antalya bölge adliye mahkemesinde, ticari ilişkiden kaynaklanan 500.000 tllik senetlerin ödenerek konusuz kaldığı iddiasıyla açılan menfi tespit davasının istinaf incelemesi.

Antalya Bölge Adliye Mahkemesinde, ticari ilişkiden kaynaklanan 500.000 TLlik senetlerin ödenerek konusuz kaldığı iddiasıyla açılan menfi tespit davasının istinaf incelemesi.

Özet: Davacının, davalı ile ticari ilişkileri neticesinde davalıya verilen toplam 500.000 TL bedelli beş adet senedin, yapılan ödemeler ve mahsuplar sonucunda konusuz kaldığını, hatta kendisinin davalıdan alacaklı duruma geçtiğini, ancak davalının senetleri iade etmemesi üzerine bir senedin icra takibine konu edilmesiyle menfi tespit davası açarak borçlu olmadığının tespiti ile konusuz kalan senetlerin iptalini talep ettiği; davalının ise borcun ödendiğine dair resmi belge olmadığını ve kendi ticari kayıtlarında senetlerin mahsup edildiğine dair bir kayıt bulunmadığını ileri sürerek davanın reddini savunduğu, bu davanın da kendi başlattığı icra takibinden sonra açıldığına dikkat çektiği anlaşılmaktadır.

T.C.

ANTALYA

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ

16. HUKUK DAİRESİ

KARAR TARİHİ:█████/2026

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A

B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ:DENİZLİ 1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

KARAR TARİHİ:█████/2022

DAVANIN KONUSU:Menfi Tespit

GEREKÇELİ KARAR

YAZIM TARİHİ:█████/2026

İlk derece mahkemesinin kararı süresi içerisinde istinaf edilmiş olduğundan dosya içerisinde bulunan belgeler okunup incelendi.

Üye hakimin görüşü değerlendirildi.

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:

DAVACININ İDDİALARININ ÖZETİ:

Davacı vekili, müvekkilinin tacir olarak faaliyet gösterdiğini, davalı firma ile aralarında gerek ticari ilişkiden kaynaklı gerekse resmiyete dayalı ve/veya dayanmayan ortak iş ve işlemleri de yürüttüğünü, aralarında ticari ve mali ilişkinin meydana geldiğini, zaman içinde mevcut ticari ilişkileri davalının kusurlu tutum ve tavırları yüzünden zarara uğrayan taraflar arasındaki ticari ilişki sona ermiş ise de taraflar arasında bu kez alacak-verecek meselelerinin gündeme geldiğini, taraflar arasında iş bu davaya da konu edilen █████/2018 düzenlenme tarihli, █████/2018 vade tarihli, 100.000,00 TL bedelli, █████/2018 düzenlenme tarihli █████/2018 vade tarihli, 100.000.00 TL bedelli, █████/2018 düzenlenme tarihli, █████/2018 vade tarihli, 100.000.00 TL bedelli, █████/2018 düzenlenme tarihli, █████/2018 vade tarihli, 100.000.00 TL bedelli, █████/2018 düzenlenme tarihli, █████/2018 vade tarihli toplam miktarı 500.000,00 TL olan ve her birinin borçlusu ... İnşaat olan alacaklısı ise ... İnşaat olan senetlerin davalı firmaya verildiğini, taraflar arasındaki ticari ilişkiden kaynaklı olan senetlerin muhasebe kayıt, resmi kayıt ve belgeler ile açık olduğu üzere yapılan ödemeler ve mahsuplar ile senetlerden kaynaklı borçlardan mahsup edildiğini ve senetlerin konusuz kaldığını ve hatta müvekkili firmanın hali hazırda davalı firmadan alacaklı olduğunu, senetlerin aralarındaki ticari ve ailevi ilişkiler nedeni ile geri iade edilmediğini, sonrasında ticari ilişkilerin bozulması neticesinde davalı firma tarafından bir tanesi Denizli 9. İcra Müdürlüğü'nün ... takip dosyası kapsamında takibe de konu edilmiş bulunduğunu, yine müvekkili firmanın hak ve alacaklarından olan 13.000,00 TL miktarlı çekin müvekkili firma tarafından Denizli 5. İcra Müdürlüğü'nün ... Esas sayılı takip dosyası kapsamında takibe konu edildiğini, davalı tarafın basiretli iş adamı gibi davranma yükümünü ihlalle iyiniyet karinesine de aykırı hareket ettiğini, yapılacak yargılama aşamasında toplanacak deliller ve yapılacak bilirkişi incelemeleri ile durumun net bir şekilde de ortaya çıkacağını, müvekkilinin iş bu davaya da konu ettiği ve takibe konu edilen Denizli 9. İcra Müdürlüğü tahtında derdest bulunun 100.000.00 TL'lik senet ile halen davalının yedinde bulunan ve konusuz kaldığı resmi kayıt ve belgeler ile açık olan senetlerin konusuz kalmasından bahisle iptaline ve müvekkili firmanın borcunun olmadığının tespitine karar verilmesini talep ettiklerini, toplam miktarı 500.000,00 TL olan ve her birinin borçlusu ... İnşaat olan alacaklısı ise ... İnşaat olan senetlerin davalı firmanın yedinde müvekkili firma tarafından teslim edildiğini, konusuz kaldığı açık olan bu duruma rağmen ticari ve örfü kurallara aykırı olarak halen müvekkiline teslimi gerçekleşmeyen senetlerin konusuz olarak durduğunu, cari hesap kayıtlarına göre ayrıca davalı firmadan hâlihazırda alacaklı durumda da olan müvekkili firmanın ilgili senetleri ödenmek zorunda kalınması durumunda mağdur olacağının da açık olduğunu, davalı tarafın ticari ilişkinin ve ticari etik kurallarının kendisine yüklediği edimi gerçekleştirip müvekkili şirketle olan ticari ve hukuki ilişkisi gereği ödemesi yapılan ve mahsup edilen ödemeler neticesinde konusuz kalan senetleri bu duruma rağmen teslim etmediğini, bu nedenlerle davaya konu ticari ilişki sebebiyle her türlü tazminat ve fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla, davalı aleyhine açtıkları menfi tespit davalarının kabulüne, dava konusu senetlerin tahsili halinde, müvekkili şirketin ileride telafisi imkansız maddi ve manevi zararlara uğrayacağı muhtemel olduğundan dava konusu senetlerin teminatsız olarak iş bu dosya kapsamında yapılacak yargılama neticesi verilecek mahkeme kararının kesinleşmesine kadar ödenmesini engeller mahiyette ve muhtemel icra takiplerinin durdurulması amacıyla ihtiyati tedbir kararı verilmesine ve dava neticesinde konusuz senetlerin iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

DAVALININ SAVUNMALARININ ÖZETİ:

Davalı vekili, dosya nezdinde borcun ödendiğine dair herhangi bir resmi evrak bulunmadığını, sunmuş oldukları faturalar, çekler, senetler ve ticari defter kayıtları incelendiğinde açıkça görüleceği üzere davaya konu 5 adet senedin mahsup edilmiş olduğuna ilişkin herhangi bir alacak kaydının bulunmadığını, aleyhine ikame edilmiş olan icra takibinden haberdar olan davacının taraflarınca bir başka icra takibi başlatıldıktan sonra iş bu davayı ikame ettiğini, müvekkili tarafından Denizli 1. İcra Müdürlüğü'nün ... ve Denizli 4. İcra Müdürlüğü'nün ... Esas sayılı dosyaları ile davacı aleyhine icra takiplerinin yapıldığını, davacı borçlu olmadığını iddia ediyor ise taraflarınca başlatılan 2 adet icra takibine neden itiraz etmediğini, menfi tespit davası açmak suretiyle borçtan kurtulmaya çalışıldığını, davacının bu davayı kötü niyetli olarak hukuku dolandırmak amacı ile ikame ettiğini, davacının tedbir talebinin kabul edilmesinin hukuken mümkün olmadığını, davacı tarafından 4 adet senede ilişkin teminat bedeli de yatırılmadığı için ihtiyati tedbir talebinin kabulünün hukuken mümkün olmadığını, sonuç olarak davacı tarafından haksız olarak ikamet edilmiş iş bu davanın esastan reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ:

İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonunda;"... Mahkememizce verilen süre içerisinde ibraz edilen taraflara ait ticari defter ve kayıtlar üzerinde yapılan inceleme neticesinde düzenlenen bilirkişiler SMMM ..., SMMM ... ve SMMM ... tarafından düzenlenen █████/2022 tarihli raporda, davacı taraf ile davalı taraf arasında 2017 yılından itibaren ticari ilişkinin başladığı, taraflar arasında birbirlerine kesilen faturalar ile ilgili uyuşmazlık olmadığı, uyuşmazlığın birbirlerine yapılan ödemelerden (çek-senet-mahsup) kaynaklandığı, ticari defterlerinde, cari hesap muavin defterlerinde yapılan incelmelerden tarafların düzensiz defter tuttukları ve çoğu ödemelerin defterlerde kayıtlı olmadığının tespit edildiği, dosya kapsamına sunulan bilirkişi raporları, dekontlar, kredi kartı ödemeleri, muvafakatnameler, çek fotokopileri vb. belgeler üzerinden birbirlerine yaptıkları ödeme ve tahsilatların tespit edilmeye çalışıldığı, davacının, davalıya borcu olmadığı, aksine 329.969,61 TL alacaklı olduğunun tespit edildiği, dava konusu her biri 100.000,00 TL bedelli 5 adet toplam 500.000,00 TL bedelli senetlerin tespit edilen cari hesap içeriği ödeme ve mahsuplaşma neticesinde bedelsiz kaldığı, davacının senetten oluşan toplam 500.000,00 TL davalıya borcunun bulunmadığının belirlenmesi karşısında tarafların her ikisinin de tacir olması ve ticari defterlerine delil olarak dayanmaları nedeniyle tarafların defterleri üzerinde yapılan inceleme sonucu hazırlanan ... tarihli heyet bilirkişi raporuna göre dava konusu bonoların karşılığının davacı tarafından ödendiği ve konusuz kaldığının anlaşıldığı" gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ:

Karara karşı, davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davacının ceza dosyasında yapmış olduğu borç ikrarının mahkemece değerlendirilmediğini, bilirkişi raporları arasındaki çelişkinin giderilmediğini ve raporlara itirazlarının dikkate alınmadığını, taraflar arasında ayrıca Denizli 6. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyası ile görülmekte olan tasarrufun iptali davası bulunduğunu, alınan bilirkişi raporlarına itirazlarında hem Denizli 5. Ağır Ceza Mahkemesi'ndeki borç ikrarının hem de tasarrufun iptali davasındaki tanık beyanlarının dikkate alınmasını talep etmelerine rağmen, yine bu konuda da herhangi bir değerlendirme yapılmadığını, kabul anlamına gelmemekle birlikte; bir an için bilirkişi raporlarında yapılan cari hesap incelemesi neticesinde davacının müvekkiline senetler sebebi ile borçlu olmadığı kabul edilse dahi, bu durumda senede ilişkin mücerretlik ilkesinin ihlal edilmiş olacağını, tarafların birbirlerine karşı düzenlemiş oldukları fatura alacaklarının, senet alacağına mahsup edilemeyeceğini, senet borcunun ödendiğinin ispat yükünün davacının üzerinde olduğunu, ancak davacının hiçbir yazılı delille senetlerden doğan borcunu ödediğini ispatlayamadığını, aksine senet borçlarını ödemediğini de ikrar ettiğini beyan ederek, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasını talep etmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ ve GEREKÇE:

Dava █████/2018 keşide tarihli 5 adet her biri 100.000 TL tutarında bonolardan dolayı ödeme iddiasına dayalı menfi tespit istemine ilişkindir.

Mahkemece, yukarıda yazılı gerekçeyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

Dairemizce istinaf incelemesi, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.

Söz konusu senetlerin incelenmesinde; keşidecisinin davacı, lehdarının davalı olduğu, senetlerde malen kaydının bulunduğu görülmektedir.

Her ne kadar kambiyo senedi sebepten mücerret ise de; her iki tarafta söz konusu senetleri ticari defter ve kayıtlarında cari hesaba kaydettiklerinden uyuşmazlığın çözümünde tarafların ticari defter ve kayıtlarının incelenmesi gerekmektedir.

Bu noktada ödeme iddiasını ispat ise davacı üzerindedir.

Senetlerin borçlunun elinde olması ödendiğine, alacaklının elinde olması ise ödenmediğine karinedir.

Dosya kapsamından tarafların defterlerindeki kayıtların farklılık arzettiği, bu farklılığın ise her iki tarafın ticari defter ve kayıtlarındaki ödeme kayıtlarından kaynaklandığı tespit edilmiştir.

Bu durumda her iki şirkette, kendi ticari defterlerinde kayıtlı olan ödemeye ilişkin kayıtları ispatla mükelleftir.

Denizli 6. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyasının incelenmesinde ise özetle; davalının ticari defterlerinde, davacıdan alacak olarak nitelendirilen Denizli İli ... İlçesi ... ada ... parselde kayıtlı ... nolu bağımsız bölümün dava dışı şahsa vekaleten davacımıza satıldığı, bedelin ödenmediği iddiası ve yine ..., ..., ... plaka sayılı araçların bedelinin davalımız şirket tarafından karşılandığı iddiasına dayalı tasarrufun iptali davası açıldığı, dosyanın derdest olduğu görülmektedir.

Hükme esas alınan bilirkişi raporu tarafların itirazlarını karşılar nitelikte değildir. Nitekim söz konusu raporun 5. sayfasından itibaren, belirtilen muhtelif çeklerin dosya arasında görüntüsünün bulunmaması nedeni ile yorum yapılamadığının açıkça belirtilmesine rağmen mahkemece söz konusu eksik belgeler getirtilmeden, eksik inceleme ile karar verilmesi hatalı olmuştur.

Mahkemece yapılması gereken öncelikli iş, tarafların ticari defter ve kayıtlarında ödeme olarak yer alan çeklerin muhatap bankasının, seri numarasının, keşide tarihinin, keşidecisine ait bilgilerin taraflardan sorulduktan sonra, ilgili banka ya da bankalara müzekkere yazılarak belirtilen çeklerin arkalı önlü görüntüsünün istenilmesi, çeklerin ödenip ödenmediğinin sorularak ödeme belgelerinin dosya arasına alınması, bankaya ibraz edilmeyen çekler tarafların elinde ise arkalı önlü görüntüsünün istenilmesi gerekmektedir.

Yine muvazaa iddiasına dayalı dava dosyasının da getirtilerek eldeki dosya ile ilgisinin tespit edilmesi gerekmektedir.

Kural olarak borca mahsuben verilen kambiyo senedinin bedeli tahsil edilmediği müddete borç ödenmiş olarak kabul edilemez (Bknz. Yargıtay 19. Hukuk Dairesi'nin █████████ Esas - █████████ Karar sayılı emsal ilamı). Dolayısı ile tarafların ticari defter ve kayıtlarında bir kısım kambiyo senetleri kayıtlı olup, bu senetlerin ödenip ödenmediğinin de araştırılması gereklidir.

Mahkemece; ceza dosyasında yer alan tarafların savunma ve beyanları da dosya arasına alınarak, bu beyanları da değerlendirilerek, tarafların ticari defter ve kayıtlarının istenilmesi, davacının ticari defterlerindeki toplam ödemelerin tarihleri ile birlikte liste halinde mahkeme ve taraf denetimine açık bir şekilde sıralanması, yine davalının ticari defterlerindeki toplam ödemelerin tarihleri ile birlikte liste halinde mahkeme ve taraf denetimine açık bir şekilde sıralanması, ortak kayıtların açıklanması ve tutarın belirtilmesi, ardından davacıda olan davalı tarafta olmayan ve davalı tarafta olup davacı tarafta olmayan kayıtların tarihleri ile mahkeme ve taraf denetimine açık bir şekilde sıralanması, ödemelerin sıhhatinin değerlendirilmesi amacı ile uzman bilirkişi heyetinden rapor alınarak, tarafların tüm iddia ve itirazlarının tek tek karşılanması, daha önce alınan bilirkişi raporları ile çelişki oluştuğu takdirde bu çelişkilerin giderilmesi hasıl olacak sonuca göre bir karar verilmesi, ayrıca davada arabuluculuğa ilişkin yargılama giderlerinin de sonuca göre değerlendirilmesi gereklidir.

Sonuç olarak, kararımızın mahiyetine göre sair istinaf sebepleri incelenmeksizin yukarıda anlatılan sebeplerle davalı vekilinin istinaf başvurusunun esastan kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının 6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince kaldırılmasına karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

HÜKÜM:Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;

1-Davalı vekilinin ilk derece mahkemesinin kararına ilişkin istinaf başvurusunun yukarıdaki sebeplerle ESASTAN KABULÜNE,

2-6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince Denizli 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin █████/2022 tarih ve ... Esas - ... Karar sayılı kararının KALDIRILMASINA,

3-6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince davanın yeniden görülmesi için dosyanın ilk derece mahkemesine GÖNDERİLMESİNE,

4-Sair istinaf sebeplerinin şimdilik incelenmesine YER OLMADIĞINA,

5-492 sayılı Harçlar Kanunu gereğince peşin olarak yatırılan istinaf karar harcının ilk derece mahkemesince talebi halinde davalıya İADESİNE,

6-Davalı tarafından yapılan istinaf yargılama giderinin ilk derece mahkemesinde yapılacak yargılama sonunda dikkate ALINMASINA,

7-İstinaf incelemesi duruşmasız yapıldığından vekalet ücreti takdirine YER OLMADIĞINA,

8-6100 sayılı HMK'nın 333. maddesi gereğince peşin alınan ve harcanmayan istinaf gider avansının ilk derece mahkemesince ilgiliye İADESİNE,

9-Kararın ilk derece mahkemesince taraflara TEBLİĞİNE,

Dair, 6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda oybirliğiyle ve HMK'nın 353/1-a maddesince kesin olarak karar verildi.

...