kanunilik ilkesine aykırı olarak tesis edildiği gerekçesiyle de dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı belirtilmişse de, davaya konu işlem ile iptaline karar verilen lisans belgelerinin Sakarya Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü tarafından düzenlenmiş olması, bunun yanında bahsi geçen lisans belgelerinin verilmesi işlemlerinin geri alınması olarak nitelendirilebilecek olan davaya konu lisans belgelerinin iptaline yönelik işlemin de yine aynı idare tarafından tesis edilmiş olması durumu dikkate alındığında, İdare Hukukunun temel ilkelerinden biri olan yetki ve usulde paralellik ilkesinin, dava konusu işlemin hukuki denetiminde gözetilmesi gerektiği, yetki ve usulde paralellik ilkesi uyarınca; kanunda aksine bir düzenleme bulunmadıkça, bir işlemin tesisinde uygulanan yetki ve usul koşullarının aynı işlemin geri alınması, kaldırılması ve düzeltilmesi işlemlerinde de aynen uygulanmasının zorunlu olduğu, işlemin sadece tesis eden makam tarafından ortadan kaldırılması yeterli olmayıp, aynı zamanda idari işlemin yapılış usullerine de uygun olarak (usulde paralellik) işlem tesis edilmesi gerektiği, uyuşmazlık bu çerçevede değerlendirildiğinde, dava konusu lisansların yetki ve usulde paralellik ilkesine uygun olarak, lisansları düzenleyen aynı idare tarafından dava konusu işlem ile iptal edildiği, bu sebeple dava konusu işlemde kanunilik ilkesine aykırılıktan bahsedilemeyeceği kanaatine ulaşılmıştır. Öte yandan; davaya konu işlemin tesisine yol açan eylemi nedeniyle davacı hakkında 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 20/v maddesi uyarınca 402.385,00-TL idari para cezası tesisine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada, ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı iptal kararına karşı davalı idare tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine verilen ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesi'nin ... tarih ve E. ..., K:... sayılı istinaf isteminin reddi yolundaki kararının Dairemizin █████/2025 tarih ve E:██████████, K:████████ sayılı kararı onandığı görülmektedir.Bu durumda; yukarıda açıklanan hususlar çerçevesinde, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararı ile istinaf incelemesi yapılan İdare Mahkemesi kararındaki belirlilik ve kanunilik ilkelerine ilişkin iptal gerekçelerinin, hüküm metninden çıkarılması suretiyle, temyize konu kararın gerekçesi değiştirilerek onanması gerektiği oyu ile çoğunluk kararına katılmıyorum.