Danıştay 10. Dairede ithalatta gözetim tebliği 4. maddesindeki ek bilgi ve belge talep edilebilir ibaresinin belirlilik ilkesine aykırılığı iddiasıyla açılan iptal davası inceleniyor.
Özet: Bir gıda sanayi şirketi, ithalatta gözetim uygulanmasına dair 2020/3 sayılı Tebliğin 4. maddesinde yer alan "gerekli görülmesi halinde ek bilgi ve belge talep edilebilir" ibaresinin iptali için dava açmıştır. Davacı, bu ibarenin belirlilik ilkesine aykırı olduğunu, tebliğde belirtilmeyen üretici bilgi formu istendiğini ve bu nedenle kayıt belgesi alamadığını iddia ederken; davalı Bakanlık, düzenlemenin mevzuattan kaynaklanan yetkisi dahilinde olduğunu ve beyan edilen bilgilerin doğruluğunu teyit etme amacı taşıdığını savunmuştur. Danıştay Savcısı, tebliğ yürürlükten kalksa dahi dava konusu ibareye dayalı uygulama işlemlerinin hukuki sonuçları nedeniyle davanın incelenmesi gerektiğini ve idarenin ek bilgi/belge talep etme yetkisinin yasal dayanaklarının bulunduğunu belirtmiştir.
T.C.
D A N I Ş T A YONUNCU DAİREEsas No : █████████Karar No : █████████ DAVACI : ... Gıda Sanayi Ticaret Anonim Şirketi VEKİLİ : Av. ...DAVALI : ... Bakanlığı / ANKARA VEKİLİ : Av. ...DAVANIN KONUSU : Davacı tarafından, █████/2020 tarih ve 31078 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2020/3 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ'in 4. maddesinde yer alan "Gerekli görülmesi halinde ek bilgi ve belge talep edilebilir." ibaresinin iptali istenilmiştir.DAVACININ_İDDİALARI : Davacı tarafından, Tebliğ kapsamında verilmesi gereken kayıt belgesinin Tebliğde belirtilen tüm belgeler sunulmasına rağmen verilmediği, Tebliğde belirtilmediği halde üretici bilgi formu istendiği, dava konusu düzenlemenin belirlilik ilkesine aykırı olduğu, kayıt belgesi alındıktan sonra fazla tahsil edilen miktarın geri verilmesi için dava açan firmalar dışındakilerden üretici bilgi formu istenmediği, 2019/1 sayılı Tebliğde yer alan aynı ibarenin iptali istemiyle açılan davada Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu tarafından yürütmenin durdurulmasına karar verildiği ve dava konusu düzenlemenin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.DAVALININ SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, usule ilişkin olarak davanın süresinde açılmadığı, esasa ilişkin olarak ise, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 445. maddesinde, İthalat Genel Müdürlüğünün görev ve yetkilerinin tespit edildiği, █████████ sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki İthalatta Gözetim Uygulamasına İlişkin Karar'ın 3. maddesi uyarınca Bakanlığın, gözetim uygulamasının usul ve esaslarını belirlemeye, yürürlükteki gözetim önlemlerini değiştirmeye ve kaldırmaya yetkili olduğu, İthalatta Gözetim Uygulanması Yönetmeliğinin 3. maddesi uyarınca, gözetim uygulamasına ilişkin usul ve esaslar ile başvuru sahiplerinden alınacak taahhütnamelerin tebliğlerle belirleneceği, Tebliğ hükmünün amacının, kayıt belgesi kapsamında beyan edilen bilgi ve belgelerin doğruluğunun teyit edilmesi olduğu, mevzuat hükümleri ve Ticaret Bakanlığının yetkisi dahilinde getirilen düzenlemenin hukuka uygun olduğu savunulmaktadır.DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...DÜŞÜNCESİ : Konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir. DANIŞTAY SAVCISI : ...DÜŞÜNCESİ : Dava, █████/2020 tarih ve 31078 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 2020/3 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ"in 4. maddesindeki "Gerekli görülmesi halinde ek bilgi ve belge talep edilebilir." ibaresinin iptali istemiyle açılmıştır.Dava konusu █████/2020 tarih ve 31078 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 2020/3 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ, 11.06.2021 günlü ve 31508 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin 2021/3 sayılı Tebliğin 8. maddesi ile yürürlükten kaldırılmış olmakla beraber, davacı tarafından, Tebliğin 4. maddesinde yer alan dava konusu ibareye dayanılarak tesis edilen uygulama işlemi (kayıt belgesi verilmemesine ilişkin işlem) idare mahkemesinde ayrıca dava konusu edilmiş olabileceğinden ve anılan Tebliğe dayalı olarak uygulama işlemleri tesis edilmiş olduğundan, Tebliğin 4'ncü maddesinde yer alan dava konusu "Gerekli görülmesi halinde ek bilgi belge talep edilebilir" ibaresinin iptali istemi incelenmiştir.4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 55. maddesinde; "1. Aksine hüküm bulunmadıkça, niteliğine, miktarına, menşeine, yükleme veya varış ülkesine bakılmaksızın, bir eşya, belirlenmiş şartlar altında her zaman gümrükçe onaylanmış işlem veya kullanımlardan birine tabi tutulabilir.2. Cumhurbaşkanı; kamu ahlakı, kamu düzeni, kamu güvenliği, insan, hayvan ve bitki sağlık ve hayatların korunması, sanatsal, tarihi veya arkeolojik değeri olan ulusal hazinelerin korunması, fikri ve sınai mülkiyet hatlarının korunması gerekçeleri ile eşyanın gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulmasına yasaklama veya kısıtlamalar koyabilir.3. Türkiye ile ticaret, gümrük, taşımacılık anlaşması bulunmayan ve imzalanmış anlaşmaları süresinden önce tek taraflı olarak kısmen veya tamamen hükümsüz bırakan veya Türk kara, hava ve deniz taşıtlarına karşı yasaklama veya kısıtlanmalar koymaya ve farklı işlemler veya farklı tarifeler uygulamaya Cumhurbaşkanı yetkilidir." düzenlemesine yer verilmiş,█████/2018 günlü ve 30474 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında (1) sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin "İthalat Genel Müdürlüğü" başlıklı 445'inci maddesinde, "İthalat Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri; a) İthalatın uluslararası anlaşmalar ile kalkınma planları ve yıllık programlarda öngörülen ilke, hedef ve politikalar çerçevesinde yürütülmesini sağlamak, b) Kamu kurum ve kuruluşlarına çeşitli mevzuatla verilmiş yetkilerin kullanımında ithalat ile ilgili politikaların uygulanmasına dair esasları düzenlemek ve bu kurumların ithalata ilişkin düzenlemeleri ile ilgili görüş bildirmek, c) İthalat Rejimi Kararı da dâhil olmak üzere ithalata dair mevzuatı hazırlamak, madde politikalarını teklif etmek, uygulamak, ithalatla ilgili izinleri ve belgeleri vermek, gelişmeleri takip etmek ve ilgili kurum ve kuruluşlarla koordinasyonu sağlamak, ç) İthalatı iç piyasa ve sanayinin ihtiyaçlarını iç ve dış ekonomik gelişmeleri dikkate alarak izlemek ve ithal mallarına uygulanacak mali yüklere ilişkin hazırlıkları yürütmek ve uygulanmasını sağlamak, d) İthal malların dünya piyasalarına uygun olarak ithalini sağlayıcı tedbirleri almak, uygulamak ve izlemek, e) Dampinge karşı vergi, sübvansiyona karşı telafi edici vergi ve korunma önlemi gibi ticaret politikası savunma araçları ile ilgili mevzuatı hazırlamak, uygulamak, mevzuatla verilen görevleri yerine getirmek, ticaret politikası savunma araçlarının etkisini incelemek ve ticaret politikası savunma araçlarının etkisiz kılınmasına ilişkin girişimleri araştırmak, tespit etmek ve gerekli tedbirleri almak, f) İthalat ile ilgili politikaları izlemek, ithalatın her aşamasında gerekli görülecek incelemeleri ve denetimleri yapmak, yaptırmak, önlemleri almak ve bu hususlarla ilgili düzenlemeler yapmak" olarak sayılmıştır. █████/2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren İthalatta Gözetim Uygulanması Yönetmeliği'nin "gözetim uygulaması" başlıklı 3. maddesinin 1. fıkrasında, bir malın ithalatında gözetim uygulanmasına ilişkin kararın, başvuru üzerine veya re'sen yapılacak bir değerlendirme sonucunda Müsteşarlık (İthalat Genel Müdürlüğü) tarafından verileceği, yapılacak değerlendirmede ithalatın gelişimi, ithal şartları ve ithalatın yerli üreticiler üzerindeki etkisinin dikkate alınacağı; 2. fıkrasında, gözetim kararının Gözetim Belgesi düzenlenmesi yoluyla ileriye yönelik olarak veya gerçekleşen ithalatı değerlendirmek üzere geçmişe dönük olarak uygulanabileceği; 3. fıkrasında, bir malın ithalatı geçmişe dönük gözetime tabi tutulduğunda bu malın ithalatı sırasında Müsteşarlıkça belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde kayıt tutulacağı; 4. fıkrasında, ileriye yönelik gözetime tabi bir malın ithalatında gümrük mevzuatının gerektirdiği belgelerin yanı sıra "Gözetim Belgesi"nin de aranacağı; 5. fıkrasında ise, Gözetim uygulamasına ilişkin usul ve esaslar ile başvuru sahiplerinden alınacak olan taahhütnamelerin Tebliğlerle belirleneceği hükmü yer almıştır. 24 Mart 2020 günlü ve 31078 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin 2020/3 sayılı Tebliğin 4'üncü maddesinde; "Kayıt Belgesi taleplerine ilişkin başvuruların değerlendirmeye alınabilmesi için EK III'te yer alan kayıt belgesi başvuru formunun tam ve usulüne uygun bir şekilde doldurulması ve bu formun ekindeki belgelerle birlikte eksiksiz bir şekilde kayıt merkezlerinden birine iletilmesi gerekmektedir. Gerekli görülmesi halinde ek bilgi ve belge talep edilebilir" kuralına, "Başvurunun sonuçlandırılması" başlıklı 5. maddesinde; "1) Tam ve usulüne uygun olarak yapılan Kayıt Belgesi başvuruları en geç 10 (on) iş günü içerisinde sonuçlandırılır. 2) Yapılan beyanın gerçeğe aykırı olduğunun, başvurularda sunulan bilgi ve belgelerde tutarsızlık bulunduğunun tespit edilmesi veya bu yönde ciddi şüphe olması halinde söz konusu hususlar açıklığa kavuşturuluncaya kadar Kayıt Belgesi düzenlenmez. Bu nitelikte başvurular değerlendirilmek üzere kayıt merkezince koordinatör kayıt merkezine intikal ettirilir" kuralına yer verilmiş, anılan Tebliğin Ek III bölümünde de, kayıt belgesi başvuru formuna eklenecek belgeler belirtilmiştir. Dosyanın incelenmesinden; davacı şirketin 0803.90.10.00.00 GTIP'da kayıtlı " Taze yeşil muz" ticari tanımlı eşyanın ithalatı sırasında, 4458 sayılı Kanun hükümleri uyarınca, serbest dolaşıma giriş beyannamesi ekinde, İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ uyarınca ibrazı zorunlu olan "Kayıt Belgesi" düzenlemesi amacıyla, davalı idareye başvuruda bulunduğu, davalı idarece, söz konusu belgenin düzenleme süresi olan, başvuru tarihi itibarıyla 10 iş günü içerisinde, Tebliğin ekinde sayılan belgelerden olmayan bir belgenin sunulmasının istenildiği, ancak; davacı şirket tarafından belirtilen süre içerisinde anılan belgenin temin edilememesi nedeniyle, istenilen kayıt belgesinin davacıya verilmediği, bunun üzerine söz konusu işlemin dayanağı olan Tebliğ'in 4. maddesinde yer alan "......Gerekli görülmesi halinde ek bilgi ve belge talep edilebilir" ibaresinin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır. Yukarıda özetlenen mevzuata dayanılarak çıkarılan dava konusu İthalatta Gözetim Uygulanmasına iİişkin (2020/3) sayılı Tebliğ'in 1. maddesinde; Bu Tebliğin, Ek I'de gümrük tarife pozisyonu (G.T.P) belirtilen ürünlerin ithalatının kayda alınmak suretiyle ileriye yönelik olarak gözetime tabi tutulmasına ilişkin usul ve esasları içerdiği, "Kayda alma" başlıklı 2. maddesinde; Birinci maddede belirtilen ürünleri ithal etmek isteyen ithalatçıların, gerçekleştirecekleri ithalata ilişkin bilgileri ithalattan önce Ticaret Bakanlığı tarafından yetkilendiren ve Ek II'deki listede gösterilen kayıt merkezlerine kaydettirecekleri, ithal işleminin kayda alındığına dair bir Kayıt Belgesi düzenleneceği, "İthalat" başlıklı 3. maddesinde; Kayda alınacak ürünlerin serbest dolaşıma girişinde gümrük beyannamelerinin tescilinde menşe ayrımı yapılmaksızın, 2. maddede belirtilen Kayıt Belgesi veya elektronik ortamdaki kaydının, ithalatçı tarafından ilgili gümrük idaresine sunulacağı, "Başvuru" başlıklı 4. maddesinde; Kayıt Belgesi taleplerine ilişkin başvuruların değerlendirmeye alınabilmesi için EK III'te yer alan Kayıt Belgesi Başvuru formunun tam ve usulüne uygun bir şekilde doldurulması ve bu formun ekindeki belgelerle birlikte eksiksiz bir şekilde kayıt merkezlerinden birine iletilmesinin gerektiği, gerekli görülmesi halinde ek bilgi ve belge talep edilebileceği, "Başvurunun sonuçlandırılması" başlıklı 5. Maddesinde; 1) Tam ve usulüne uygun olarak yapılan Kayıt Belgesi başvurularının en geç 10 (on) iş günü içerisinde sonuçlandırılacağı, 2) Yapılan beyanın gerçeğe aykırı olduğunun, başvurularda sunulan bilgi ve belgelerde tutarsızlık bulunduğunun tespit edilmesi veya bu yönde ciddi şüphe olması halinde söz konusu hususlar açıklığa kavuşturuluncaya kadar Kayıt Belgesi düzenlenmeyeceği, bu nitelikteki başvuruların değerlendirilmek üzere kayıt merkezince koordinatör kayıt merkezine intikal ettirileceği, düzenlemelerine yer verilmiş, Tebliğ Ek:III'de ise; kayıt belgesi başvuru formu, ithalatçı bilgi formu, ihracatçı kayıt formu ve madde bilgi formuna yer verilmiş, ayrıca Kayıt belgesi başvuru formunun altında, kayıt belgesi başvuru formuna eklenecek belgeler ve bu belgelerin ne şekilde hazırlanacağı açıkça belirtilmiştir. Hukukun üstünlüğünün egemen olduğu bir devlette hukuk güvenliğinin sağlanması, hukuk devleti ilkesinin yerine getirilmesi için zorunlu koşullardandır. Hukuki güvenlik ise; açık, belirgin, istikrarlı ve öngörülebilir hukuk kurallarının yürürlüğe konulup uygulanması ile sağlanır. Diğer bir deyişle, belirsiz, müphem ve keyfiliğe neden olabilecek uygulamalara yol açacak şekilde düzenleme yapılması hukuk güvenliği ilkesiyle bağdaşmaz. Bu bakımdan, öngörülebilir kurallar konulması, hukuk güvenliğinin tesisi için zorunludur. █████████ sayılı "İthalatta Gözetim Uygulanması Hakkında Karar" ve yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca davalı idarenin, gözetim uygulamasının usul ve esaslarını, bu arada uygulama kapsamında gerekli belgeleri yönetmelik ve tebliğlerle belirleme yetkisi olduğunda kuşku bulunmamaktadır. Bununla birlikte, davalı idare tarafından, yalnızca tek tür eşya ya da benzer nitelikteki birden çok (türev) eşya için çıkarılan, dolayısıyla kapsamı sınırlı olan İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğlerde; hukuki güvenlik ilkesi dikkate alınarak, gözetim kapsamında istenilecek belgelerin sayma suretiyle, somut olarak belirlenmesi gerekmektedir. Öte yandan dava konusu Tebliğin 5. maddesinde yer alan; "yapılan beyanın gerçeğe aykırı olduğunun, başvurularda sunulan bilgi ve belgelerde tutarsızlık bulunduğunun tespit edilmesi halinde, söz konusu hususların açıklığa kavuşturulmasına kadar kayıt belgesi düzenlenemez" kuralı uyarınca, davalı İdarece, bu maddede belirtilen koşulların bulunması halinde, sözü edilen hususları açıklığa kavuşturmak amacıyla ve gerekçesi gösterilmek suretiyle ek bilgi-belge istenebileceği açık olup, bunun dışında, kayıt belgesi başvurusu için Tebliğin ekinde belirtilen bilgi ve belgelerin eksiksiz olarak idareye ibraz edilmiş olması halinde dahi, "gerekli görülme" gibi muğlak bir gerekçe ile ek bilgi belge istenilmesinin yolunu açan dava konusu ibarenin hukuki belirlilik ilkesi ile bağdaşmadığı sonucuna varılmıştır. Açıklanan nedenlerle; █████/2020 tarih ve 31078 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 2020/3 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ"in 4. maddesindeki "Gerekli görülmesi halinde ek bilgi ve belge talep edilebilir." ibaresinin iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca Tetkik Hakiminin raporu ve sözlü açıklamaları dinlendikten sonra gereği görüşüldü:MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ : 2020/3 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ, █████/2020 tarih ve 31078 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Davacı tarafından, adı geçen Tebliğ'in 4. maddesinde yer alan "Gerekli görülmesi halinde ek bilgi ve belge talep edilebilir." şeklindeki son cümlenin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır. █████/2021 tarih ve 31508 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2021/3)'in 8. maddesiyle, █████/2020 tarih ve 31078 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan dava konusu 2020/3 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ yürürlükten kaldırılmıştır.İNCELEME VE GEREKÇE :USUL YÖNÜNDEN: Davalı idare tarafından davanın süresinde açılmadığı ileri sürülmüştür.2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesinin 1. fıkrasında, dava açma süresinin özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde Danıştay'da ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gün olduğu; 4. fıkrasında, ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresinin ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı, ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililerin, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabileceği; 8. maddesinin 1. fıkrasında, sürelerin tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlayacağı kurala bağlanmıştır.Anılan hükümlerin incelenmesinden; bir düzenleyici işleme karşı ilan tarihinden itibaren altmış gün içinde dava açılabileceği gibi söz konusu düzenleyici işleme dayanılarak tesis edilen bir uygulama işleminin varlığı hâlinde, işlemin tebliğinden itibaren altmış gün içinde birel veya düzenleyici işleme yahut her ikisine birden dava açılabileceği görülmektedir.Uyuşmazlıkta, davacının bakılan davayı, █████/2021 tarihli başvurunun sistem üzerinden reddi üzerine █████/2021 tarihinde, dolayısıyla 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesi uyarınca 60 günlük yasal süre içinde açtığı anlaşılmıştır. Bu itibarla, davalı idarenin süre itirazı yerinde görülmemiştir. ESAS YÖNÜNDEN:Dava konusu Tebliğ, █████/2021 tarih ve 31508 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2021/3)'in 8. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır.Bu durumda; dava konusu düzenlemenin yürürlükten kaldırılmış olması karşısında, konusu kalmayan davanın esası hakkında karar verilmesine hukuki olanak bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.Öte yandan, dava konusu Tebliğin yürürlükten kaldırılmış olması nedeniyle işin esasına geçilerek karar verilmesine olanak bulunmadığından, yargılamanın makul süre içinde yürütülmesini ve gereksiz gider yapılmamasını kapsayan Anayasa hükümleri ile usul ekonomisi ilkesi göz önüne alınarak duruşma yapılmasına gerek görülmemektedir. Nitekim Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun █████/2020 tarih ve E:█████████, K:█████████ sayılı kararı da bu yöndedir.KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle;1. Konusu kalmayan dava hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,2..Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... TL yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, 3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen ... TL vekâlet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra aidiyetine göre taraflara iadesine,5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na temyiz yolu açık olmak üzere, █████/2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.