10. Hukuk Dairesinden hizmet tespiti davalarının kamu düzeni niteliği ve mahkemelerin resen araştırma yükümlülüğü hakkında emsal karar.
Özet: Davacı tarafından, iptal edilen belirli bir dönemdeki hizmetlerinin fiili çalışmaya dayandığı iddiasıyla açılan sigortalılık tespiti davasında, ilk derece mahkemesinin başlangıçta feragat nedeniyle verdiği ret kararının, temyiz mahkemesince sigortalılık tespiti davalarının kamu düzeniyle ilgili olması ve feragat edilemeyeceği gerekçesiyle bozulması ve sonrasında ilk derece mahkemesinin davayı kabul etmesi üzerine dosyanın yeniden temyize gelmesiyle Yüksek Mahkeme, bu tür davaların sosyal güvenlik hakkı kapsamında kamu düzeniyle ilgili olduğunu ve mahkemelerin tarafların sunduğu delillerle yetinmeyip resen araştırma yaparak, işveren kayıtları, ücret bordroları, puantajlar, kurumsal incelemeler, tanık beyanları gibi unsurları titizlikle incelemesi, çalışmanın varlığını, başlangıç ve bitiş tarihlerini, mevsimlik veya sürekli olup olmadığını, kapsam ve niteliğini eksiksiz bir biçimde belirlemesi gerektiğini vurgulamıştır.
MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
SAYISI : ████████ E., ████████ K.İlk Derece Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:I. DAVA Davacı dava dilekçesinde özetle; davacının 01.07.2010-08.02.2011 tarihleri arası dönemdeki 218 günlük hizmetlerinin fiili çalışmaya dayandığını iddia ederek, aksine Kurum işleminin iptalini talep etmiştir.II. CEVAPDavalı vekili cevap dilekçesinde özetle; Kurum işlemlerinin yasa ve usule uygun olduğunu, davacının iptale konu hizmetlerinin fiili çalışmaya dayandığının yöntemince ispatı gerektiğini beyanla davanın reddini talep etmiştir. III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARIİlk Derece Mahkemesinin 27.07.2023 tarihli kararı ile feragat nedeni ile davanın reddine dair karar verilmiştir.IV. İSTİNAFİlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin 07.11.2024 tarihli kararı ile istinaf istemlerinin esastan reddine karar verilmiştir. V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ A. Bozma Kararı Bölge Adliye Mahkemesinin 07.11.2024 tarihli kararının süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairece, "...Huzurdaki dava, bir takım hizmetleri iptal eden Kurum işleminin iptaline ilişkin olup aynı zamanda sigortalılık tespitini de kapsadığından davadan feragat edilemeyeceği açıktır.Bu nedenle, davadan vazgeçilemeyeceği davacı/davacı vekiline bildirilmeli, feragat beyanının 6100 sayılı HMK'nın 1 23... . maddelerinde düzenlenen haklardan birinin kullanımı niteliğinde olup olmadığı kendisine sorulmak suretiyle belirlenmeli, beyanın anılan anlamlarda kullanıldığı saptandığı takdirde duruma göre belirtilen maddelerde öngörülen prosedür işletilmeli, aksi durumda ise elde edilecek sonuca göre dava konusu istem hakkında karar verilmelidir." gerekçesiyle bozulmasına karar verilmiştir. B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen İkinci Kararİlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının davasının kabulüne kararı verilmiştir.VI. TEMYİZA. Temyiz SebepleriDavalı vekili temyiz dilekçesinde özetle; yanlış hukuki değerlendirme ve eksik inceleme ile karar verildiğini, hak düşürücü sürenin geçmiş olduğunu, kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu beyan etmiştir.B. Değerlendirme ve GerekçeUyuşmazlık, iptal edilen hizmetlerin geçerli olduğunun tespiti istemine ilişkindir. 1. Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı ... ve ... Sağlık Sigortası Kanunu'nun 86/9. maddesi olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.Bu tür davalarda mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve bu davada dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği göz önünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.2. İnceleme konusu eldeki davada, uyuşmazlık konusu dönemde davalı iş yerinde iptal edilen hizmetlerin geçerli olduğu iddiasına yönelik araştırma yeterli olmayıp, Mahkemece sonuca eksik inceleme ile gidilmiştir.3. Davacının hizmetlerinin iptal edilmesine konu iş yerine ilişkin birden fazla bloktan ibaret olan konut inşaatı ile ilgili belediye kayıtlarında yapılan araştırmada, D ve E bloklarda elektrik ve su bağlantıları 10.08.2009 tarihinde yapılmış olup, davacının burada çalışmasının mümkün olduğu açıktır. Diğer bloklarda çalışıp çalışmadığı hususu açıklığa kavuşturulması için yeteri kadar tanık tespit edilip dinlenilmeli , özellikle tamamlanmış binalarda oturan bina sakinleri, kapıcıları, yöneticileri, dinlenilmeli belediye tarafından davacının çalışmasına konu inşaatta denetim yapılıp yapılmadığı sorulmalı, denetim yapılmış ise denetim tutanaklarında davacının adının bulunup bulunmadığına bakılmalı, tüm deliller birlikte değerlendirilerek sonuca göre bir karar verilmesi gerekir iken yazılı gerekçelerle verilen kabul kararı eksik inceleme nedeni ile usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir. VII. KARARAçıklanan sebeplerle;1-Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının yukarıda açıklanan nedenlerle sair hususlar incelenmeksizin BOZULMASINA,2-Dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine, 03.03.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.