istanbul bölge adliye mahkemesi istinaf incelemesinde, kargoda kaybolan çekin ödeme yasağına rağmen iktisabında iyiniyet ve basiretli iş adamı sorumluluğunun değerlendirildiği istirdat davası.

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi istinaf incelemesinde, kargoda kaybolan çekin ödeme yasağına rağmen iktisabında iyiniyet ve basiretli iş adamı sorumluluğunun değerlendirildiği istirdat davası.

Özet: Bu hukuki belge, kargo sürecinde kaybolduğu iddia edilen ve hakkında ödeme yasağı konulmuş bir çekin istirdatı davasını konu almaktadır; davacı, davalının çeki mevcut ödeme yasağını bilmesine rağmen kötü niyetle veya ağır ihmal göstererek iktisap ettiğini ve basiretli bir tacir gibi davranmadığını iddia ederken, davalı ise çeki faktoring sözleşmesiyle yasalara uygun, iyi niyetli ve meşru hamil sıfatıyla ciro yoluyla devraldığını savunarak davanın reddini talep etmektedir.

T.C.

İSTANBUL

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ

44. HUKUK DAİRESİ

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A

İ S T İ N A F M A H K E M E S İ K A R A R I

DOSYA NO: ████████

KARAR NO: ████████

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ : İSTANBUL 8. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ: █████/2023

NUMARASI: ████████ E. - █████████ K.

DAVANIN KONUSU: Ticari Bankacılık İşlemlerinden Kaynaklanan Davalar (İstirdat)

İSTİNAF KARAR TARİHİ: █████/2026

Yukarıda yazılı ilk derece mahkemesi kararına karşı, istinaf yasa yoluna başvurulması üzerine yapılan inceleme sonucunda;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin ...... şubesine ait olan ... seri numaralı, keşidecisi... olan █████/2021 keşide tarihli ve 25.000,00 TL bedelli çeki ... A.Ş.' ye ciro ederek, ilgili çeki gönderilmek üzere ...teslim ettiğini, ancak söz konusu kargo hiçbir şekilde ... A.Ş.' ye ulaşmamış olup müvekkilin rızası ve bilgisi dışında kaybolduğunu, müvekkil tarafından çekin vadesi gelmeden durumun fark edilmiş olup herhangi bir mağduriyete sebep olunmaması adına söz konusu çekin müvekkilin rızası dışında elinden çıkması sebebiyle ödeme yasağı talepli olarak Bursa 2. Asliye Ticaret Mahkemesi’nde ████████ E. Numaralı dosyası ile hasımsız olarak kıymetli evrak iptali davası açıldığını, davaya konu çekin ...tarafından konulan ödeme yasağının ilanına rağmen meşru hamilin kim olduğu, çeke ödeme yasağının ne zaman ve neden konulduğu gibi önemli hususlar araştırılmaksızın ve dikkat edilmeden devralındığını, bu nedenle ...A.Ş.’nin; TTK 18/2 hükmünde belirtilen ‘basiretli bir iş adamı gibi davranma' ve özen borcuna aykırı davrandığı açıkça anlaşılmadığını, açıklanan nedenlerden dolayı ...A.Ş’ nin çeki kayıp bir çek olduğunu ve ihtiyati tedbir kararını bilmesine/bilebilecek durumda olmasına rağmen ciro yoluyla devraldığı ve bu iktisapta kötüniyetli olduğu ve ağır ihmalinin bulunduğu açıkça anlaşılmadığını, ... A.Ş.’nin ilgili çeki iktisap etmesindeki ağır ihmalinin tespit edilebilmesi için faktöring sözleşmesinin, banka kayıtlarının, çekin karşılığında verilen fatura örneklerinin ve ilgili evrakların mahkemece talep edilmesi ve değerlendirilmesi gerektiğini, açıklanan nedenlerle davanın kabulü ile ... A.Ş. ...şubesine ait ... seri nolu █████/2021 keşide tarihli çekin davalıdan istirdatına, müvekkilin haklı hamil olduğunun tespitine ve çekin müvekkile teslimine, davalı tarafından çekle ilgili olarak icra takibinde bulunulması ve çek bedellerinin tahsili durumunda müvekkilin telafisi mümkün olmayan zararı söz konusu olacağından, davanın devamı süresince, ödeme yasağı kararının devamına ve her türlü icra takiplerinin de İhtiyati tedbir yoluyla durdurulmasına, yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; dava şartı eksikliği sebebiyle usul ve yetkisizlik itirazlarının bulunduğunu, davacının işbu davayı açmakta hukuki yararının olmadığını, müvekkil davaya konu çeki usul ve yasaya uygun şekilde ciro yoluyla iktisap etmiş olup iyi niyetli son meşru hamil olduğunu, müvekkil şirketin takip konusu çeke ilişkin alacağı usul ve yasaya uygun bir şekilde faktoring sözleşmesi, alacak bildirim formu , fatura tavsik edilerek ... ...limited şirketi' den ciro yolu ile iktisap ettiğini, müvekkil şirketin faktoring usul ve esaslarına ilişkin kanun ve yönetmelikle bağlı olup kanun hükmü gereğince faktoring işlemlerine esas çeke ilişkin alacağın devralınması için mal veya hizmet alımını gösterir faturanın tavsik edilmesi gerektiğini, müvekkil şirket dava konusu çeke ilişkin alacağı devralırken ... .. .... şirketi ile ........... Şti. arasındaki ticari ilişkiyi gösterir fatura ile tavsik edilmiştir. müvekkil şirket alacağı usul ve yasaya uygun olarak üstlenmiş olup alacaklı sıfatını kazandığını, müvekkil iyiniyetli son meşru hamili davacının mesnetsiz ve hukuki dayanaktan yoksun iddialarının reddinin gerektiğini, müvekkilin iyi niyetli son meşru hamil olup mahkemenizce verilen tedbir kararının kaldırılması akabinde çekin icra takibine konu edilmesinde hiçbir hukuka aykırılık bulunmayacağını, davacının mesnetsiz ve hukuki dayanaktan yoksun iddialarının reddi gerektiğini, davacı yan çekin hakimiyetlerinde olduğu esnada çekin ... A.ş.'ye gönderilmek üzere yurtiçi kargo şirketine kargoya verildiğini ve kargoda kaybolduğunu ileri sürdüğünü, davacı tarafın çalıntı beyanları iddiadan ibaret olup yerel mahkemelerce ya da savcılık nezdinde bu hususta verilmiş bir kesin hüküm bulunmadığını, tüm bu hususların yanı sıra ; savcılık ya da yerel mahkemelerce müvekkile çekin teslim edilmesi gerektiğine dair herhangi bir müzekkere de tebliğ edilmediğini, bu nedenle yalnızca çekin çalındığına dair bir iddiada bulunan borçlu beyanına istinaden alacaklı müvekkilin alacağına kavuşmasının engellenmesi kabul edilemeyeceğini, davacı taraf ile işbu dava ikame edilmeden önce gerçekleştirdiğimiz bir arabuluculuk görüşmesi mevcut olmadığından işbu davanın dava şartı yokluğundan usulden reddine, davada yetkili mahkeme İstanbul (çağlayan) Asliye Ticaret Mahkemeleri olduğundan davacı tarafından yetkisiz mahkemede ikame edilen işbu davanın yetkisizlik nedeniyle usulden reddine, davacının işbu davayı ikame etmekte hukuki yararı bulunmadığından hukuki yarar yokluğundan reddine, davacının iddiaları soyut ve ispattan yoksun olduğundan ve davacı ihtiyati tedbir için gerekli olan yaklaşık ispat şartını sağlayamadığından mahkemenizce verilen tedbir kararının kaldırılmasına, sayın mahkemeniz aksi kanaatte ise ; esasa ilişkin beyanlarımızda detaylıca arz ve izah ettiğimiz üzere müvekkil dava konusu çeki usul ve yasaya uygun şekilde iktisap etmiş olup iyi niyetli son meşru hamil olduğundan ve davacının davacının tedbir talebinin dava değerinin %15'ı oranında teminatla kabul edilmesi kararı müvekkilin tedbirden kaynaklı zararlarını karşılamayacağından teminat miktarının %115 olarak belirlenmesine karar verilmesini, davacının usul ve yasaya aykırı ikame ettiği işbu davanın esastan reddine, huzurdaki dava kötü niyetle ikame edildiğinden davacı aleyhine %20 den aşağı olmamak üzere kötü niyet tazminatına hükmedilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI:

İlk Derece Mahkemesi kararıyla; Her ne kadar bilirkişi raporunda yapılan tespitlere göre davacının dava konusu çeki iktisabında ağır kusurlu olduğu şeklinde tespitler yapılmış ise de, dosyada bulunan çek suretinin incelenmesinde, davacının █████/2021 keşide tarihli ve 25.000,00 TL bedelli çekin lehtarı olduğu, davacının çekteki imzasını inkar etmediği, çekin davacı uhdesinde iken kaybolduğu yönündeki iddianın davacı tarafından ispatlanması gerektiği ve bu konuda delilin bulunmadığı, davalı faktoring şirketinin ise ise çeki düzgün ciro silsilesine uygun olarak iktisap eden iyiniyetli üçüncü kişi durumunda olduğu, davalının çeki faktoring mevzuatına uygun olarak iktisap ettiğinin dosyada mevcut faktoring sözleşmesi fatura ve belgelerle sabit olduğu anlaşıldığından,

1-Davacı tarafça açılan davanın REDDİNE,

2-Davalının kötüniyet tazminatı isteminin REDDİNE, karar verilmiştir.

İSTİNAF:

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davalı ...A.Ş.’nin davaya konu çeki iktisap ederken kötü niyetli olduğunu ve ağır ihmalinin bulunduğunu, şirketin çekin kayıp olduğunu ve üzerinde ihtiyati tedbir kararı bulunduğunu bilmesine veya bilebilecek durumda olmasına rağmen çeki devraldığını, bu noktada üçüncü kişinin iyi niyetinden bahsedilemeyeceğini, yerel mahkemenin dosyada mevcut iki bilirkişi raporunu ve delilleri yeterince incelemediğini, █████/2023 ve █████/2023 tarihli raporlarda faktoring şirketinin ağır ihmalinin tespit edildiğini, davalının basiretli bir iş adamı gibi davranma ve özen borcuna aykırı hareket ettiğini, ispat yükünün kendilerinde olduğunu, bunu yerine getirdiklerini, mahkemenin gerekçeli kararında müvekkilinin imza itirazı olmamasını aleyhe yorumladığını, çekin kargoda kaybolduğuna dair tanık beyanlarının ve savcılık soruşturmasının görmezden gelindiğini, faktoring işlemine dayanak faturanın hayatın olağan akışına aykırı şekilde çekle aynı gün düzenlendiğini ve vergi kayıtlarında (BS formunda) yer almadığını, TTK 792 uyarınca ağır kusurlu hamilin çeki iade etmesi gerektiğini, █████/2023 tarihli Bilirkişi Raporu ile de davalının çeki iktisap etmesinde ağır kusuru olduğunu, bu nedenle...A.Ş. ...şubesine ait ... seri nolu █████/2021 keşide tarihli çekin istirdatı ile müvekkiline iadesini talep ettiklerini, yerel mahkemenin davanın reddine dair verdiği kararın hatalı olduğunu belirterek istinaf taleplerinin kabulü ile davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili istinafa cevap dilekçesinde özetle; müvekkili ...A.Ş.’nin dava konusu çeki usul ve yasaya uygun şekilde Faktoring Sözleşmesi, alacak bildirim formu ve fatura tevsiki ile ... şirketinden ciro yoluyla devralarak iyi niyetli son meşru hamil sıfatını kazandığını, şirketin kanun ve yönetmelik gereği üzerine düşen tüm yükümlülükleri yerine getirdiğini, çeke konu alacağın gerçek bir ticari ilişkiye dayandığının ticari defterler ve yapılan 19.185,00 TL’lik ödeme ile sabit olduğunu, 31.03.2023 tarihli bilirkişi raporunun da bu ödemeyi ve defter kayıtlarını doğruladığını, davacı tarafın kötü niyet veya ağır kusur iddialarını ispatlayamadığını, TTK 792 uyarınca müvekkilinin haklı olduğunu ve yerel mahkemenin de faktoring şirketlerinin fatura ile ciro silsilesini kontrol dışında bir araştırma yükümlülüğü bulunmadığına hükmederek davanın reddine karar vermesinin hukuka uygun olduğunu, davacının dayandığı diğer bilirkişi raporlarındaki aleyhe tespitlerin hatalı olduğunu ve mahkemece hükme esas alınmamasının isabetli olduğunu, davacının çekin kendi defterlerinde kayıtlı olup olmadığını ispatlamadığını, çekin kargo ile taşınmasının zaten yönetmelik gereği yasak olduğunu belirterek, davacının istinaf başvurusunun reddine karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE: İnceleme, 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 355. maddesi hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.

Davanın konusu çek istirdadı davasıdır.

Davacı tarafından dava konusu çekin lehtarı olduğunu, çeki dava dışı, ... A.Ş.' ye ciro ederek, gönderilmek üzere ...teslim ettiğini, kargo aşamasında kaybolduğunu belirterek çekin kendisine iadesine karar verilmesini talep etmiştir.

Dava konusu çekin, ......... şubesine ait, ... çek numaralı, █████/2021 keşide tarihli ve 25.000,00 TL bedelli çekin keşidecisinın..., lehtarı davacı, sırası ile ...,, ....., ... ...., olduğu görülmüştür.

Davalı factoring şirketi, müşterisi olan ... ...Limited Şirketi 'den 29.09.2020 tarihinde, dava konusu çekin devir ve temlik alındığı, 19.185.00 TL'nin ..... ... Şti ‘nın ... A.Ş nezdindeki TR..... IBAN nolu hesabına ödendiği, dava dışı ... .... ... Şti tarafından, dava dışı ........ ... Şti adına düzenlenen 29.09.2020 tarih ...seri nolu 25.000.00 TL bedelli E.Arşiv faturanın Faktoring Sözleşmesi uyarınca davalı factoring şirketine Tevdi Bordrosu ve Ödeme Talimatı Belgesi düzenlenerek teslim edildiği anlaşılmıştır.

Bursa 2. ATM ████████ esas sayılı dosyasında dava konusu çeke istinaden zayi nedeni ile iptali davası açıldığı ve mahkemece █████/2020 tarihli yazısı ile ticaret sicil gazetesinde ilan yapılması için müzekkere yazıldığı ve bankaya ihtiyati tedbir kararı verildiğinin █████/2020 tarihinde bildirildiği anlaşılmıştır.

█████/2023 tarihli bilirkişi heyet raporunda özetle; "Davalı ...A.Ş’nin dava konusu çek ile ilgili olarak Faktoring işlemlerinde gerekli özenin gösterilmediği ve Yönetmeliğin ilgili hükümlerine göre eksik inceleme, araştırma ile Faktoring işlemi yapıldığı kanaatine varıldığı, sadece ciro silsilesinin görünüşe göre düzgün olması her ne kadar iyi niyetli hamil için hak sahipliği bakımından yeterli olsa da, faktoring şirketlerinin "iyi niyetli hamil olmaları" sadece ciro silsilesinin düzgün olup olmadığını kontrolle sınırlı olmadığı, alacağın da gerçek bir ticari alacaktan kaynaklanıp kaynaklanmadığını kontrol etme ve araştırma yükümlülüklerinin bulunduğu, ayrıca davaya konu çek hakkındaki -özellikle muhatap banka ile irtibata geçerek ihtiyati tedbire dair- mahkeme kararlarını ve derdest davaları yeteri kadar araştırmadığı, her çekin çalınmış, kaybolmuş olma ihtimali bulunduğu sebebiyle ... ilanlarının da araştırılması gerekirken bunu ihmal ettiği, davalı faktoring şirketinin kendisine düşen yükümlülükleri yerine getirmediğinden iyiniyetli hamil sıfatını taşımasının takdirinin mahkememizde olduğunu, dava konusu çeklerde son hamil konumunda bulunan davalı ... A.Ş’nin Fatura ile ilgili faktöring işleminde, çeklerin alınmasında ağır kusurlu olduğu ve davacı ...’nin davalıya karşı sorumlu olmadığı, söz konusu çekin davacıya iade edilmesi gerektiği"belirtilmiştir.

█████/2023 tarihli bilirkişi ek raporda özetle "Dava dışı ...... Şti. ile dava dışı Faktoring Müşterisi ...…... Şti arasında 2020 yılı içinde her hangi bir ticari ilişkinin varlığı (Baykal…... Şti’nin 2020 yılı BA/BS Formlarından) tespit edilemediği, faktoring İşlemine dayana edilen 29.09.2020 tarih ...seri nolu 25.250.00 TL bedelli faturanın BS Formunda yer almadığı, çek keşidecisi... ile davacı ... arasında 2020 ve 2021 yıllarında ticari ilişki olduğu işbu Ek tespitler sonucunda, kök rapordaki tespit ve değerlendirmelerini tekrar ettiklerini" belirtmiştir.

6361 sayılı Finansal Kiralama Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu'nun 9/3. maddesi, faktoring işleminin, müşteri (firma), faktoring şirketi (faktor) ve borçlu olmak üzere üç tarafının dışında kalan kambiyo borçluları bakımından uygulanabilecek bir hükümdür. Başka bir anlatımla, faktoring işleminin dışında bir kambiyo borçlusu varsa (keşideci, lehdar veya ciranta) onlar hakkında 6361 sayılı Yasa'nın 9/3. maddesi hükmü uygulanacaktır.

6361 sayılı Yasa'nın 9/3. Maddesine göre," Bir kambiyo senedinin ciro yoluyla faktoring şirketine devri hâlinde, kambiyo senedinden dolayı kendisine başvurulan kişi, düzenleyen veya önceki hamillerden biriyle kendi arasında doğrudan doğruya var olan ilişkilere dayanan def’ileri faktoring şirketine karşı ileri süremez; meğerki, faktoringşirketi kambiyo senedini iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olsun."

Somut olayda uyuşmazlık factoring ilişkisinin tarafları dışında olduğundan 6361 sayılı Yasa'nın 9/3. Maddesi uygulanacaktır. Factoring şirketinin sorumlu olabilmesi için, taraflar arasındaki ilişkiyi biliyor ve kambiyo senedini iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olması gerekmektedir.

İspat konusunda ise; niteliği gereği bile bile borçlu zararına hareketin varlığının senetle ispatı aranmaz. Yani, borçlu, hamil olan davalılara karşı kambiyo senedini iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket ettiğini, kambiyo senedinin bedelsiz olduğunu bilebilecek durumda olduğunu tanık dâhil her türlü delille ispat edebilir. Bununla birlikte, ispat yükü senet borçlusunun üzerinde olup, borçlu tarafından hem def’îlerin varlığı, hem de bunların senedi iktisap ederken hamil tarafından bilindiğinin ispatlanması gerekmektedir.

Bu kapsamda kişisel def’îlerin hamile karşı ileri sürülebilmesi için hamilin keşideci ile lehtar arasındaki ilişkiyi bilmesi yeterli olmayıp sırf borçluyu ızrar etmek maksadıyla hareket etmiş, başka bir deyişle bu amaçla senet lehtarıyla gizli anlaşma içerisine girmiş olması da gerekir.

Somut olayda, dava konusu çekin tarihinin █████/2021 tarihi olduğu, çekin zayi nedeni ile iptali davası açıldığı mahkemece, █████/2020 tarihli yazısı ile ticaret sicil gazetesinde ilan yapılması için müzekkere yazıldığı bankaya ihtiyati tedbir kararı verildiğinin █████/2020 tarihinde bildirildiği, davalı factoring şirketinin █████/2020 tarihinde çeki temlik aldığı, davalı Factoring şirketinin ticaret sicilinde ilanından ve ihtiyati tedbir kararının bankaya bildirilmeden önce çeki iktisap ettiği, çeki iktisap tarihi itibarı ile davalının iyi niyetli olduğu kötü niyetli olduğu dosya kapsamından ispat edilemediğinden, mahkemece davanın reddine dair verilen karar dosya kapsamına göre yerindedir.

Saptanan ve hukuksal durum bu olunca; tarafların dayandıkları belgelere, hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dosyadaki tespitlere ve uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kurallarına göre, 6100 Sayılı HMK'nın 355. maddesi gereğince istinaf sebepleriyle sınırlı olarak yapılan inceleme sonucunda ilk derece mahkemesi kararında usul ve esas yönünden hukuka aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla yapılan inceleme neticesinde davacı vekilinin istinaf başvurusunun 6100 Sayılı HMK'nın 353/1-b/1. maddesi gereğince esastan reddine karar verilmesi gerektiği kanaat ve sonucuna varılarak aşağıdaki hüküm kurulmuştur.

HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;

1-Usûl ve yasaya uygun ....... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin .../███████ tarih ve 2022/.... E., 2023/... K. sayılı kararına karşı davacı vekili tarafından yapılan istinaf talebinin 6100 Sayılı HMK'nın 353/1-b/1. maddesi gereğince ESASTAN REDDİNE,

2- 492 Sayılı Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 732,00 TL maktu istinaf karar ve ilam harcından peşin yatırılan 427,60 TL harcın mahsubu ile bakiye 304,40 TL harcın davacıdan tahsiliyle Hazineye gelir kaydedilmesine,

3- Davacı tarafça istinaf aşamasında yapılan yargılama giderlerinin üzerinde bırakılmasına,

4- İncelemenin duruşmasız olarak yapılması sebebiyle taraflar yararına vekalet ücreti tayinine yer olmadığına,

5- Taraflarca yatırılan gider avansından harcanmayan kısmın karar kesinleştiğinde iadesine,

6- Karar tebliği, harç tahsil müzekkeresi düzenlenmesi, harç ve avans iadesi işlemlerinin İlk derece Mahkemesince yerine getirilmesine,

6100 Sayılı HMK'nın 353/1-b/1. maddesi gereğince, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda ve 6100 Sayılı HMK'nın 362/1-a maddesi gereğince, miktar itibariyle kesin olmak üzere oy birliğiyle karar verildi. █████/2026