tek taraflı trafik kazasında ölen sürücünün destek tazminatı talebi: sigorta genel şartları ve anayasa mahkemesi kararı ışığında istinaf değerlendirmesi.

Tek Taraflı Trafik Kazasında Ölen Sürücünün Destek Tazminatı Talebi: Sigorta Genel Şartları ve Anayasa Mahkemesi Kararı Işığında İstinaf Değerlendirmesi.

Özet: Bu hukuki belge, tek taraflı trafik kazasında hayatını kaybeden sürücünün desteğinden yoksun kalan anne ve babasının, trafik sigortacısından tazminat talebiyle açtığı davanın ilk derece mahkemesince kabul edilerek 430.000,00 TL maddi tazminata hükmedilmesi üzerine, davalı sigorta şirketinin sürücünün kusurlu olması ve teminat dışı kalması gerekçesiyle yaptığı istinaf başvurusunu incelemektedir; istinaf mahkemesi, Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarındaki "üçüncü kişi" olma şartı ve "kusura denk gelen tazminatın teminat dışı kalması" hükümleri ile bu hükümleri kısıtlayan Anayasa Mahkemesi kararının somut olaya etkisini değerlendirmektedir.

T.C.

İSTANBUL

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ

9.HUKUK DAİRESİ

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A

K A R A R

ESAS NO: █████████

KARAR NO : █████████

İNCELENEN DOSYANIN

MAHKEMESİ: İstanbul Anadolu 8. Asliye Ticaret Mahkemesi

KARAR TARİHİ: █████/2023

NUMARASI : ████████ Esas - ████████ Karar

DAVA : Ölüm Ve Cismani Zarar Sebebiyle Açılan Tazminat

DAVA TARİHİ: █████/2022

KARAR TARİHİ: █████/2026

Yukarıda yazılı İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf yasa yoluna başvurulması üzerine, Dairemiz Heyetince yapılan müzakere sonucunda;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ :

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkillerin murisi ...'nın davalı şirketin trafik sigortacısı olduğu ...plakalı araç ile 03.09.2021 tarihinde Samsun ili Ünye ilçesi istikametinden Terme ilçesi istikametine ilerlerken aracın direksiyon hakimiyetini kaybederek refüje çarpması sonucu tek taraflı kaza nedeniyle olay yerinde vefatı ettiğini geride kalan babası ... ve annesi ... müteveffanın desteğinden yoksun kaldıklarını, destekten yoksun kalan müvekkillerinin 3. kişi konumunda olduğunu ve bu nedenle trafik sigortasının ödeme yükümlülüğü bulunduğunu, 1.000,00 TL maddi tazminatın davalı ... şirketine başvuru tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle davalıdan tahsilini talep etmiştir.

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; müteveffa ...'nın sigortalı araç sürücüsü olduğunu ve mirasçılarının destekten yoksun kalma tazminatı talebinde bulunamayacağını, taleplerin teminat dışı olması sebebiyle davanın reddini, aksinin kabulü halinde ise, sorumluluğun azami poliçe teminatı ile sorumlu tutulmasını talep etmiştir.

Mahkemece yapılan yargılama sonucunda, "Davanın artırılan haliyle kabulüne, davacı ... yönünden 158.869,77 TL, davacı ... yönünden 271.130,23 TL olmak üzere toplam 430.000,00 TL maddi tazminatın temerrüt tarihi olan █████/2022 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacılara verilmesine" karar verilmiştir.

Bu karara karşı davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

Davalı vekili istinaf başvuru dilekçesinde özetle; müteveffanın kusuru nedeni ile destekten yoksun kalanların tazminat talep edemeyeceklerini, kaza tek taraflı olup müteveffa sigortalı araç sürücüsü olduğunu, dolayısıyla tek ve asli kusurlu olan kendisi olduğunu, destekten yoksun kalanların tazminat hak edişleri bulunmadığından davanın esastan reddedilmesi gerektiğini, bu itirazların kabul edilmemesi halinde SEDDK’ya yazı yazılarak hangi hesaplama cetveli ve hangi teknik faiz esas alınması ile yapılan hesaplamanın gerçek zararı gösterir nitelikte olduğuna ilişkin görüş sorulması gerektiğini, sorumluluğu söz konusu hesaplama %1,8 teknik faizli peşin değer hesabı ile yapılması gerektiğini, progresif rant hesabı yapılacaksa da başvuranın kaza tarihindeki yaşı esas alınarak bakiye ömür hesabı yapılması gerektiğini, vekalet ücreti konusunda yönetmeliğin 16. maddesinin uygulanması gerektiğini belirterek istinaf yasa yoluna başvurmuştur.

Dava, ölümlü trafik kazası nedeniyle destekten yoksun kalma tazminatı istemine ilişkin olup istinaf açısından uyuşmazlık konusu HMK'nın 355. maddesine göre kamu düzeni ve istinaf nedenleri ile sınırlı olmak üzere İlk Derece Mahkemesince verilen kararın usul, yasa ve dosya içeriğine uygun olup olmadığıdır.

Karayolları Trafik Kanunu’nun 91. maddesi uyarınca, aynı Kanunun 85. maddesinde belirtilen, bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olması durumunda, poliçe limiti dahilinde işletenin sorumluluklarının karşılanmasını sağlamak üzere mali sorumluluk sigortası yaptırılması zorunludur.

Türk Ticaret Kanunu’nun 1425. maddesine göre sigorta poliçesi, tarafların haklarını, temerrüde ilişkin hükümler ile genel ve varsa özel şartları içerir. Yeni Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk (Trafik) Sigortası Genel Şartları 01.06.2015 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Genel şartların A.3. maddesine ve A.5. maddesinin (ç) bendine göre ancak ''üçüncü kişinin ölümü'' dolayısıyla oluşan destek zararları, destekten yoksun kalma (ölüm) teminatı kapsamındadır. Bunun sonucu olarak, sigortacının destek zararlarından sorumlu olması için motorlu aracın işletilmesi sırasında ölen kişinin mutlaka üçüncü bir kişi olması gerekir. Yine Genel Şartların A.6. maddesinin (d) bendinde destekten yoksun kalan hak sahibinin, sigortalının sorumluluk riski kapsamında olmakla beraber destek şahsının kusuruna denk gelen destek tazminatı talepleri teminat dışı olduğu düzenlenmiştir.

Anayasa Mahkemesinin █████/2020 tarih , ███████ Esas ve ███████ Karar sayılı Kararı ile "Karayolları Trafik Kanunu’nun 90. maddesinin birinci cümlesinin “...bu Kanun ve bu Kanun çerçevesinde hazırlanan genel şartlarda öngörülen usul ve esaslara tabidir.” Bölümünde Yer Alan “...ve bu Kanun çerçevesinde hazırlanan genel şartlarda…” ibaresi, ikinci cümlesinde yer alan “...ve genel şartlarda...” ibaresinin, b) Kanun’un 92. maddesinin (i) bendi “Bu Kanun çerçevesinde hazırlanan zorunlu mali sorumluluk sigortası genel şartları ve ekleri ile tanımlanan teminat içeriği dışında kalan talepler.” ibaresinin, Anayasa’nın 5., 13., 17., 35. ve 48. maddelerine aykırı olduğundan oy çokluğu ile iptallerine karar vermiştir.

Eldeki uyuşmazlığın çözümü için Anayasa Mahkemesinin iptal ve itiraz ret kararının Genel Şartlar açısından sonuçlarının değerlendirilmesi gerekmektedir.

Konuya ilişkin olarak Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun Anayasa Mahkemesi iptal kararından sonra vermiş olduğu 20.04.2021 tarih, ███████(4)-86 Esas ve ████████ K. sayılı kararında " ... KTK’nın 91. maddesine göre sigortacı, işletenin KTK’nın 85/1. maddesindeki motorlu aracın işletilmesi sırasında üçüncü kişilere vermiş olduğu zararlardan sorumluluğunu üstlenmektedir. Bir başka deyişle sigortacının motorlu bir aracın işletilmesinden doğan zarardan sorumlu tutulabilmesi için öncelikle o zarardan işleten sigortalının sorumlu olması gerekir. İşleten sigortalının sorumlu olmadığı bir zarardan sigortacıyı sorumlu tutma imkânı bulunmamaktadır. Davacıların kendi desteklerinin tam kusuru ile kendi ölümüne neden olduğu olayda destekten yoksun kalma zararlarını işleten sigortalıya karşı nasıl ileri süremeyeceklerse sigortacıya karşıda ileri süremeyeceklerdir. Bu nedenle zorunlu malî sorumluluk sigortacısının, sigortalı işletenden daha fazla bir sorumluluk altına girmesi mümkün değildir. ... 01.06.2015 tarihinde yürürlüğe giren Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Malî Sorumluluk Sigortası Genel Şartların A.2 (d) bendinde sigortalının sorumlu olduğu zarar tanımında, A.3 maddesinde sigortanın sorumluluk kapsamında ve A.5. (ç) maddesinde destekten yoksun kalma teminatı kapsamında sigortacının destekten yoksun kalma zararlarından sorumluluğunu motorlu araçların işletilmesi sonucu üçüncü kişinin ölümü ile sınırlandırılmış olması karşısında gerek işletenin kendisine karşı gerekse işleten adına hareket eden sürücünün işletene göre üçüncü kişi olmadığı göz önüne alındığında davacıların sigortacıdan destekten yoksun kalma zararlarını talep etmeleri mümkün görülmemektedir. ... Ayrıca Genel Şartlar A.6. (d) maddesinde destekten yoksun kalan hak sahibinin, sigortalının sorumluluk riski kapsamında olmayan destek tazminatı talepleri ile destekten yoksun kalan hak sahibinin, sigortalının sorumluluk riski kapsamında olmakla beraber destek şahsının kusuruna denk gelen destek tazminatı talepleri teminat kapsamı dışında tutulmuş olması karşısında davacıların desteklerinin sorumluluk riski kapsamında olmayan desteğin tam kusuru ile kendi ölümüne neden olmadan kaynaklanan destekten yoksun kalma zararlarından sigortacıda sorumlu değildir. ..." şeklinde karar verilmiştir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun güncel bu kararı ile Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Malî Sorumluluk Sigortası Genel Şartları hükümlerinin uygulanmasının hukuki dayanağının iptal edilen KTK’nın 90. maddesi olmadığı, TTK’nın 1425. maddesi, Sigortacılık Kanunu’nun 11. ve KTK’nın 93. maddeleri olduğu, nitekim Anayasa Mahkemesi'nin KTK’nın 93. maddesinde yapılan itiraz iptal istemininin reddine karar verildiği açıklanmış; KTK’nın 91. maddesine göre sigortacı, işletenin KTK’nın 85/1. maddesindeki motorlu aracın işletilmesi sırasında üçüncü kişilere vermiş olduğu zararlardan sorumluluğunu üstlendiği, işleten olan sigortalının sorumlu olmadığı bir zarardan sigortacıyı sorumlu tutma imkanı bulunmadığında davacıların kendi desteklerinin tam kusuru ile kendi ölümüne neden olduğu olayda destekten yoksun kalma zararlarını işleten sigortalıya karşı nasıl ileri süremeyeceklerse sigortacıya karşıda ileri süremeyeceği ve bu nedenle zorunlu mali sorumluluk sigortacısının, sigortalı işletenden daha fazla bir sorumluluk altına girmesi mümkün olmayacağı, 01.06.2015 tarihinde yürürlüğe giren Genel Şartların A.2. maddesinin (d) bendi, A.3. maddesi, A.5. maddesinin (ç) bendi ve A.6. maddesinin (d) bendi gereğince de destek şahsının kusuruna denk gelen destek tazminatı talepleri teminat kapsamı dışında tutulmuş olması karşısında davacıların desteklerinin sorumluluk riski kapsamında olmayan desteğin tam kusuru ile kendi ölümüne neden olmadan kaynaklanan destekten yoksun kalma zararlarından sigortacıda sorumlu olmadığı sonucuna varılmıştır.

Dairemizce de bu karar doğrultusunda somut olay değerlendirildiğinde; kazanın 03.09.2021 tarihinde gerçekleştiği, poliçenin ise ... Genel Şartlarının yürürlüğe girdiği tarihten sonra █████/2021 günü tanzim edilmiş olduğu, tazminata konu desteğin ölümü ile sonuçlanan trafik kazasının, sigortalı aracın sürücüsü olan desteğin tam kusuru ile gerçekleştiği, işletenin eylemlerinden sorumlu olduğu sürücü desteğin ve dolayısıyla davacıların üçüncü kişi olarak kabulü mümkün olmadığı gibi, poliçe tarihinde yürürlükte olan Genel Şartların A.6. maddesi (d) bendine göre destekten yoksun kalan hak sahibinin, sigortalının sorumluluk riski kapsamında olmakla beraber, destek şahsının kusuruna denk gelen destek tazminatı talepleri teminat kapsamı dışında tutulduğundan İlk Derece Mahkemesince davanın reddi yerine kabulüne karar verilmiş olması doğru olmamış, İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak davanın reddine karar vermek gerekmiştir. (Aynı yönde Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin █████/2021 tarih, █████████ E. ve █████████ K. sayılı kararı).

Dairemiz kararına göre davalı vekilinin diğer istinaf itirazları incelenmemiştir.

Bu nedenle; davalı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, HMK'nın 353/1-b/2. maddesi gereğince, İlk Derece Mahkemesi kararı düzeltilerek aşağıda yazılı olduğu şekilde esas hakkında yeniden hüküm kurulmasına karar verilmiştir.

HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere :

A-Davalı vekilinin istinaf başvurusunun KABULÜ ile yukarıda esas ve karar numarası belirtilen İlk Derece Mahkemesi kararının, HMK'nın 353/1-b/2. maddesi gereğince düzeltilerek yeniden esas hakkında karar verilmek üzere KALDIRILMASINA,

Buna göre:

1-Davanın REDDİNE,

2-Karar harcı 732,00 TL'nin davacı tarafça peşin olarak yatırılan 80,70 TL peşin harç, 529,75 TL ve 939,00 TL ıslah harcı toplamı olan 2.281,45 TL harçtan mahsubu ile bakiye 1.549,45 TL harcın istek halinde davacıya iadesine,

3-Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin üzerinde bırakılmasına,

4-Kullanılmayan gider ve delil avansının karar kesinleştiğinde ve talep halinde taraflara iadesine,

5-Reddedilen miktar ve karar tarihindeki A.A.Ü.T.'ne göre hesaplanan 45.000,00 TL vekalet ücretinin davacılardan alınarak kendini vekille temsil ettiren davalıya verilmesine,

6-Dosyaya yatırılan ve sarf edilmeyen gider avansının karar kesinleştiğinde yatıran tarafa iadesine,

B-İSTİNAF İNCELEMESİ BAKIMINDAN ;

1-Davalı tarafından peşin olarak yatırılan istinaf karar harcının, istem halinde İlk Derece Mahkemesi tarafından kendisine iadesine,

2-İstinaf aşamasında davalı tarafından yapılan 91,00 TL posta ve tebligat giderinden ibaret yargılama gideri ile 984,00 TL istinaf başvuru harcının davacılardan tahsili ile davalıya verilmesine,

3-Duruşma yapılmadığından, vekalet ücretine hükmedilmesine yer olmadığına,

4-İstinaf aşaması için yatırılan gider avansından artan kısmın yatıran tarafa iadesine,

Dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda, HMK'nın 361. maddesi uyarınca kararın tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içerisinde Yargıtay ilgili hukuk dairesine hitaben verilecek temyiz dilekçesi ile temyiz yasa yolu açık olmak üzere oy birliği ile karar verildi.█████/2026