Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, renk körlüğünü gideren lens veya gözlük kullanımını yasaklayan tren makinist yönetmeliği hükmünün iptali istemini temyizen inceledi.
Özet: Renk körlüğü nedeniyle tren makinisti ehliyetinin yenilenmemesi ve görevinin askıya alınması üzerine, davacı bir makinist, renk körlüğünü gideren lens veya gözlüğün Ishihara testi sırasında kullanılamayacağını düzenleyen ilgili yönetmelik maddelerinin iptalini talep etmiş; Danıştay Onuncu Dairesi ise Demiryolu Emniyet Kritik Görevler Yönetmeliği yönünden davacının dava ehliyeti bulunmadığına, Tren Makinist Yönetmeliğinin ilgili hükmü açısından ise renk körlüğünün tren makinistliği mesleğinde düzeltici araçlarla dahi engel teşkil ettiğini ve idarenin bu düzenlemeyi güvenlik gerekçeleriyle hazırladığını belirterek iptal istemini reddetmiş, bu karar temyiz yoluyla incelenmektedir.
T.C.
D A N I Ş T A YİDARİ DAVA DAİRELERİ KURULUEsas No : ████████Karar No : ████████ TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... VEKİLİ : Av. ...KARŞI TARAF (DAVALILAR) : 1- ... Taşımacılık AŞVEKİLİ : Av. ... 2- ... BakanlığıVEKİLİ : Av. ...İSTEMİN KONUSU : Danıştay Onuncu Dairesinin █████/2023 tarih ve E:█████████, K:█████████ sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.YARGILAMA SÜRECİ :Dava konusu istem: Davacı tarafından, ... Taşımacılık A.Ş. Genel Müdürlüğü'nün, renk körlüğü bulunan makinistlerin görevinin askıya alınmasına ilişkin █████/2019 tarih ve 78301 sayılı genel yazısı ile tren makinisti ehliyetinin yenilenmemesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin dayanağı olduğundan bahisle; █████/2016 tarih ve 29935 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tren Makinist Yönetmeliği'nin, █████/2019 tarih ve 30778 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle değişik Ek-1 sayılı ekinin "Göz" başlığı altındaki "Kırılma kusuru değerlendirilmesi" alt başlıklı kısmında yer alan "İshihara testi sırasında renk körlüğünü gideren lens veya gözlük kullanılamaz." cümlesinin ve █████/2016 tarih ve 29935 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Demiryolu Emniyet Kritik Görevler Yönetmeliği'nin, █████/2019 tarih ve 30778 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle değişik Ek-1 sayılı ekinin "(A) Grubu" başlığı altındaki "Göz" alt başlıklı kısmında yer alan "İshihara testi sırasında renk körlüğünü gideren lens veya gözlük kullanılamaz." cümlesinin iptali istenilmiştir.Daire kararının özeti: Danıştay Onuncu Dairesinin █████/2023 tarih ve E:█████████, K:█████████ sayılı kararıyla; Davalı idarelerin, süre itirazının yerinde görülmediği belirtildikten sonra,Dava ehliyeti yönünden;2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı" başlıklı 2. maddesi, 1. fıkrası, (a) bendine, 14. maddesinin 3. fıkrasının (c) bendine, 15. maddesi, 1. fıkrası, (b) bendine yer verildikten sonra,█████/2016 tarih ve 29935 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Demiryolu Emniyet Kritik Görevler Yönetmeliği'nin "Kapsam" başlıklı 2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendine, █████/2019 tarih ve 30778 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle eklenen "tren makinisti hariç" ibaresi ile tren makinistlerinin Yönetmelik kapsamından çıkarıldığı ve anılan Yönetmelik hükümlerinin davacıya tren makinist ehliyeti verilmemesi yolunda tesis edilen işlemlere de dayanak olarak alınmadığı,Bu nedenle, █████/2016 tarih ve 29935 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Demiryolu Emniyet Kritik Görevler Yönetmeliği hükümlerinin davacının hak ve menfaatlerini doğrudan etkilemediği açık olduğundan; davacının, Demiryolu Emniyet Kritik Görevler Yönetmeliği'nin Ek-1 sayılı ekinde yer alan düzenlemenin iptalini istemekte kişisel, güncel ve meşru menfaatinin olmadığı sonucuna varıldığı,Esas yönünden;█████/2018 tarih ve 30474 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin dava konusu düzenleme tarihinde yürürlükte bulunan haliyle, 478. maddesinin 1. fıkrasının (a) ve (d) bentlerine; █████/2016 tarih ve 29935 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tren Makinist Yönetmeliği'nin 3. maddesinin 1. fıkrasının (t) ve (u) bentlerine, 4. maddesinin 1. fıkrasına, 5. maddesine, 6. maddesinin 1. fıkrasına, 7. maddesinin 1. fıkrasına, 8. maddesinin 1. fıkrasına, 24. maddesine, "Tren Makinistliği Ehliyeti Almak İçin Gerekli Sağlık Şartları" başlıklı Ek-1'in "Göz" başlığı altındaki "Mesleğe İlk Girişte: Görme kuvvetleri değerlendirilmesi" alt başlıklı kısmına, "Mesleğe İlk Girişte: Kırılma kusuru değerlendirilmesi" alt başlıklı kısmı ile "Çalışan personelde" alt başlıklı kısmına ve Avrupa Topluluğundaki demiryolu sisteminde lokomotifleri ve trenleri işleten tren makinistlerinin sertifikalandırılmasına ilişkin koşul ve prosedürleri ortaya koymak amacıyla █████/2017 tarih ve L. ██████ sayılı Avrupa Birliği Resmi Gazetesi'nde yayımlanan █████/2007 tarih ve ███████/AT sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konseyi Direktifi'nin 1. maddesinin, "Görüş" başlıklı 1.2. alt maddesine yer verildikten sonra,Tren Makinist Yönetmeliğinin Ek-1 Sayılı Ekinin "Göz" Başlığı Altındaki "Kırılma Kusuru Değerlendirilmesi" Alt Başlıklı Kısmında Yer Alan "İshihara testi sırasında renk körlüğünü gideren lens veya gözlük kullanılamaz." cümlesi yönünden;Dava konusu Yönetmeliğin Ek-1 sayılı ekinin "Göz" başlıklı kısmı uyarınca, renk körlüğünün, gerek tren makinistliği mesleğine ilk girişte, gerekse halihazırda tren makinisti olarak görev yapanlar yönünden engel teşkil ettiği, dava konusu Yönetmelik değişikliği öncesinde mevzuatın izin vermesi nedeniyle renk körü iken işe alınan tren makinistlerinin, renk körlüğünü giderici lensle dahi tren makinisti olarak çalışabilmelerine izin verilmediği,Davalı idarelerce, dava konusu düzenlemenin hazırlanmasında dikkate alındığı belirtilen ve Yönetmeliğin 24. maddesinde de atıfta bulunulan █████/2007 tarih ve ███████/AT sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konseyi Direktifinin "Tıbbi Gereksinimler" başlıklı Ek-II sayılı ekinin "Görüş" başlıklı 1.2. alt maddesinde, normal renkli görmenin ishihara gibi tanınmış bir testin yanı sıra gerekirse başka bir tanınmış testin kullanılması, renk sinyallerinin tanınmasına yönelik testlerin tek renklerin tanınmasına dayalı olması gerektiği kurallarına yer verildiği; dolayısıyla, uluslararası mevzuat yönünden de renk körlüğünün tren makinistliğine engel hal olarak düzenlendiğinin anlaşıldığı,Uyuşmazlık konusu olayda, renk körü olduğu konusunda şüphe bulunmayan davacının, dava konusu düzenleme yapılıncaya kadar yürürlükteki mevzuata uygun bir şekilde tren makinisti olarak çalışmasının, dava konusu düzenleme sonrasında da tren makinisti olarak çalışması bakımından kendisine bir kazanılmış hak tanıyıp tanımadığının incelenmesi gerektiği,Bu bağlamda, davacının yürürlükteki mevzuata uygun bir şekilde tren makinisti olarak çalışmaya başladığı, böylelikle tren makinistliği statüsünün kendisi açısından kesinleşerek kazanılmış hak teşkil ettiği anlaşılmakta ise de; demiryolu taşımacılığının emniyetli bir şekilde sürdürülebilmesinde, davacının tren makinisti olarak çalışmasından elde edeceği bireysel (subjektif) menfaati aşan üstün kamu yararı bulunduğu; bu nedenle, davacının renk körlüğünü gideren lens veya gözlükle dahi olsa tren makinisti olarak çalışmasını yasaklayan dava konusu kuralda hukuka, kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırılık bulunmadığı,Her ne kadar davacı tarafından, renk körlüğünü giderici lens kullanılarak tren makinisti olarak çalışmakta sakınca bulunmadığı ileri sürülmekte ise de; demiryolu emniyetinin ve dolayısıyla insan hayatının söz konusu olduğu bir alanda bünyesinde risk barındıran durumlardan (örneğin, seyir esnasında lens nedeniyle gözde meydana gelecek herhangi bir olumsuzluk sonucu görüşün engellenmesi veya azalması) olabildiğince kaçınılması gerektiğinden, davacının bu iddiasına itibar etmenin mümkün olmadığı; ayrıca, renk körü olan makinistlerin lens kullanarak çalışabilmeleri halinde, lens kullanılıp kullanılmadığının her sefer öncesinde denetlenmesi gerekeceği ve bu durumda da bahse konu kapsamdaki makinistleri çalıştıran demiryolu tren işletmecileri ile davalı idarelere uygulanması zor bir külfet yükleneceği,Öte yandan, kamu güvenliğine yönelik üstün kamu yararının, davacının mevcut kazanılmış hakkını tüm boyutlarıyla ortadan kaldırdığından söz etmenin de olanaklı olmadığı; aksi yorumun, davacının bireysel yararı ile kamu yararı arasında makul dengenin kurulamamasına ve davacıya aşırı külfet yüklenmesine yol açacağı; bu açıdan, ölçülülük ilkesi çerçevesinde davacının bireysel yararının da gözetilmesi ve kazanılmış hakkının parasal ve özlük haklar yönünden korunmasının bir zorunluluk olduğu,Nitekim, ... Genel Müdürlüğü ile bağlı ortaklıkları (... Taşımacılık A.Ş. Genel Müdürlüğü dahil) işyerlerine ilişkin olarak ... Kamu İşverenleri Sendikası (...) ile ... İşçileri Sendikası (...) arasında █████/2019 tarihinde imzalanan 28. Dönem Toplu İş Sözleşmesine konulan hüküm ve bu hükme istinaden davalı ... Taşımacılık A.Ş. Genel Müdürlüğünün █████/2019 tarihli işlemi ile tren makinisti unvanıyla çalışamayacak olan davacının kadro derece ve kademesi ile parasal haklarının korunduğu,Bununla birlikte, davacı tarafından, tren makinisti olarak çalışamaması neticesinde maddi olarak kayba uğradığı ileri sürülerek tazminat davası açılmasının da mümkün olduğu,Bu itibarla, demiryolu ulaşımının güvenli ve kaliteli bir şekilde verilmesini sağlamak, bu kapsamda söz konusu alanda görev yapacak makinistlerin başta güvenlik olmak üzere taşımaları gereken fiziki ve mesleki yeterlilik şartlarını belirlemek ve gerekli yeterliliği sağladığını tespit ettiklerini yetkilendirmek ile görevli ve yetkili bulunan davalı Bakanlık tarafından, kamu yararına ve hizmetin gereklerine uygun olarak tesis edildiği görülen dava konusu düzenlemede hukuka aykırılık görülmediği gerekçesiyle, █████/2016 tarih ve 29935 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Demiryolu Emniyet Kritik Görevler Yönetmeliği'nin iptali istenilen düzenlemesi yönünden davanın ehliyet yönünden reddine; █████/2016 tarih ve 29935 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tren Makinist Yönetmeliği'nin, █████/2019 tarih ve 30778 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle değişik Ek-1 sayılı ekinin "Göz" başlığı altındaki "Kırılma kusuru değerlendirilmesi" alt başlıklı kısmında yer alan "İshihara testi sırasında renk körlüğünü gideren lens veya gözlük kullanılamaz." cümlesi yönünden davanın reddine karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, unvan değişikliğine itirazının ehliyet yokluğu gerekçesiyle reddedilemeyeceği; ..., ... Taşımacılık A.Ş., taşımacılık faaliyetinde bulunan ..., ... Demir Çelik İşletmeleri gibi kamu kurum ve kuruluşlarında, bir çok özel sektör kuruluşunda miyop ve hipermetrop göz rahatsızlığı olan kişilerin, lens ya da gözlük kullanarak makinist olarak çalıştığı ve bunların lens ve gözlük kullanımlarının denetlenmesi idareye ek külfet getirmezken, aynı durumda olan renk körü lens kullanan makinistlerin denetlenmesinin idareye ek külfet yükleyeceğinden söz edilmesinin mümkün olmayacağı; renk körlüğü giderici lens kullanımının renk körlüğü riskini ortadan kaldırıcı etkisi olup olmadığı hususunda uzman bilirkişiden rapor aldırılması gerektiği; Daire tarafından, bilirkişi raporu aldırılmadan karar verilmesinin eksik inceleme olduğu; bugüne kadar ... ve ... Taşımacılık A.Ş. bünyesinde makinistlerin renk körlüğünden ya da renk körlüğü giderici lens kullanımından kaynaklanan hiç bir demiryolu kazası meydana gelmediği; Pamukova, Çorlu, Ankara YHT, Divriği, Kalecik gibi tren kazalarında alınan Bilirkişi Raporlarında, kazaların nedenlerinin "yönetim körlüğünden" kaynaklandığının belirtildiği, Ankara YHT, Kalecik gibi tren kazalarının, hatların sinyalizasyon sistemlerinin tamamlanmadan açılması nedeniyle meydana geldiği; davalı idarelerin savunmada renk körlüğü giderici lenslerin, renk körlüğünü gidermediği yönünde bir iddiası bulunmadığı; işe girdiği tarihten, makinistlik ehliyetinin yenilenmediği tarihe kadar özel koşullarında hiçbir değişiklik meydana gelmediği; miyop, hipermetrop göz rahatsızlıklarının olumsuz etkileri gözlük ya da lens kullanımıyla giderilebildiği gibi renk körlüğünün olumsuz etkilerinin de renk körlüğünü önleyici lenslerle ortadan kaldırılabildiği; diğer göz rahatsızlıklarına sahip kişilerin gözlük ya da lens ile makinistlik görevi yapmasına izin verilirken renk körlüğü olan personelin lensle görev yapmasına izin verilmemesinin hiçbir sağlık kuralıyla izah edilmesinin mümkün olmadığı; bir düzenlemede korunan kazanılmış hakkın, başka bir düzenlemeyle kaldırılmasının da hukuka aykırı olduğu; Tren Makinisti Yönetmeliğinin dayanağı olan Avrupa Birliğinin ███████/AT sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konsey Direktifinde de renk körlüğü olanların renk körlüğü lensleriyle testlere girmesinde ve lens kullanarak tren makinistliği yapmasına engel hiç bir düzenleme olmadığı; dava konusu yönetmeliklerde, makinistlerin miyop, hipermetrop gibi göz rahatsızlıklarında lens ve gözlükle çalışmasına izin verildiği; diğer göz rahatsızlıklarında kullanılan lensler ile gözlükler de, renk körlüğü giderici lensler gibi takıp çıkarılabilen araçlar olduğu, uzağı göremeyen bir makinistin görev sırasında gözlüğünü veya lensini kullanmayacağı nasıl ki kendisinden beklenmiyorsa, renk körlüğü olan makinistin renk körlüğü lensini kullanmayacağının da kendisinden beklenemeyeceği ileri sürülmektedir.KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idareler tarafından, Danıştay Onuncu Dairesince verilen kararın usul ve hukuka uygun bulunduğu ve temyiz dilekçesinde öne sürülen nedenlerin, kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile esası hakkında bilirkişi raporu alınarak karar verilmesi gerektiği görüşüyle eksik incelemeye dayalı Daire kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.TÜRK MİLLETİ ADINAKarar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan; "a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması, b) Hukuka aykırı karar verilmesi, c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür.Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle;1. Davacının temyiz isteminin reddine,2.Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin Danıştay Onuncu Dairesinin temyize konu █████/2023 tarih ve E:█████████, K:█████████ sayılı kararının ONANMASINA, 3. Kesin olarak, █████/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.