Antalya 4. Asliye Ticaret Mahkemesinden, zayi nedeniyle çek iptali davasında, çekin lehtara teslim edilmeden kaybolması durumunda davacının hamil sıfatına sahip olmaması nedeniyle hukuki yarar yokluğuna dair karar.
Özet: Davacı, gasp edildiğini iddia ettiği belirli bir çekin ödenmesinin durdurulması, tedavülünün engellenmesi ve zayi nedeniyle iptali talebinde bulunmuş; ancak mahkeme, kıymetli evrakın zayi nedeniyle iptali davalarında dava açma yetkisinin "hamile" ait olduğunu, somut olayda çekin davacıya fiziki olarak teslim edilmeden kaybolduğu iddia edildiğinden davacının sadece "lehtar" sıfatını taşıdığını, "yetkili hamil" olmadığını belirterek, davacının çek iptali davası açmakta hukuki sıfatı (hukuki yararı) bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar vermiştir.
T.C.
ANTALYA4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ ESAS NO : 2026/9 EsasKARAR NO : ████████DAVA : Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali (Hasımsız))DAVA TARİHİ : █████/2026KARAR TARİHİ : █████/2026Mahkememizde görülmekte bulunan Kıymetli Evrak İptali(Çek İptali (Hasımsız)) davasının yapılan açık yargılamasının sonunda,DAVA:Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Davacının, ... A.Ş. nezdinde bulunan hesabı üzerinden ...-... seri numaralı ve ... TL bedelli çeki kendisinde iken ... ... isimli şahıs tarafından çekin gasp edildiğini, olay sonrasında davacının derhal kolluk birimlerine başvurduğunu ve şikayetçi olduğunu, çekin davacının iradesinin dışında elinden çıktığını beyanla çekin bankaca ödenmesinin durdurulmasına, çekin üçüncü kişilere devrinin ve tedavülünün önlenmesine, söz konusu çek hakkında icra daireleri nezdinde kambiyo senetlerine özgü haciz yolu dahil olmak üzere herhangi bir icra takibi başlatılmasının tedbiren önlenmesine, davacıya ait ... A.Ş. nezdinde keşide edilmiş ...-... seri numaralı, ... TL bedelli çekin zayi nedeniyle iptaline, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davacı üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir. DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇEDava, TTK 818/s. Maddesi yollaması ile çeklerde uygulanması gereken 757 vd. Maddelerine göre açılmış, zayi nedeni ile çek iptali davasıdır. Zayi nedeniyle çek iptali davasının, işin niteliği ve meydana getireceği hukuki sonuçları itibariyle bu tür davayı açma yetkisinin hamile ait olduğu, senet üzerinde hak sahibi olan kişinin, zayi olması halinde senedin iptalini mahkemeden isteyebileceği düzenlenmiştir.Zayi nedeniyle kıymetli evrakın iptalini isteyebilmek için gerekli olan şartlardan birisi de senette mündemiç olan hakkın varlığını sürdürmesidir. Bununla birlikte senetteki hakkın zamanaşımına uğramış olması iptal kararı verilmesine engel değildir (Prof. Dr. Fırat Öztan, Kıymetli Evrak Hukuku, 1997, s.270).Taraflardan birinin o davada taraf sıfatının bulunmadığı kanısına varılırsa dava sıfat yokluğundan reddedilir (Kuru, Baki; Hukuk Muhakemeleri Usulü C. I 6. Baskı, İstanbul 2001, s. 1196 vd.). Taraf ehliyeti, dava ehliyeti ve davayı takip yetkisi, davanın taraflarının kişilikleriyle ilgili olduğu halde, taraf sıfatı dava konusu sübjektif hakka ilişkindir. Dava konusu şey üzerinde kim veya kimler hak sahibi ise, davayı da bu kişi veya kişilerin açması gerekir. Davayı açabilmek için gerekli sıfat, dava konusu şey üzerinde hak sahibi olan kişiye aittir. Bir kimsenin davacı veya davalı sıfatına sahip olup olmadığı tıpkı hakkın mevcut olup olmadığının tayininde olduğu gibi maddi hukuka göre belirlenir (Kuru, Baki/ Arslan, Ramazan/ Yılmaz, Ejder; Medeni Usul Hukuku Ders Kitabı 25. Baskı, Ankara 2014, s. 224 vd.).Mahkemenin taraflar arasında dava konusu hakkın esası hakkında bir karar verebilmesi için, bu kişilerin o davada gerçekten davacı ve davalı sıfatlarına sahip olmaları gerekir. Bir davada taraf olarak gösterilen kişiler, taraf ve dava ehliyetine ve davayı takip yetkisine sahip olsalar bile, taraflardan birinin o davada gerçekten davacı ve davalı sıfatı yoksa, davanın esası hakkında bir karar verilemeyeceğinden, dava sıfat yokluğundan (husumetten) reddedilir. Taraf sıfatı usul hukuku sorunu olmayıp, dava konusu sübjektif hakkın özüne ilişkin bir maddi hukuk sorunu olduğundan taraf sıfatının yokluğu, davada taraf olarak gözüken kişiler arasında dava konusu hakkın doğumuna engel olduğu için def'i değil, yargılamanın her aşamasında taraflarca ileri sürülmesi mümkün ve mahkemece de kendiliğinden nazara alınması zorunlu bir itiraz niteliğindedir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun █████/2011 tarih 2011/1-631 E. ████████ K. Sayılı kararı) (Aynı doğrultuda Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun █████/2009 tarih ███████-34E. ████████K.; █████/2009 tarih 2009/2-402E. ████████K.; █████/2010 tarih 2010/4-4E. ███████K.; █████/2010 tarih ███████-638E. ████████K; █████/2011 tarih ███████-657E. ███████K. sayılı kararları).İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. H.D. █████████ Esas , █████████ Karar sayılı ilamında ".... TTK'nın 788/1 hükmü uyarınca, emre yazılı veya belirli bir kimse lehine düzenlenen çek, ciro ve teslim yolu ile devredilebilir. Emre yazılı senetlerin devri iki tasarruf işleminin bir arada yapılması ile gerçekleşir. Bu işlemlerin birincisi senedin ciro edilmesi, ikincisi de buna ek olarak senedin zilyetliğinin devralana geçirilmesidir. Dolayısıyla, kambiyo senedinde mündemiç hakka sahip olmak için senet üzerindeki zilyetlik zorunludur (Yargıtay 11.Hukuk Dairesinin 06.06.2012 tarih ve █████████ Esas, █████████ Karar sayılı kararı da benzer yöndedir). Somut olayda da, dava konusu çekin keşideci tarafından düzenlendikten sonra davacı lehtara teslim edilmeden kargoda kaybolduğu ileri sürüldüğüne göre, davacının çekin hâmili olmadığının kabulü gerekmektedir. Bu durumda davacı çekin lehdarı ancak yetkili hamili olmadığından davacının hamil olmadığı çek yönünden iptal davası açmakta hukuki yararı bulunmamaktadır. Bu nedenle mahkemece davanın reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir. " şeklinde karar verildiği görülmüştür. (Aynı yönde İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesinin ████████ Esas, ████████ Karar; İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi nin ████████ Esas, ████████ Karar; Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesinin █████████ Esas, █████████ Karar sayılı ilamları da bulunmaktadır.) Tüm dosya kapsamının incelenmesi neticesinde; davacı vekili tarafından davacının lehtarı olduğu çekin gasp edildiği beyan edilerek çek iptali istemi ile dava açılmıştır. Davaya konu çekte davacı lehtar olduğunu beyan etse de, davacı çekin dava dışı ... ... tarafından gasp ile alındığı iddia olunduğuna göre, davacının artık yetkili hamil olmaması ve davanın yetkili hamil tarafından açılabileceği hususu gözetilerek davanın aktif dava ehliyeti yokluğu nedeniyle reddine karar verilmesi gerekmiş ve aşağıdaki gibi hüküm kurulmuştur.HÜKÜM : Yukarıda açıklandığı üzere;1-Davanın aktif husumet yokluğu nedeniyle usulden REDDİNE,2-Harç peşin alındığından başkaca harç alınmasına yer OLMADIĞINA,3-Davacı tarafça yapılan yargılama masraflarının davacı üzerinde BIRAKILMASINA,4-Artan gider avansının ve teminatın karar kesinleştiğinde davacı tarafa İADESİNE,Dair davacının yokluğunda, gerekçeli kararın tebliğ tarihinden itibaren 2 haftalık yasal süresi içerisinde Antalya Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde istinaf yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. █████/2026Katip ...¸e-imzalıdır Hakim ...¸e-imzalıdır