antalya 4. asliye ticaret mahkemesinde görülen, domates güvesi kaynaklı ayıplı ürünlerin ihracatında değer kaybı yaşayan davacının itirazın iptali davası ve bilirkişi raporu değerlendirmesi.

Antalya 4. Asliye Ticaret Mahkemesinde görülen, domates güvesi kaynaklı ayıplı ürünlerin ihracatında değer kaybı yaşayan davacının itirazın iptali davası ve bilirkişi raporu değerlendirmesi.

Özet: İtirazın iptali davasında, davacı, ihracat amaçlı davalıdan aldığı domateslerde gizli ayıp (domates güvesi ve çürüme) tespit edilmesi üzerine yurt dışı alıcıların yansıttığı önemli değer kayıplarının tazminini ve başlatılan takibe yapılan itirazın iptalini talep ederken, davalı ayıbın süresinde bildirilmediğini ve ürünün bozulabilir niteliğini ileri sürmüştür; ancak bilirkişi raporu, ticari defter kayıtlarını ve yurt dışı alıcıların değer düşüm belgelerini destekleyerek, paketli ihraç domateslerindeki domates güvesinden kaynaklanan çürümenin ayıp olduğunu ve davacının alacağının geçerliliğini ortaya koymuştur.

T.C.

ANTALYA

4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : ████████ Esas

KARAR NO : ████████

DAVA : İtirazın İptali (Ticari Satımdan Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ : █████/2024

KARAR TARİHİ : █████/2026

Mahkememizde görülmekte bulunan İtirazın İptali (Ticari Satımdan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılamasının sonunda,

DAVA:

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; taraflar aralarında domates ticareti sonucunda anlaşmış ve müvekkili tarafından ürünlerin teslim alındığını, müvekkil gözle incelendiği zaman üründe bir sıkıntı görmemiş ve ürünü ihracata gönderdiğini, ancak domates ürününde gözle görülemeyecek davalının ağır kusurlu olduğu bir hastalık tespit edildiğini, borçlu ... Şirketi tarafından müvekkiline verilen ... tarih ve ... nolu fatura ile almış oldukları 19.513 Kg ... TL tutarındaki ürünler ihraç edilmiş ve ilgili ürünlerin kalite yetersizliği ve kurtlanması sonucunda alıcı firma ... ... Tarafından ... EURO tutarında değer kaybı yansıtıldığını, yine ... tarih ve ... nolu fatura ile almış oldukları 19.470 Kg ... tutarındaki ürünler ihraç edilmiş ve ilgili ürünlerin kalite yetersizliği için alıcı firma ... ... Tarafından ... EURO tutarında değer kaybı taraflarına yansıtıldığını, ihraç edilen bu ürünler nedeniyle müvekkilinin zarara uğradığını, bu ürünlerin müvekkilinin işletmesine paketli halde geldiğini, paketleri üstten incelediği zaman bir ayıp göremediğini, ancak ürünlerin hep hastalıklı olduğu, hasarlı ürünlerin bulunduğu yapılan ihracat sonucunda yurt dışı firması tarafından taraflarına bildirildiğini, bu hasarlı ürünler karşısında davalıya ... nolu ve ... nolu iade faturası kesildiğini, bu durum taraflarına bildirildikten sonra ... tarihinde Kumluca ... Noterliği'nin ... yevmiye numarası ile karşı tarafa zararın giderilmesi için ihtarname gönderilmiş, ancak karşı taraf ihtarnameye cevap vermeyerek taraflarına henüz bir ödeme yapmadığını, bu girişimlere rağmen ödeme yapılmaması üzerine alacakların tahsili için Demre İcra Dairesinin .../... Esas sayılı dosyası ile takip başlattıklarını, davalının takibe itirazı üzerine takibin durdurulduğunu belirterek davanın kabulü ile itirazın iptaline, takibin devamına, davalının icra inkar tazminatına hükmedilmesine, yargılama giderleri ve vekalet alacağının davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; ayıbın varlığını iddia eden davacının, ayıbı ve süresinde ihbarda bulunduğunu ispat etmekle yükümlü olduğunu, taraflar arasındaki ilişkide vekil eden tarafından davacı tarafında kabulünde olduğu üzere faturanın ... tarihinde kesildiği ve malın herhangi bir ihtirazi kayıt olmaksızın usulüne uygun teslim edildiğini sabit olduğunu, süresinde ayıpların müvekkiline bildirilmediğini, süresinde bildirim yapılmaması bir yana dava konusu ürünlerin yaş sebze olup niteliği itibariyle de doğru koşullarda muhafaza edilmediği takdirde yahut uzunca bir süre beklenildiğinde bozulabilecek ürünlerden olup bu kapsamda davacı tarafça iddia edilen ayıpların varlığı ve bu ayıpların vekil eden şirketten kaynaklandığı TMK m. 6 ve HMK m. 190 kapsamında ispat edilmesi gerektiğini belirterek haksız yarar elde etme gayesi ile açılan ispata yarar delil sunulmayan haksız ve dayanaktan yoksun kötü niyetli davanın reddini savunmuştur.

Demre İcra Dairesinin .../... Esas sayılı dosyası sureti dosyamız arasına alınmıştır.

İlgili vergi dairesine yazılan müzekkereye cevap verilmiştir.

Antalya İl Tarım Müdürlüğüne yazılan müzekkereye cevap verilmiştir.

Mahkememizce konusunda uzman bilirkişilerden raporlar aldırılmış ve raporlar serbestçe değerlendirilmiştir.

Mahkememizce alınan ... tarihli bilirkişi heyeti raporunda özetle; "... Demre İcra Müdürlüğü'nün .../... Esas sayılı icra takibine itirazdan kaynaklı açılmış itirazın iptali davasında;

1. Taraflar arasındaki uyuşmazlığın satış sözleşmesine konu ürünlerde ayıp bulunmasına yönelik değer düşüklüğüne bağlı tazminat talep edildiği,

2. Davacı ve davalıya ait ticari defterlerin usulüne uygun tutulduğu ve mali açıdan delil niteliğini haiz olduğu, dava konusu ... tarihli ... numaralı fatura ile ... tarihli ... numaralı faturanın taraf ticari defterlerinde karşılıklı olarak kayıtlı olduğu,

3. Davacı tarafından ileri sürülen ... Euro tutarındaki yurt dışı kalite farkı zararının ticari taraf ticari defterlerinde karşılıklı olarak yer almadığı, ancak Davacının ticari defterlerinde ihracat konusu olarak yurt dışında alıcı konumunda bulunan ... – ...’a yönelik ...- ... TL. ve ... – ... TL. değer kaybı olarak kayıtlı olduğu, bu ürünlerin davalıdan tedarik edildiğinin tarafların ticari defter kayıtlarında desteklendiği, ... Euro’nun “... ...” (Alacak/Bedel Düşüm Belgesi) ile tevsik edildiği, bu nedenle de davalıdan talep edilebilir bir alacak niteliği taşıdığı,

4. Satış sözleşmesine konu ürünlerin ihraç ürünleri olduğu ve ürünlerde domates güvesi bulunmasının ihraç malı olarak ambalajlı bir şekilde belli bir sürenin sonunda domateste çürümeye yol açması açısından gizli ayıp olduğu, domates sapının ambalajına uygun yerleştirilmemesine bağlı bozulmalar, domates yerleştirilmiş kasalara dışardan bakıldığında anlaşılabilecekse açık ayıp olmakla birlikte kasaların alt kısımlarında kalanları bakımından ancak kasalardan domateslerin boşaltılmasıyla anlaşılabileceklerinin de gizli ayıp niteliğinde olduğu,

5. Her iki tarafın tacir olması nedeniyle satış sözleşmeleri bakımından TTK m. 23 de açık ayıplarda 2 gün ve 8 gün içinde muayene yükümlülüğü, çok sayıda kasalara yerleştirilmiş domates ürünlerinin tamamında domates güvesi ve yerleştirme hatası bulunmaması nedeniyle kasalarda gözle görülebileceklere ilişkin olabileceği, diğer hususlarda TBK m. 223/II uyarınca olağan bir gözden geçirme ile anlaşılamayacak ayıpların ortaya çıktığında satıcıya hemen bildirilmesi gerektiğinden ... ve ... tarihlerine göre durumun ... tarihinde davalı satıcıya bildirilmesinin gecikme olup olmadığının ticari defter kayıtlarına değer düşüklüğü fiyatının yansıtıldığı tarihe göre geçip geçmediğinin tespitinin mahkemenin takdirinde olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır..." şeklinde görüş bildirilmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE;

Dava ayıplı domates satışı sonucu davacının uğradığı zararın tahsili istemli başlatılan takibe yapılan itirazın iptali ve icra inkar istemine ilişkindir.

Somut uyuşmazlıkta 6098 sayılı TBK ve 6102 sayılı TTK hükümlerinin uygulanması gerekir.

Borçlar Kanunu’nun satım sözleşmesine dair hükümlerinin (TBK 'nun 207.maddesi) esasen tacirler arasında yapılan satım sözleşmelerine de uygulanması benimsenmiştir. Bununla birlikte satım sözleşmesinde malın ayıplı olması halinde özel hükümler öngörülmüştür. (TTK'nun 23.maddesi). Dolayısıyla tacirler arası satım sözleşmelerine Borçlar Kanunu hükümleri ile birlikte TTK m. 23/1 ve 1-c hükmü de uygulanacaktır.

Bu noktada uyuşmazlığın temelini oluşturan “ayıp ve ayıba karışı tekeffül” kavramları üzerinde durmakta yarar vardır:

Ayıba ilişkin hukuki düzenleme, dava konusu uyuşmazlık bakımından uygulanması gereken 6098 sayılı Borçlar Kanununun 219. maddesinde yer almaktadır. Düzenlemede “Satıcı, alıcıya karşı herhangi bir surette bildirdiği niteliklerin satılanda bulunmaması sebebiyle sorumlu olduğu gibi, nitelik veya niteliği etkileyen niceliğine aykırı olan, kullanım amacı bakımından değerini ve alıcının ondan beklediği faydaları ortadan kaldıran veya önemli ölçüde azaltan maddi, hukuki ya da ekonomik ayıpların bulunmasından da sorumlu olur." denilmektedir.

Ayıba ilişkin diğer sınıflandırma, ayıbın açık ve gizli olup olmamasına göre yapılmaktadır. Açık ayıp hemen ilk bakışta ya da yüzeysel bir muayene ile tespit edilebilen ayıptır. Durumun gerekli kıldığı, muayene ile anlaşılamayan ayıplar, gizli ayıptır. Alıcı gizli ayıpları araştırmakla yükümlü değilse de ayıp meydana çıkar çıkmaz derhal ihbar etmelidir (Domaniç, H.: Türk Ticaret Kanunu Şerhi, C.I, İstanbul 1988, s.155; Yavuz, N.: Ayıplı İfa, 2.b., Ankara 2010, s. 107; Karakaş, C.F.: Ticari Satımda Ayıp İhbarının Süresi ve Şekli, XXII. Ticaret Hukuku ve Yargıtay Kararları Sempozyumu, Ankar 2006, s.172). Derhal kavramı, halin icabına uygun fazla vakit geçirmeden bildirim olarak anlamak gerekir. Eğer alıcı iğfal edilmiş, yani maldaki ayıp ondan bilerek saklanmış ise Kanunun öngördüğü çözüm satıcı bakımından ağırlaştırılmış bir sorumluluğu gerektirmektedir. Nitekim 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 225. maddesine göre alıcıyı iğfal etmiş olan satıcı, ayıbın kendisine vaktinde ihbar edilmemiş olduğunu ileri sürerek sorumluluktan kurtulamaz.

Ticari satımlarda muayene ve ihbar külfeti TTK 21/1-c. maddede düzenlenmiştir. Bu hükme göre “ Malın ayıplı olduğu teslim sırasında açıkça belli ise alıcı iki gün içinde durumu satıcıya bildirmeye mecburdur. Açıkça belli değilse alıcı malı teslim aldıktan sonra sekiz gün içinde muayene etmeye veya ettirmeye ve bu muayene neticesinde malın ayıplı olduğu ortaya çıkarsa, haklarını korumak için bu durumu bu süre içerisinde satıcıya bildirmeye mecburdur.” Ancak ayıp ihbarının bu süre içinde satıcıya ulaşması şart değildir. Bu süre içinde satıcıya ulaşmasa bile alıcı haklarını korumuş olur. TTK 21/1-c. maddede gizli ayıbın sonradan ortaya çıkması halinde Borçlar Kanunun 223. maddesinin uygulanacağı belirtilmiştir. Borçlar Kanunun 223. maddesinde ayıbın sonradan ortaya çıkması halinde bildirimin derhal yapılması aksi halde alıcı malı ayıp ile beraber kabul edilmiş sayılacaktır.

Somut olayda, dava dilekçesinde, ... tarihinde ihtarname ile zararın karşılanmasının talep edildiği bildirilmiştir. Bilirkişi raporunda ise ... tarih ve ... yevmiye numaralı muhasebe fişi ve ... tarih ve ... yevmiye numaralı muhasebe fişi ile davaya konu ayıplı olduğu iddia olunan satışa konu domatesler nedeniyle oluşan zararın davacı tarafın ticari defterlerinde kayıt altına alınarak muhasebeleştirildiğinin tespit edildiği bildirilmiştir. Bilirkişi raporu ile ambalaja uygun olmayan yerleştirme şeklindeki ayıbın dışarıdan bakıldığında anlaşılabilecekse açık ayıp olduğu ancak altta kalanlar bakımından gizli ayıp olabileceği, domates güvesi şeklindeki asıl olan ayıbınsa gizli ayıp olarak değerlendirildiği tespit edilmiştir. Mahkememizce bilirkişi raporu uyarınca, çok sayıda kasalarda ambalajlanmış ihraç malı ürünlerin domates ürününün niteliği gereği mümkün olmadığından ve güveli domates ürününün ihracının da yasak olması nedeniyle yurt dışında çıkarıldığında ortaya çıkacağından gizli ayıp olduğu kabul edilmiştir.

Malın teslimi sırasında ilk bakışta kolaylıkla görülebilecek nitelikteki ayıplar, açık ayıptır. Açık ayıpta ihbar süresi iki gündür. Malın teslimi sırasında açıkça belli olmayan ancak adi bir muayene ile ortaya çıkacak ayıpta, ihbar süresi sekiz gündür. Alıcının malı muayene ederek 8 gün içinde satıcıya ayıp ihbarında bulunması gerekmektedir. Alıcının muayene süresini kaçırdıktan sonra yapacağı ayıp ihbarı hukuken sonuç doğurmayacağı gibi, alıcı ayıba karşı tekeffül hükümlerinden faydalanamaz (Yargıtay 19.H.D.nin ██████████ E, █████████ K, 19.H.D.nin █████████ E, ████████ K, 19.H.D.nin █████████ E,██████████ K, 19.H.D.nin ██████████ E,█████████ K, 19.H.D.nin ██████████ E.████████ K sayılı ilamları). Bu arada şu hususu da belirtmek gerekir ki, satıcının alıcıya garanti vermiş olması hali hiçbir surette gerek TTK.25. ve gerekse BK’nun 198.maddelerinde yer alan ayıp ihbar sürelerini asla ortadan kaldırmaz. Bu nedenle o malın alıcısı olan kişinin, “satıcının ayıba karşı tekeffülü” hükümlerinden yararlanabilmesi için mutlaka TTK.’nun 25. ve BK.’nun 198.maddeleri hükümlerinde, açık ve gizli ayıplar için öngörülen yasal süreler içerisinde ayıp ihbarında bulunmuş olması şarttır(Bkz.İsmail Doğanay,Ticari Alım-Satım akdi ve nevileri Ankara 1993, Sh.152-153; Yargıtay 19. HD, █████████ E., █████████ K ve aynı dairenin 16.01.2013 tarih, ██████████ E., ████████ K.; 29.02.2012 tarih, █████████ E., █████████ K. ; 15.02.2012 tarih, █████████ E., █████████ K. sayılı kararları).

Somut olayda, TTK da belirlenen ayıp ihbar süreleri nazara alındığında, davacı tarafın ayıptan, ayıp nedeniyle oluşturulan alacak bedel düşüm belgelerinin ticari defterlerine kaydedildiği ... ve ... tarihlerinde haberdar olacağının kabulü gerektiği, bu tarihten sonra ... tarihinde ayıp ihbarı hususunda ihtarname düzenlendiği, eldeki davada ayıp ihbarı için gereken süre geçtikten sonra zararın tahsilinin istendiği anlaşılmaktadır.(Yargıtay 19. Hukuk Dairesi, ██████████ esas, █████████ karar)

Tüm açıklamalar ışığında; davacı tarafın süresinde ayıp ihbarında bulunmadığı hususu mahkememizce kabul edilmiş ve davanın reddine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

HÜKÜM; Ayrıntısı gerekçeli kararda açıklandığı üzere;

1-Davanın REDDİNE,

2-Alınması gereken ... TL harçtan peşin olarak yatırılan ... TL'nin mahsubu ile fazladan yatırılan ... TL'nin karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacıya iadesine,

3-Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına,

4-Davalı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT uyarınca hesaplanan ... TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,

5-Arabuluculuk nedeniyle sarf edilen ... TL'nin davacıdan alınarak HAZİNEYE İRAT KAYDINA,

6-Artan ve kullanılmayan gider avansının karar kesinleştiğinde ve talep halinde ilgilisine iadesine,

Dair verilen karar davacı vekili ve davalı vekilinin yüzüne karşı, gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren 2 haftalık sürede Antalya Bölge Adliye Mahkemesi istinaf yolu açık olmak üzere açıkça okunup usulen anlatıldı. █████/2026

Katip ... Hakim ...

e-imza e-imza