Antalya 4. Asliye Ticaret Mahkemesinde görülen, sigorta acentelik sözleşmesinin feshinden kaynaklanan denkleştirme tazminatı davasının ilk derece ve istinaf mahkemelerindeki yargılama süreci ve rapor sorunları.
Özet: Bir sigorta acentesi, acentelik sözleşmesinin haksız feshedildiği iddiasıyla sigorta şirketine karşı portföy tazminatı (denkleştirme istemi) davası açmış, acentenin yüksek performansına rağmen şirketin sözleşmeyi geçerli olmayan sebeplerle sonlandırdığını, yeni müşteri kazandırdığını ve şirkete önemli menfaatler sağladığını belirterek, sözleşmenin feshinden sonra açılan yeni acenteliğin kötü niyet göstergesi olduğunu öne sürmüştür; davalı sigorta şirketi ise, acentenin hedefleri tutturamadığı ve uyarılara rağmen iyileşme göstermediği için fesih işleminin haklı olduğunu ve tazminat talebinin reddedilmesi gerektiğini savunmuştur; yerel mahkeme acentenin davasını kabul ederek belirli bir miktar tazminata hükmetmiş, ancak bu karar istinaf edilmiş ve bölge adliye mahkemesi, hükme esas alınan raporlara itirazlar bulunduğunu belirtmiştir.
T.C.
ANTALYA4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ ESAS NO : ████████ EsasKARAR NO : ████████DAVA : Alacak (Acentelik Sözleşmesinden Kaynaklanan)DAVA TARİHİ : █████/2017KARAR TARİHİ : █████/2026Mahkememizde görülmekte bulunan Alacak (Acentelik Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılamasının sonunda,GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Davacının ... tarihli acentelik sözleşmesi ile davalı sigorta şirketinin ... tarihine kadar ... ... bağlı olarak sigorta acenteliğini yaptığını ve davalının önce Beyoğlu ... Noterliğinin ... tarih ... yevmiye fesih ihbarı ile 3 ay sonra feshedileceğinin ihtar edildiğini, daha sonra Beyoğlu ... Noterliğinin ... tarih ve ... y.nolu azilnamesi ile aynı noterliğin ... tarih ve ... y.nolu fesih ihbarı ile ... tarih ...-...-... nolu referans numaraları uyanlarına rağmen bir iyileştirme görülmemesi nedeni ile geçersiz sebeplerle acenteliği fesih ettiklerini, acentelik sözleşmesinde bitim tarihinin öngörülmediğini, davacının acenteliğin başlangıcı olan ... yılından itibaren acenteliğin feshine kadar ki yaklaşık 6 yıllık acentelik görevinde ... ilçesine göre oldukça yüksek istihsal gerçekleştirdiğini, davacının acenteliğinin feshinden hemen sonra ...'ta davalı tarafından yeni bir acentelik açılmasının da davalının feshinde samimi olmadığını da göstermekte olduğunu, acenteliğin feshinden sonra da davacının portföyündeki müşterilerin davalı sigortanın müşterisi olduğunu ve tamamına yakının yine davalı şirket üzerinden sigortalıklarını sürdürdüklerini, davacının davalıya yeni müşteriler yarattığını, var olan müşterilerle ilişkilerini genişletmiş ve bu müşterilerin sebebi ile davalıya önemli menfaatler sağladıklarım, acenteliğin feshi nedeni ile sözleşme ilişkisi devam etmiş olsa idi elde edeceği ücret isteme hakkım kaybettiğini, kaldı ki TTK 122. Md ve Yargıtay kararları ile acentenin haksız fesih halinde alacağı denkleştirme isteminin dayanağı sadece sigorta şirketine kazandırılan müşterilerle ilgili olmayıp aym zamanda acentenin davalının tanıtımını ve reklamım yapmış olmasım da piyasada ... artırmış olması sebeplerinin de denkleştirme istemine baz alman sebepler olduğunu, Bu nedenlerle fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak üzere ve yargılama sırasında alacağın tam ve kesin olarak belirlendiği anda talep miktarını yükseltmek üzere şimdilik ... TL portföy tazminatını (denkleştirme istemi) acenteliğin fesih tarihi olan ... tarihinden itibaren avans faizi, masraf ve vekalet ücreti ile birlikte davalı şirketten tahsili ile davacıya ödenmesine karar verilmesini dava ve talep etmiştir.Davalı sigorta şirket vekili cevap dilekçesinde özetle; Davacı şirketin acentelik sözleşmesi gereğince kendisine sene başında davalı şirket tarafından yazılı olarak bildirilen hedefleri gerçekleştiremediğini ve kendisine yazılı olarak yapılan tüm uyarılara rağmen işyerinde bir iyileştirme görülmediğinden acentelik sözleşmesinin fesih edildiğini, davalı şirket tarafından yapılan feshin geçersiz olduğu ve haksız olduğu yönündeki iddiaları kabul etmediklerini, davalı şirket tarafından yapılan feshin haklı olduğunu bu nedenle denkleştirme tazminatı talep edilemeyeceğinin açık olduğunu, sigorta acentesinin davalı şirkete yeni müşteriler sağlaması ve bunların sözleşmenin sona ermesinden soma da sigorta şirketine önemli menfaatler sağlanması gerektiğini, davacı taraf ile davalı şirket arasındaki ilişki incelendiğinde davacı/acentenin davalı şirket tarafından öngörülen hedefleri dahi tutturamadığı, talepleri yerine getirememesi nedeni ile sözleşmenin feshedildiğini, davalı şirket yönünden acentenin önemli çıkarlar sağladığının kabul edilemeyeceğini, somut olayın şartları dikkate alındığından bu tazminatın ödenmesinin hakkaniyete uyun düşmesinin gerektiğini, bu şart da acentenin gayretleri ile işletmeyi ve ürünün tanıtma ve imaj yaratma ve rekabet piyasasında pay alma çalışmaları olarak tanımlandığım, davacı acentenin fesih nedenleri ve acentenin üretim portföyü düşünüldüğünde davacıya denkleştirme tazminatı ödenmesinin hakkaniyete aykırı olacağım, talep edilebilecek bu tazminatın son beş yıllık faaliyeti neticesinde aldığı yıllık komisyon ve diğer bedellerin ortalamasını aşamayacağım, tüm bu hususların dışında acentelik sözleşmesinin feshinde acentenin hiçbir kusurunun bulunmaması gerektiğini, dava konusu olayda ise acentelik sözleşmesinin feshine davacı tarafın kendi kusuru ile sebep olduğunu, bu nedenlerle davamn reddine ve yargılama giderlerinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.Mahkememizin .../... Esas .../... Karar sayılı kararıyla; davacının davasının kabulüne, buna göre ... TL denkleştirme tazminatının dava tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine şeklinde karar verildiği, verilen kararın istinaf edilmesi üzerine Antalya Bölge Adliye Mahkemesi'nin ... tarih .../... Esas .../... Karar sayılı ilamı ile; "Somut olayda, hükme esas alınan raporlara itiraz olduğu gibi hükme elverişli de görülmemiştir. Bu nedenle mahkemece portföy tazminatı konusunda uzman bir başka 3 kişilik bilirkişi kurulundan itirazlarda karşılanarak ayrıntılı, gerekçeli, denetime elverişli usul ve yasaya uygun rapor alınarak ve ayrıca sonucuna göre belirtilen içtihat gereği tazminatı belirleme noktasında, sözleşmeden kaynaklanan menfaatler, sözleşmenin tarafları arasındaki risk paylaşımı, acentelik sözleşmesinin süresi, acentenin gelir miktarı, sözleşmeden kaynaklanan yükümlülükleri yerine getirmek için harcanan emek ve zaman, sözleşme dışı kazanç ve kayıplar, tarafların mal varlığı ve gelir ilişkileri, kişisel durum (Yaşlılık, sağlık durumu, çalışma yeteneği), işin önemi, acentenin ...-... firma acentesi olması, kazandırılan müşteri sayısı, markanın etkisi (unvanın), rekabet yasağının ihlal edilmesi, sözleşmenin sona erme nedeni ve varsa kusur oranları gibi hususlar bir bütün olarak dikkate alınarak oluşacak duruma göre karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi yerinde görülmemiştir. "denilerek mahkememiz kararının kaldırıldığı ve dosyanın mahkememizde yukarıda yazılı esasa kaydedildiği görülmüştür.Taraflara duruşma gün ve saatini bildirir usulüne uygun meşruhatlı davetiyelerin gönderilerek taraf teşkilinin sağlandığı anlaşılmıştır. DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇEDava, portföy tazminatı istemine ilişkindir. Kaldırma kararı doğrultusunda bir mali müşavir ve bir nitelikli hesap bilirkişiden rapor aldırılmasına karar verilmiş, bilirkişi heyetinin düzenlediği ... tarihli raporda özetle; Taraflar arasında ... tarihinde belirsiz süreli olarak yapılan acentelik sözleşmesinde, davalı tarafça ... tarihinde usulüne uygun ihbar şartı yerine getirilerek tek taraflı olarak davacının belirlenen hedeflere ulaşamaması şeklindeki kusurlu davranış şeklindeki gerekçeyle feshedilen sözleşmeden dolayı davacının TTK m. 122 uyarınca açmış olduğu portföy tazminatı davasında; TTK m. 122/2 uyarınca son beş yılın dikkate alınması gerekliliğinden dolayı davacının finansal tabloların hazırlanması ve sunulmasının takvim yılı ile bütünlüğü ve doğruluğunun sağlanması açısından 2012 ile 2016 yıllarının tam olarak dikkate alınarak, davacının davalı şirket adına yapmış olduğu Poliçelerden son 5 yıllık kazancı toplamı ... TL olduğu ve son 5 yıllık kazancının yıllık ortalama kazanç tutarı ise ( ... TL / ... = ... TL) ... TL bulunduğu, Acentelik süresinin 6 yıla çok yakın bir süre devam etmiş olduğu, acentelik ücretinin sigorta poliçelerindeki tutarlara göre prim şeklinde ticari defter kayıtlarına işlendiği, mevcut dosya kapsamında sözleşmeden kaynaklanan taraf borçları ve kişisel durumları bakımından bir sorun gözükmediği, sorunun acentenin gerçekleştirmiş olduğu sözleşme sayılarında azalma olmasından kaynaklı sigorta şirketi tarafından gerçekleştirilmiş feshe dayandığı, taraflar arasındaki sözleşmeye göre acentelik sözleşmesinde tekel niteliği bulunmadığı, acentenin rekabet yasağı ihlaline ilişkin bir durumun belirtilmediği, Acentelik sözleşmesinin belirlenen hedeflere ulaşılamaması nedeniyle davalı sigorta şirketi tarafından sona erdirilmesinde, taraflar arasındaki sözleşmede de açıkça bir taahhüt sınırının bulunmaması ve acentenin kendi gelir kaynağının kendisinin gerçekleştireceği sigorta süresi dolmuş sigorta sözleşmelerinin yenilenmesi dahil yeni sigorta sözleşmelerinden elde edeceği primler olması dolayısıyla, TTT m. 110 ve 111 uyarınca müşteri azalması sebepleri bakımından acentenin ... ... meydana gelmiş değişiklerin haber verilmesi veya yeni durumlara göre önlem alınması gerektiren durumlarda bunun yapılmadığının sigorta şirketince açıkça ispatlanmadığı sürece, acentenin tek başına kusurlu olduğunun söylenemeyeceğinden dolayı son beş yıllık ortalama prim geliri tutarı olan ...-TL denkleştirme tazminatına hak edip etmediğinin takdirinin de mahkemeye ait olduğu sonuç ve kanaatine varıldığı belirtilmiştir.Bilirkişi raporunun taraflara tebliğ edildiği, davalı tarafın rapora karşı beyan ve itiraz dilekçesi sunduğu anlaşılmakla heyette mevcut mali müşavir bilirkişinin korunması ile diğer bilirkişinin dışında iki adet sigorta hukukunda uzman bilirkişi heyete eklenmesiyle oluşacak üç kişilik yeni heyetten rapor alınmasına karar verilmiş, bilirkişi heyetinin düzenlediği ... tarihli raporda özetle; Acentelik işleminin bir angarya olmayıp zaman, sermaye ile itibarını ortaya koyarak hizmet verildiği bir kurum olduğu, Şekil ve sözleşmeye göre acentelik sözleşmesinin feshedilme hakkını kullanan sigorta şirketi mali müşavir tarafından hazırlanan kök ve bu rapor içi beyanları dikkate alındığında son 5 yıllık ortalaması portföy azalması tazminatının talep edilebileceği, bu miktarında ... TL olabileceği, nitelikli hesaplamayla yapılacak davacının talebindeki avans faizinin de temerrüt tarihinden itibaren faiz talebinin de Mahkemenin takdirinde olmakla birlikte usul ekonomisi düşünülerek ... tl nin davalıdan talep tarihine dair belge görülemediği nedeniyle dava tarihi olan ... tarihinden 8 gün sonrası olan ... tarihi temerrüt tarihi baz alınarak alternatifli olarak ve interaktif ortamda hesaplanarak ekte sunulduğu belirtilmiştir.Dosyanın önceki raporu hazırlayan bilirkişiye/ bilirkişi heyetine tevdii ile, taraf vekillerinin tüm iddia ve itirazlarını karşılar mahiyette ek rapor hazırlamasının istenilmesine karar verilmiş, bilirkişi heyetinin düzenlediği ... tarihli ek raporda özetle; Sayın Mahkeme hesaplamanın takvim yılı baz alınarak yapılması gerektiği kanaatinde ise; Bu halde yukarıda açıklandığı üzere Davacı Acentenin TTK 122. Maddesi uyarınca talep edebileceği denkleştirme tazminatının en fazla ... TL olabileceği hesaplandığı, Davacı vekili söz konusu alacak için fesih tarihi olan ... tarihinden avans faizi talep etmiş olup, Sayın Mahkeme yukarıda yer alan tazminat tutarına ... tarihinden itibaren avans faizi işletilmesi gerektiği kanaatinde ise aşağıda tabloda detayları görüleceği üzere dava tarihi itibariyle işlemiş faiz tutarının ... TL olduğu, Sayın Mahkeme hesaplamanın ...-... tarihleri arası dönem olarak hesaplanması gerektiği kanaatinde ise ; Bu durumda Davacı Acentenin TTK 122. Maddesi uyarınca talep edebileceği denkleştirme tazminatının en fazla ... TL olabileceği hesaplandığı, Davacı vekili söz konusu alacak için fesih tarihi olan ... tarihinden avans faizi talep etmiş olup, Sayın Mahkeme yukarıda yer alan tazminat tutarına ... tarihinden itibaren avans faizi işletilmesi gerektiği kanaatinde ise aşağıda tabloda detayları görüleceği üzere dava tarihi itibariyle işlemiş faiz tutarının ... TL olduğu şeklinde görüş ve kanaatine varıldığı belirtilmiştir.Somut olayda; taraflar arasında ... tarihinde acentelik ilişkisi kurulduğu, davalı tarafından ... tarihinde sözleşmenin sona erdirildiği, mahkememizce aldırılan bilirkişi raporları, ticari defter kayıtları ve tüm deliller birlikte değerlendirildiğinde davacının faaliyet süresi boyunca davalıya önemli ölçüde müşteri çevresi kazandırdığı, sözleşmenin sona ermesinden sonra da bu müşteri çevresinden davalının yararlanmaya devam ettiği anlaşılmıştır. Mahkememizce, Antalya BAM. ... HD. .../... Esas .../... karar sayılı kaldırma ilamında belirtilen ölçütler doğrultusunda acentelik ilişkisinin yaklaşık 6 yıl sürmesi, davacının bu faaliyet kapsamında emek, zaman ve organizasyon harcaması, sözleşme süresince oluşturulan müşteri portföyünün sözleşmenin sona ermesinden sonra da davalıya ekonomik menfaat sağlamaya devam etmesi, taraflar arasındaki risk ve menfaat dengesi ile hakkaniyet ilkeleri birlikte değerlendirilmiştir. Hükme ve denetime elverişli bilirkişi raporlarında davacının TTK’nın 122. maddesi kapsamında denkleştirme tazminatı talep koşullarını taşıdığı anlaşılmıştır. Mahkememizce davacı tarafa 6100 sayılı HMK'nin 107/2 maddesi gereğince talebini tam ve kesin olarak belirleyip talep artırım dilekçesi vermek ve artırılan miktar üzerinden harcını yatırmak üzere iki haftalık kesin süre verilmiş, davacı tarafça ise talep artırım dilekçesi sunulduğu, ancak artırılan bedel üzerinden tamamlama harcının yatırılmadığı görülmekle davasının kaldırma kararı öncesinde artırılan ... TL şeklinde davasının kabulüne karar vermek gerekmiştir.HÜKÜM: Ayrıntıları yukarıda açıklandığı üzere;1-Davanın KABULÜ ile, ...-TL denkleştirme tazminatının fesih tarihi olan ... tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya VERİLMESİNE,2-Harçlar kanunu uyarınca alınması gerekli ... TL harçtan peşin ve ıslah harcı olarak alınan toplam ... TL harcın mahsubu ile bakiye ... TL harcın davalıdan tahsili ile HAZİNEYE GELİR KAYDINA, 3-Davacı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden Avukatlık Asgari ücret tarifesine göre hesap edilen ... TL vekalet ücretinin davalıdan tahsili ile davacıya VERİLMESİNE, 4-Davacı tarafından yapılan posta, müzekkere ve bilirkişi gideri olmak üzere toplam ... TL yargılama giderinin davalıdan tahsili ile davacıya VERİLMESİNE,5-Davacı tarafından yapılan ... TL dava ilk masrafının davalıdan tahsili ile davacıya VERİLMESİNE, 6-Artan ve kullanılmayan gider avansının karar kesinleştiğinde yatıran taraflara İADESİNE,Dair, davacı vekilinin yüzüne karşı davalının yokluğunda kararın tebliğinden itibaren 6100 Sayılı Kanunun 345.maddesi gereğince 2 hafta içerisinde ilgili Antalya İstinaf Dairesi Başkanlığına sunulmak üzere Mahkememize verilecek dilekçe ile İstinaf yasa yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. █████/2026Katip ...¸e-imzalıdır Hakim ...¸e-imzalıdır