Bursa Bölge Adliye Mahkemesi, kargo sürecinde kaybolan boş çek defteri için bankanın TTK 82ye dayanarak zayi belgesi talebinin ilk derece mahkemesi tarafından yanlış nitelendirilmesini inceleyen istinaf kararı.
Özet: Bir bankanın müşterisine verilmek üzere basılan ancak kargo sürecinde kaybolan boş çek defteri için Türk Ticaret Kanununun 82. maddesi uyarınca zayi belgesi talepli açtığı dava, ilk derece mahkemesince yanlışlıkla kıymetli evrak iptali davası olarak nitelendirilerek, bankanın yasal hamil sıfatı olmaması ve boş çek yapraklarının kambiyo senedi vasfına sahip olmaması gerekçeleriyle reddedilmiştir; bunun üzerine davacı, istinaf başvurusunda davanın doğru hukuki nitelendirmesinin TTK 82 kapsamında zayi belgesi verilmesi olduğunu belirterek, mahkemenin hukuki hatasını düzeltmesini talep etmiştir.
T.C. BURSA BAM ... HUKUK DAİRESİ Esas-Karar No: .
T.C.BURSABÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ ... HUKUK DAİRESİDOSYA NO : .KARAR NO : .T Ü R K M İ L L E T İ A D I N Aİ S T İ N A F K A R A R IBAŞKAN : .İNCELENEN KARARINMAHKEMESİ : BALIKESİR ASLİYE TİCARET MAHKEMESİTARİHİ : .DAVACI : . DAVANIN KONUSU : Zayi Belgesi VerilmesiKARAR TARİHİ : .KARAR YAZIM TARİHİ : ....Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 04.06.2025 tarih, ... sayılı kararının istinaf incelemesi neticesinde;TALEP :Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili bankanın ...Şubesi müşterilerinden ...San. ve Tic. Ltd. Şti.'ne verilmek üzere boş olarak basılan 1 adet 25 adet çek yaprağını içeren 80435781 hesap numaralı çek defterinin kargo sürecinde kaybolduğunu, ne şekilde kaybolduğu bilinmediğinden hırsızlık şüphesinin de olduğunu beyanla ... seri no'lar arasındaki 25/lik 1 adet çek defterinin zayi olduğuna dair Türk Ticaret Kanunu uyarınca taraflarına zayi belgesi verilmesini vekaleten talep ettiği anlaşılmıştır.İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ:Mahkemece yapılan yargılama sonucunda; Dosya kapsamına göre, dava konusu çek hesabının bulunduğu muhatap banka tarafından dava dışı müşterisine ait 9250720 ve 9250744 seri no'lar arasındaki 25/lik 1 adet çek defterinin kargo şubesi nezdinde kaybolduğundan bahisle çeklerin iptali talep olunduğu, TTK'nın 757/1 maddesine göre kıymetli evrakın iptalini ancak lehtar veya yetkili hamilin isteyebileceği, davacının yasal hamil sıfatının olmadığı, keşidecinin ise hamilinin ortaya çıkmasından sonra ancak menfi tespit veya istirdat davası açabileceği, bu halde talep edenin TTK m.818/1-s yollamasıyla 757 ila 763 ve 764/1 çek iptali davası açma hakkı bulunmadığı, ayrıca boş çek yaprağının kambiyo vasfına haiz olmadığı, çekin iptaline dair aranan yasal koşulların oluşmadığı anlaşılmakla davanın reddine karar verilmiştir.Karara karşı davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ:Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; Kararda, dava türünün hatalı olarak nitelendirildiğini, somut olaya, dava dilekçesine, talebe uygun olmayan bir dava türü ve gerekçesi ile davanın reddine karar verildiğini, TTK 82 maddesine dayalı olarak "Zayii Belgesi Verilmesi" talepli olarak dava ikame edilmiş olmasına rağmen yerel mahkemenin davayı TTK 757 maddede düzenlenen "Zayii Nedeniyle Kıymetli Evrak İptali" olarak değerlendirdiğini ve kaybolan çek yapraklarının kambiyo senedi vasfında olmadığı gerekçesiyle de davanın reddine karar vermesi nedeniyle mahkemenin davanın türünde/hukuki nitelendirmesinde açık olarak hataya düştüğünü, müvekkili bankanın ...Şubesi müşterisine verilmek üzere boş olarak basılan 1 adet, 25 adet çek yaprağını içeren 80435781 hesap numaralı çek defterinin , kargo-taşıma esnasında kaybolması nedeniyle Aras Kargo firması tarafından, taşıma sürecinde, çek defterinin kaybedildiği hususunda yazı ile müvekkili bankaya bildirildiğini, dava dilekçesinin netice-i talep kısmında da TTK hükümleri uyarınca zayii belgesi verilmesinin açık olarak talep edildiğini, belirterek yerel mahkeme kararının istinaf incelemesi ile ortadan kaldırılmasını talep etmiştir.DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ:Dava, TTK 757 vd maddeleri uyarınca zayi nedeniyle kıymetli evrak (çek) iptali istemine ilişkindir.İlk derece mahkemesince, davanın reddine karar verilmiş olup, karara karşı davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.İnceleme, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.Davacı dava dilekçesi ile banka müşterisi olan Kurtdereli Mobilya San. ve Tic. Ltd. Şti.'ne verilmek üzere boş olarak basılan 1 adet 25 adet çek yaprağını içeren 80435781 hesap numaralı çek defterinin kargo sürecinde kaybolduğundan bahisle TTK 82 maddesi gereğince zayi belgesi verilmesi talebinde bulunmuştur.TTK'nın 82/7 maddesinde "Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren otuz gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır. Mahkeme gerekli gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir.Öte yandan, 6102 sayılı TTK'nın 82/7 maddesinde; zayi belgesi verilebilecek haller tahdidi olarak sayılmamıştır. Tacirin, anılan yasa maddesinden yararlanabilmesi için bir taraftan ticari defterlerin ve belgelerin korunması amacıyla gereken dikkat ve ihtimamı göstermiş bulunması, diğer taraftan da ziyaa uğramanın onun iradesi dışında, elinde olmayan bir nedenle meydana gelmiş olması zorunludur. Mücbir nedenlerin ispatı, bunu iddia eden tacire aittir. İleri sürülen mücbir nedenin dayandığı olayların defter ve belgelerin yok olması veya elden çıkması sonucunu doğuracak nitelik ve yoğunlukta olup olmadığı araştırılmalı ve irade dışında defter ve vesikaların tamamen veya kısmen kaybı yahut yok olması sonucu oluştuğunda mücbir neden kabul edilmektedir. Davacı tutmak ve saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgeleri özenle korumakla yükümlüdür.Somut olayda davacı ise boş olarak basılan çek defterinin kaybolduğunu ileri sürerek zayi belgesi verilmesini talep etmiş ise de, mahkemece davacının TTK'nın 82 maddesi kapsamında talep ettiği zayi belgesi verilmesi yönündeki talebi değerlendirilmeden, davanın TTK'nın 757.vd maddelerinde yer alan zayi nedeniyle çek iptali davası kapsamında çek iptaline dair yasal koşulların oluşmadığı gerekçesi ile davanın reddine karar verilmesi davacının talebinin niteliğine göre isabetsiz olmuştur.Buna göre yukarıda açıklanan mevzuat hükümleri nazara alınarak çek defterinin TTK 82. maddesinde belirtilen tacirin saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgelerden olmadığı, bu nedenle zayi belgesi verilmesi talebinde bulunamayacağı değerlendirilmiş, bu gerekçeyle davanın reddine karar verilmesi gerekmiştir. (Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin ██████████ E █████████ K,)Açıklanan nedenlerle davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile yerel mahkeme kararının kaldırılmasına, dosya kapsamına göre toplanacak delil bulunmadığından dairemizce gerekçesi değiştirilerek davanın reddine dair aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.HÜKÜM: Yukarıda açıklanan gerekçe ile; A-Davacı vekilinin istinaf talebinin KABULÜ ile;B-Balıkesir Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 04.06.2025 tarih,... sayılı kararının KALDIRILMASINA, kaldırılan karar yerine geçmek üzere yeniden HÜKÜM TESİSİ İLE,1-Açılan davanın REDDİNE, 2-Alınması gerekli harçlar peşin alındığından, ayrıca harç alınmasına yer olmadığına, 3-Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin davacının üzerinde bırakılmasına,4-Karar kesinleştiğinde taraflarca yatıralan avansın kullanılmayan kısmının HMK 333.md.uyarınca yatıranlarına iadesine, İstinaf Yargılaması ve Harç Yönünden;1-İstinaf karar harcının istek halinde davacıya iadesine,2-Davacı tarafça yapılan istinaf giderlerinin davacı üzerine bırakılmasına,3-İstinaf incelemesi sırasında duruşma açılmadığından vekalet ücreti hakkında karar verilmesine yer olmadığına,4-6100 sayılı HMK. 359/4. maddesine göre kararın tebliği ve harç işlemlerinin ilk derece mahkemesi tarafından yerine getirilmesine, Dair dosya üzerinden yapılan inceleme sonucu oy birliği ile kesin olarak karar verildi. █████/2025 ...Başkan... e-imza...Üye... e-imza...Üye... e-imza...Katip... e-imza