6361 sayılı kanun kapsamında kayıp çekin istirdadı davasında tekstil şirketinin haksız iktisap iddiası ve faktoring şirketinin iyi niyetli hamil savunması.

6361 Sayılı Kanun Kapsamında Kayıp Çekin İstirdadı Davasında Tekstil Şirketinin Haksız İktisap İddiası ve Faktoring Şirketinin İyi Niyetli Hamil Savunması.

Özet: Bu dava, davacının kaybettiği bir çekin davalı tarafından haksız yere ele geçirilerek icra takibine konulduğu iddiasıyla açılan istirdat talebini içermektedir. Davacı, mahkeme kararıyla ödeme yasağı bulunan çeki kötü niyetli şekilde icraya koyduğunu savunurken, davalı ise çeki faktoring sözleşmesi kapsamında iyi niyetli olarak ve finansman karşılığında edindiğini, çek iptal tedbiri nedeniyle tahsil edemeyince icra takibine başvurduğunu belirtmektedir. Davalı ayrıca, davanın arabuluculuk şartı yerine getirilmediği için usulden reddini talep etmektedir.

T.C.

İSTANBUL

6. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : ███████ Esas

KARAR NO : ████████

DAVA : 6361 Sayılı Finansal Kiralama, Faktöring Ve Finansman Şirketleri Kanunundan Kaynaklanan (İstirdat)

DAVA TARİHİ : █████/2023

KARAR TARİHİ : █████/2026

Mahkememizde görülmekte olan 6361 Sayılı Finansal Kiralama, Faktöring Ve Finansman Şirketleri Kanunundan Kaynaklanan (İstirdat) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ -İSTEM /

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin tekstil işiyle uğraşmakta olup bu doğrultuda kumaş veya diğer ürünleri alırken ödeme aracı olarak çek kullandığını, bu bağlamda müvekkilinin dava dışı ... Tic AŞ'den iki adet çek aldığını, bu çeklerin;

-Keşidecesi ... Ltd Şti (... Vergi numaralı) olan, ... Bankası T.A.O ... Şubesine ait, ... seri numaralı, 10.000,00-TL bedelli ve 31.12.2022 keşide tarihli,

-Keşidecisi ... Şti (... vergi numaralı) olan ...Bankası T.A.O ... Şubesine ait, ... seri numaralı 15.000,00-TL bedelli ve 31.12.2022 keşide tarihli, çekler olduğunu, söz konusu bu çeklerin müvekkili uhdesinde iken müvekkilinin ... iline yapmış olduğu ziyareti sırasında kaybolduğunu, söz konusu çeklerin kaybolması akabinde taraflarınca .... 2.Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyası ile çeklerin iptali davası açıldığını, işbu davada çeklere tedbir konulup ve ilanların da yapıldığını, yapılan ilanlar neticesinde yukarıda bilgileri yer alan (1) numaralı çek için dosyanın tefrik edilerek ... 2.Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... E sayılı dosyası ile çekin iptaline karar verildiğini, işbu davaya konu yukarıda bilgileri yer alan (2) numaralı çekin ise davalı tarafından ... 11.İcra Müdürlüğü'nün ...Esas sayılı dosyası ile icra takibine geçildiğinden ve ortaya çıktığından dolayı taraflarına istirdat davası açmak üzere süre verildiğini, işbu çekin davalının eline haksız ve hukuki dayanaktan yoksun bir şekilde geçtiğini, davalı ... A.Ş.'nin söz konusu çeki 02.01.2023 tarihinde bankaya ibraz ettiğinde çek hakkında ödeme yasağı olduğuna dair mahkeme tedbirinden haberdar olmasına rağmen çeki kötü niyetli olarak icraya konu ettiğini, müvekkili ile davalılar arasında herhangi bir ticari ilişki herhangi bir mal alım satımı söz konusu olmadığını beyanla haklı davalarının kabulü ile çekin istirdadı ile müvekkiline iadesi, çek bedeli ödenmiş ise çek bedeli oranında tazminatın müvekkiline ödenmesine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalılara yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

SAVUNMA /

Davalı ... A.Ş. vekili cevap dilekçesinde özetle; Usule ilişkin olarak, davanın her iki tarafının da tacir olduğu ve dava konusunun da 6102 sayılı TTK nın 4-5.maddeleri kapsamında ticari dava niteliğinde olduğunu, davacı tarafın işbu davayı ikame etmeden önce arabuluculuğa başvurulması yönündeki dava şartını yerine getirmemiş olması nedeniyle davanın usulden reddine karar verilmesini, Esasa ilişkin olarak, müvekkil şirket ile ... arasında 28.06.2022 tarihli Faktoring Sözleşmesinin imzalandığını, takibe dayanak olan ve ileri tarihli olarak keşide edilen dava konusu çeki müvekkil şirkete ciro etmek sureti ile devir ettiğini, müvekkili şirketin Faktoring Müşterisine 12.703,13-TL finansman sağladığını ve faktoring müşterisinin hesabına bu tutarın dava konusu çekin ciro yoluyla teslim alındığı tarihte müvekkil tarafından ödendiğini, bu sebeple takibe dayanak çek bakımından müvekkil şirketin yasadan kaynaklanan yükümlülüklerini yerine getirdiğini ve iyi niyetli yasal hamil sıfatına haiz olduğunu, müvekkili şirketin dava konusu çekin bankaya ibrazı ertesinde çek iptal davasından verilen tedbir kararı nedeniyle çeki tahsil edemediği için çekin keşidecisi ve cirantaları aleyhine ... 11.İcra Müdürlüğünün ... Esas numaralı dosyası ile icra takibi başlattığını beyanla öncelikle arabuluculuk başvurusu yapılmadığından davanın dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddine, bu talepleri kabul görmemesi halinde istirdat talebinin şartlarının gerçekleşmemiş olması ve davacının hukuki yararının bulunmaması nedeniyle davanın usulden reddine, mahkemece aksi kanaatte olunması halinde davanın esastan reddine, davacının davaya konu alacağın %20'sinden aşağı olmamak üzere müvekkil Şirket'e kötü niyet tazminatı ödemesine, yargılama gideri ve vekalet ücretinin karşı yana tahmiline karar verilmesini talep etmiştir.

KANITLAR /

Taraflarca gösterilen deliller toplanmış, davacı şirketin ticaret sicil kaydı celbedilmiş, davalı ... A.Ş.'nin İTO kaydı çıkartılarak dosyamız arasına alınmış, ... 1.İcra Müdürlüğü'nün... Esas, ... 2.Asliye Ticaret Mahkemesinin... Esas, ... Esas, ... 10.Asliye Ticaret Mahkemesi'nin... Esas, ... 43.İcra Hukuk Mahkemesi'nin ... Esas ve İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'nın ... soruşturma sayılı dosyaları UYAP üzerinden celp edilmiş ve taraf şirketlerin ticari defter ve belgeleri ile dosya üzerinde bilirkişi incelemesi yaptılarak bilirkişi raporları alınmıştır.

Mahkememizin █████/2024 tarihli duruşmasının (5) nolu ara kararı ile; ''Davalılar... ve ...yönünden dosyanın tefriki ile ayrı bir esasa kaydına'' karar verildiği ve tefrik edilen dosyanın Mahkememizin ... Esas sayılı sırasına anlaşılmıştır.

Mahkememizin █████/2026 tarihli duruşmasında ''Davalı vekilinin arabuluculuk dava şartına yönelik itirazının; eldeki davanın çekin istirdadı davası olması ve dava tarihi itibariyle çek istirdadı davalarının arabuluculuk dava şartına tabi olan davalardan olmaması nedenleriyle reddine'' karar verilmiştir.

Mahkememizin █████/2025 tarihli duruşmasının (6) nolu ara kararı ile; ''... Nöbetçi Asliye Ticaret Mahkemesine talimat yazılarak;

-Davacının iddiası, davalının savunması ve tüm dosya kapsamına göre, ön inceleme duruşmasında tespit edilen uyuşmazlıkların halli ile;

-Davaya konu ve ... 11.İcra Müdürlüğü'nün...Esas sayılı takibine dayanak çekin davacı şirketin ticari defterlerinde kayıtlı olup olmadığı, kayıtlı ise ne şekilde kayıtlı olduğu,

-Davacı şirket ile dava dışı ...arasında ticari ilişki bulunup bulunmadığı, ticari ilişki bulunuyor ise dava dışı ...'nın davacı şirketten alacaklı olup olmadığının tespiti,

için DAVACI ŞİRKETİN 2022 ve 2023 yılları Ticari Defter ve belgeleri ile dosya üzerinde talimat mahkemesince re'sen seçilecek SMMM bilirkişi marifetiyle inceleme yapılmasının istenilmesine" dair karar verilmiş ve işbu doğrultuda ... 1.Asliye Ticaret Mahkemesinin ...Talimat Sayılı dosyasından SMMM bilirkişisi ... tarafından tanzim edilen █████/2025 tarihli bilirkişi raporunda özetle;

-Davacı ile dava dışı .... A.Ş. arasındaki ticari ilişki sebebiyle davacının iş bu dava dışı şirketten Ödeme aracı ile almış olduğu; keşidecisi ...Şti. olan ...Bankası T.A.O. ... şubesine ait ... seri numaralı 15.000,00-TL bedelli, 31.12.2022 keşide tarihli ... A.Ş. adına yazılan çekin, davacı şirketin 2022 yılına ait yevmiye defterinin 86.sayfasında 31.08.2022 tarihli 218 nolu yevmiye kayıt maddesinde kayıtlı olduğu,

-Davacının 2022 yılı yevmiye defterinde, dava konusu çekin 101.10.01 Alınan Çekler hesabının borcuna 15.000,00-TL ve karşılık hesabı olarak 120.K.014 Alıcılar alt hesabının (... Tic. A.Ş.) 15.000,00-TL olarak alacağına kaydedildiği,

-Davacı şirket ile dava dışı ... arasında ticari ilişkinin olup olmadığına ilişkin yapılan incelemede; davacının 2022 ve 2023 yıllarına ait yevmiye defterinde 120-121 ve 320-321 numaralı hesaplar başta olmak üzere alacak/borç hesapları, 136-336 numaralı Ticari olmayan ilişkiler için kullanılan diğer çeşitli alacaklar/borçlar hesapları da olmak üzere yapılan incelemede davacı şirket defterlerinde dava dışı ...i bir kayıt maddesine, söz konusu isim ile olan herhangi bir bir ticari alışveriş kaydına rastlanmadığı,

-Davacı şirketin 2022 ve 2023 yılına ilişkin tutmakla yükümlü olduğu ticari defterlerinin usulüne uygun olarak tutulduğu ve sahibi lehine delil vasfının bulunduğu görüş ve kanaati bildirilmiştir.

Mahkememizin █████/2025 tarihli duruşmasının (1) nolu ara kararı ile; "Davacının iddiası, davalının savunması ve tüm dosya kapsamına göre, ön inceleme duruşmasında tespit edilen uyuşmazlıkların halli ile,

-Dava konusu çekin dava dışı ...'ın ticari defter ve kayıtlarında kayıtlı olup olmadığı, kayıtlı ise kayıtlarında ne şekilde göründüğü,

-Dava dışı ... ile dava dışı ... arasında ticari ilişkinin bulunup bulunmadığı, ticari ilişki bulunuyor ise dava dışı ...'ın dava dışı ...'dan alacaklı olup olmadığı, alacaklı ise alacağının varlığı ve miktarı,

-Davalı şirketin dava konusu çeki Faktoring Kanun ve Yönetmeliğine uygun şekilde iktisap edip etmediği, davalı faktoring şirketinin müşterisi olan dava dışı ...'tan fatura ve çeki alırken gerekli istihbarat çalışmasını yapıp yapmadığı, bu şirketin mali durumuna ilişkin bir değerlendirme yapıp yapmadığı, faktoring işlemi yapılırken faturanın sahihliği yönünde bir araştırma yapıp yapmadığının,

tespiti için DAVA DIŞI ... ve DAVALININ 2022 ve 2023 yıllarına ait Ticari Defter ve belgeleri ile dosya üzerinde Mahkememizce re'sen seçilecek olan bir Muhasebe-finans konusunda uzman bilirkişi marifetiyle.... bilirkişi incelemesi yapılmasına" dair karar verilmiş ve işbu doğrultuda Muhasebe-Finans Uzmanı bilirkişisi ... tarafından tanzim edilen █████/2026 tarihli bilirkişi raporunda özetle;

-Dava konusu; ... Şubesine ait ... tarihli ... seri no.lu 15.000,00-TL bedelli çekin dava dışı ... Ltd. Şti. tarafından dava dışı ... A.Ş. Adına keşide edilmiş olduğu, çekin arka yüzündeki ciro silsilesine göre; dava dışı ... A.Ş., davacı şirket., ..., ...cirosu ile davalı ... A.Ş.'ye verilmiş olduğu,

-Davalı şirket ile dava dışı ... arasında 28.06.2022 tarihinde akdedilen Faktoring Sözleşmesi kapsamında; Faktoring sözleşmesinin tarafı olan ...tarafından, dava dışı ...adına tanzim edilen 06.08.2022 tarihli ... no.lu 15.940,80-TL tutarındaki faturanın 15.000,00-TL kısmının Faktoring sözleşmesi kapsamında davalı şirkete 08.08.2022 tarihinde temlik edilmiş olduğu, faturaya karşılık dava konusu ... Şubesi 31.12.2022 tarihli ... no.lu 15.000,00-TL bedelli çekin davalı şirkete teslim edilmiş olduğu, davalı şirket tarafından faktöring müşterisi ... banka hesabına 08.08.2022 tarihinde 12.703,13-TL ödeme yapılarak finansman sağlanmış olduğu,

Fatura karşılığında davalı şirkete teslim edilen dava konusu çekin arka yüzünde fatura borçlusu şirketin cirosu ile fatura alacaklısı şirkete verildiği ve bu şirket tarafından davalı faktöring şirketine teslim edildiği, buna göre dava konusu çekin davalı faktöring şirketine düzgün ciro silsilesi ile ulaştığı ve faktoring işlemine konu edilmiş olduğu,

-Davalı şirketin ticari defter kayıtlarında; Davalı şirketin, faktoring sözleşmesi kapsamında dava dışı ...'tan temlik almış olduğu fatura karşılığında, davalı şirkete teslim edilen dava konusu 31.12.2022 tarihli 15.000,00-TL bedelli çekin 08.08.2022 tarihinde Portföye giriş kaydının yapılmış olduğu, çekin keşide tarihinde tahsil edilmesi için 08.08.2022 tarihinde bankaya takasa verilmiş olduğu, 03.01.2023 tarihinde Karşılıksız çek olarak kayıtlı olduğu, 06.01.2023 tarihinde Kanuni ve İdari Takip hesabında kayıtlı olduğu,

Dava konusu çeke ait faktöring işlemine istinaden, davalı faktöring şirketi tarafından dava dışı ... hesabına 08.08.2022 tarihinde yapılan 12.703,13 TL ödeme tutarının kayıtlı olduğu,

-Factoring işlemine konu edilen, davalı şirket tarafından temlik alınan faturanın Merkezi Fatura Kayıt Sistemine işlenmiş olduğu ve GİB'dan doğrulanmış olduğu,

Dava konusu çekin, otomatik onay ile istihbarat yapılarak teslim alınmış olduğunun beyan edildiği,

İstihbarat çalışmasına ilişkin; çek hakkında teyit için fatura borçlusuna ve keşideci firmaya yapılan herhangi bir başvuru bilgisinin incelemeye sunulmadığı görüş ve kanaati bildirilmiştir.

Bilirkişi raporları dosya kapsamına uygun, teknik anlamda yeterli ve denetime elverişli bulunduğundan Mahkememizce hükme esas alınmıştır.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE/

Dava, TTK'nun 792 maddesi kapsamında çek istirdadı davasıdır.

HMK'nun 320 maddesi uyarınca taraflar arasındaki uyuşmazlık konularının; davacının, davaya konu ve ... 11.İcra Müdürlüğü'nün ... Esas sayılı takibine dayanak ... Bankası T.A.O ... Şubesine ait, ... çek seri numaralı, █████/2022 keşide tarihli, keşidecisi ...Şirketi olan ve 15.000,00-TL bedelli çekin istirdadı ile davalının kötü niyet tazminatı istemlerinin yerinde olup olmadıkları noktalarında toplandığı tespit edilmiştir.

Medeni Yasa'nın 6. maddesine göre "Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlüdür." Medeni Yasa'nın bu hükmü 6100 sayılı Hukuk Yargılama Yasası'nın 190. maddesi 1. fıkrasında bir başka biçimde yinelenmiş olup; " İspat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir" denilmiştir. Bu bağlamda kural olarak davanın taraflarından her biri iddiasını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlüdür.

6102 sayılı TTK’nın 792. maddesine göre: "Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790'ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.'' Anılan kanunun 790. Maddesi gereğince cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır düzenlemesi bulunmaktadır.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 2.maddesi: ''Herkes, haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymak zorundadır.

Bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz.'' şeklindedir.

İddia, savunma, yukarıdaki yasal düzenlemeler, dosya içeriği deliller, bilirkişi raporları ve tüm dosya kapsamına göre; eldeki davada davaya konu ve .. 11.İcra Müdürlüğü'nün ...Esas sayılı takibine dayanak çekin arka yüzündeki ciro silsilesine göre; dava dışı ... A.Ş., davacı şirket., ..., ... cirosu ile davalı ... A.Ş.'ye verilmiş olduğu, davalı şirket ile dava dışı ... arasında 28.06.2022 tarihli Faktoring Sözleşmesi akdedilmiş olduğu, işbu sözleşmenin tarafı olan ... tarafından, dava dışı ...adına tanzim edilen 06.08.2022 tarihli ... no.lu 15.940,80-TL tutarındaki faturanın 15.000,00-TL kısmının Faktoring sözleşmesi kapsamında davalı şirkete temlik edilmiş olduğu, faturaya karşılık dava konusu çekin davalı şirkete teslim edilmiş olduğu, davalı şirket tarafından faktöring müşterisi ...'ın banka hesabına 12.703,13-TL ödeme yapılarak finansman sağlanmış olduğu, fatura karşılığında davalı şirkete teslim edilen dava konusu çekin arka yüzünde fatura borçlusu şirketin cirosu ile fatura alacaklısı şirkete verildiği ve bu şirket tarafından davalı faktöring şirketine teslim edildiği, buna göre dava konusu çekin davalı faktöring şirketine düzgün ciro silsilesi ile ulaştığı ve faktoring işlemine konu edilmiş olduğu ve fakat dava konusu çekin, otomatik onay ile istihbarat yapılarak teslim alınmış olduğunun beyan edildiği, istihbarat çalışmasına ilişkin; çek hakkında teyit için fatura borçlusuna ve keşideci firmaya yapılan herhangi bir başvuru bilgisinin dosyaya sunulmadığı anlaşılmakla Mahkememizce istihbarat yükümlülüğü altında olan davalı şirketin çek hakkında teyit için fatura borçlusuna ve keşideci firmaya yapılan herhangi bir başvuru bilgisini dosyaya sunmaması başka bir deyişle basiretli tacir gibi hareket etme yükümlülüğü altında olan davalı şirketin istihbarat yükümlülüğünü tam ve olması gerektiği gibi yerine getirmediği ve davaya konu çekin davacı şirketin defterlerinde kayıtlı olması ile dava dışı Neslihan Çağlı arasında ticari ilişkinin bulunmadığının tespit edilmesi nedenleriyle davacının üzerinde bulunan ispat külfetini MK md.6, HMK md.190 ve TTK md.792 gereğince yerine getirdiği kanaatine varıldığından davanın kabulüne, davaya konu ve ... 11.İcra Müdürlüğü'nün ...Esas sayılı takibine dayanak ... Bankası T.A.O ... Şubesine ait, ... çek seri numaralı, █████/2022 keşide tarihli, keşidecisi ... Limited Şirketi olan ve 15.000,00-TL bedelli çekin davalıdan istirdadı ile davacıya verilmesine karar verilmiştir.

Tüm bu nedenlerle Mahkememizce aşağıda yazılı bulunan hüküm tesis olunmuştur.

Yukarıda açıklanan nedenlerle;

H Ü K Ü M /

1-Davanın KABULÜNE, davaya konu ve ... 11.İcra Müdürlüğü'nün ...Esas sayılı takibine dayanak ...Bankası T.A.O ... Şubesine ait, ... çek seri numaralı, █████/2022 keşide tarihli, keşidecisi ... Şirketi olan ve 15.000,00-TL bedelli çekin davalıdan istirdadı ile davacıya verilmesine,

2-Karar tarihinde yürürlükte bulunan Harçlar Tarifesi gereğince hesap olunan 1.024,65-TL nispi karar ve ilam harcının davalıdan tahsiline, peşin alınan 269,85-TL harcın mahsubuna, eksik kalan 754,80-TL karar ve ilam harcının davalıdan tahsili ile hazineye irat kaydına,

3-Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi gereğince hesap olunan 15.000,00-TL nispi vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

4-Davacı tarafından yapılan 269,85-TL başvuru harcı, 269,85-TL peşin harç, 14.850,00-TL bilirkişi ücreti ve 1.982,50 posta gideri olmak üzere toplam 17.372,20-TL yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

5-Davalı tarafından yapılan yargılama gideri ve yatırılan delil avansı bulunmadığından bu konuda hüküm kurulmasına yer olmadığına,

6-HMK 333.maddesi gereğince davacı tarafça yatırılan delil avansından geriye kalan kısmının hüküm kesinleştiğinde ve talep halinde davacıya iadesine,

Dair, davacı vekilinin huzurunda, davalının yokluğunda, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftalık yasal süresi içerisinde İstanbul Bölge Adliye Mahkemeleri nezdinde istinaf kanun yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup, usulen anlatıldı. █████/2026

Katip

Hakim