Trafik kazası kaynaklı araç değer kaybı ve mahrumiyet tazminatı davasında uzun süreli araç kiralama durumunda işleten sıfatının tespiti.
Özet: Davacı, trafik kazasında hasar gören aracının değer kaybı ve kullanım mahrumiyeti bedelinin, kusurlu bulunan diğer aracın sahibi olduğu iddia edilen davalı şirketten tahsilini talep ederken; davalı şirket, aracın uzun süreli kiralanmış olması sebebiyle Karayolları Trafik Kanununun 3. maddesi uyarınca işleten sıfatının kiracıya geçtiğini, bu nedenle kendisinin husumet ehliyetinin bulunmadığını ve hukuken sorumlu olmadığını savunmaktadır, bu durumda mahkeme, Kanundaki işleten tanımını ve Yargıtay içtihatlarını göz önünde bulundurarak fiili hakimiyet ve risk taşıma gibi maddi ölçütlerle sorumluluğun kimde olduğunu belirleyecektir.
T.C. İstanbul Anadolu 13. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : ████████ EsasKARAR NO : ████████DAVA : Tazminat (Haksız Fiilden Kaynaklanan)DAVA TARİHİ : █████/2024KARAR TARİHİ : █████/2026Mahkememizde görülmekte olan Tazminat (Haksız Fiilden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:DAVA:Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Müvekkiline ait --------- plakalı araç ile davalı ---------- Şirketi maliki olduğu ve ---------- isimli sürücünün idaresindeki --------- plakalı aracın █████/2022 tarihinde --------- ili ---------- ilçesinde maddi hasarlı trafik kazasına karıştığını, düzenlenen kaza tespit tutanağı ve tramer kayıtlarına göre --------- plakalı aracın kazada yüzde yüz tam kusurlu bulunduğunu, müvekkilinin aracında oluşan hasarın ---------- Şti. adresinde tamir edildiğini, aracın kaza sebebiyle ikinci el piyasa değerinde düşüş meydana geldiğini, aracın tamir süreci boyunca müvekkilinin kullanımından mahrum kaldığını, Yargıtay içtihatları ve Karayolları Trafik Kanunu uyarınca araç sürücüsü ve malikinin meydana gelen zararlardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğunu, araç değer kaybı ve mahrumiyet bedelinin tazmininin gerektiğini, bu kapsamda ----------- plakalı araç için 25.000, 00 TL değer kaybı tazminatının kaza tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsil edilmesini, ayrıca 100, 00 TL araç mahrumiyet bedelinin kaza tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faiziyle birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsilini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalılara yükletilmesini talep ve dava etmiştir.CEVAP:Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; Müvekkili ---------- Şirketi'nin dört yüz araçlık filosuyla uzun süreli araç kiralama hizmeti verdiğini, 16.05.2022 tarihinde ---------- Şirketi ile araç kira sözleşmesi imzalandığını, ----------- plakalı aracın kiracıya fiilen teslim edildiğini ve hakimiyetin kiracıya geçtiğini, 16.05.2022 tarihinde Kiralık Araç Bildirim Sistemine (KABİS) gerekli bildirimlerin yapıldığını, ---------- plakalı aracın 22.07.2022 tarihinde---------mevkinde ---------- sevk ve idaresindeyken --------- Şirketi'ne ait ---------- plakalı araçla maddi hasarlı trafik kazasına karıştığını, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 3. maddesi uyarınca uzun süreli kiralamalarda işleten sıfatının kiracıya geçtiğini, müvekkil şirketin işleten sıfatını kaybettiğini, bu nedenle 85. madde kapsamında kusursuz sorumluluğunun bulunmadığını, Yargıtay içtihatları gereği araç malikinin değil kiracının sorumlu tutulması gerektiğini, kiracının aracı ticari faaliyetinde kendi hesabına ve tehlikesi kendisine ait olmak üzere işlettiğini, kazanın sürücü ----------- tarafından gerçekleştirildiğini, -------- Şirketi tarafından hasar bedelinin bir kısmının ödendiğini, müvekkil şirketin tüm yükümlülüklerini yerine getirdiğini belirterek davanın müvekkil şirket yönünden husumet yokluğu nedeniyle reddini, mahkeme aksi kanaatteyse davanın esastan reddini, ----------- Şirketi'ne davanın HMK'nın 61. maddesi gereğince ihbar edilmesini ve yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davacıya yükletilmesini talep etmiştir.DELİLLERSigorta Tahkim Komisyonu, ---------Ş, ---------Ş, ---------- Vergi Dairesi Müdürlüğü, -------- İl Emniyet Müdürlüğü, ---------- İlçe Emniyet Müdürlüğü ve Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezine yazılan müzekkere cevapları, bilirkişi raporu ve tüm dosya içeriği.DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:Dava, trafik kazası sonucu davacı tarafa ait araçta meydana gelen değer kaybı ve araç mahrumiyet bedelinin kazaya karışan araç maliki ve sürücüsünden tahsili talebine ilişkindirDavalı ---------- Şti nin husumete ilişkin itirazlarının değerlendirilmesinde;İşleten tanımı 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 3. maddesinde; “Araç sahibi olan veya mülkiyeti muhafaza kaydıyla satışta alıcı sıfatıyla sicilde kayıtlı görülen veya aracın uzun süreli kiralama, ariyet veya rehni gibi hallerde, ariyet veya rehin alan kişidir. Ancak ilgili tarafından başka bir kişinin aracı kendi hesabına ve tehlikesi kendisine ait olmak üzere işlettiği ve araç üzerinde fiili tasarrufu bulunduğu ispat edilirse, bu kimse işleten sayılır.” şeklinde yapılmıştır. 2918 sayılı KTK'nın 3. maddesinde işleten sıfatının belirlenmesinde şekli ve maddi ölçüt olmak üzere iki ayrı ölçüden yararlanılmıştır. Şekli ölçüye göre trafik sicilinde malik görülen kişi işletendir. Maddi ölçüye göre ise, trafik sicilinde adı geçen kişinin önemi bulunmamakta olup, önemli olan araç üzerindeki fiili hakimiyet, araçtan ekonomik yarar sağlama, masraf ve rizikolara katlanma gibi ölçütlerdir. İşletenin belirlenmesinde doktrin ve Yargıtay'ın kabul ettiği görüş maddi ölçüdür.2918 sayılı KTK'nın 85. maddesi ise; “Bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa, motorlu aracın bir teşebbüsün unvanı veya işletme adı altında veya bu teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi halinde, motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar” hükmünü içermektedir.Bu yasal düzenleme karşısında, kazaya karışan araçların meydana getirdikleri zararlardan araç sahiplerinin hukuken sorumlu olacağı ilkesi benimsenmiş ise de, bu araçların sahipleri tarafından herhangi bir sebeple yararlanılmasının bir başka kimseye devir edilmesi halinde (çok kısa bir süre olmaması kaydıyla), artık üzerindeki fiili hakimiyetin kalmaması ve bu sebeple ekonomik yönden de bir yararlanma olanağının kalktığı durumlarda, o aracı kaza sırasında fiili hakimiyeti altında bulunduran ve ondan iktisaden yararlanan kimsenin işleten sıfatıyla meydana gelen zarardan sorumlu tutulması gerekip, bunun sonucu olarak da araç malikinin sorumlu tutulmaması gerekecektir. Gerek doktrinde, gerekse Yargıtay'ın uygulamalarında, kiracının işleten sıfatının belirlenmesinde, kira sözleşmesinin uzun süreli olması, araç üzerinde fiili hâkimiyet ve ekonomik yararlanma unsurlarının birlikte bulunması gerekmektedir. Ancak bu konuda getirilecek delillerin üçüncü kişileri bağlayabilecek nitelikte ve güçte olması, özellikle zarara uğrayanların haklarını halele uğratacak bir sonuç yaratmaması şartı aranmakta ise de sözleşmenin noter aracılığıyla yapılması şartı aranmamaktadır.Huzurdaki davada, davalı ---------- Şti uzun süreli kira sözleşmesi ile kazaya karışan aracın kiralandığını, bu nedenle kendisine husumet yöneltilemeyeceği itirazında bulunduğu, bunun üzerine ilgili delillerin ibrazı için davalı tarafa süre verildiği ve yine ilgili yerlerden gerekli evrakların celp edildiği, buna göre dava konusu kazaya sebebiyet verdiği iddia edilen aracın kaza tarihini kapsar şekilde dava dışı ----------- Şirketi'ne kiralandığı, bu haliyle davalı tarafın kaza tarihi itibariyle kazaya sebebiyet veren aracı fiili hakimiyetinde bulundurmadığı ve ondan iktisaden faydalanan kişi olmadığı anlaşılmakla davanın ---------- Şti bakımından pasif husumet yokluğu nedeniyle reddine karar vermek gerekmiştir.Esasa ilişkin yapılan değerlendirmede;--------- H.D'nin yerleşmiş içtihatları ile değer kaybının, aracın kaza tarihindeki hasar görmemiş piyasa değeri ile onarılmış haldeki piyasa değeri arasındaki fark esas alınarak belirlenmesi kriteri getirilmiştir.Somut olayda; 22.07.2022 tarihinde davalı sürücü --------- sevk ve idaresinde olan ve diğer davalı şirket adına kayıtlı --------- plaka sayılı araç ile davacı tarafa ait --------- plakalı araca çarpması ile maddi hasarlı trafik kazası meydana geldiği, davalı sürücünün dava konusu kazanın meydana gelmesinde %100 oranında kusurlu olduğunun bilirkişi raporu ile tespit edildiği, araçta meydana gelen değer kaybının (geçmiş tarihli kazalar da dikkate alınarak) 95.000,00 TL, araç mahrumiyet bedelinin ise 16.500,00 TL olduğunun tespit edildiği, değer kaybı talebine ilişkin davacı tarafça daha evvel kazaya sebebiyet veren aracın ZMMS şirketine karşı STK nezdinde açılan davada 10.000,00 TL değer kaybı tazminatının sigorta şirketinden tahsiline karar verildiği anlaşılmakla hükme esas alınmaya elverişli bilirkişi raporu ve davacı tarafın 05.01.2026 tarihli talep arttırım dilekçesi göz önünde bulundurulmak suretiyle ve kazaya sebebiyet veren aracın ticari amaçla kullanılıyor olması nedeniyle hükmedilen alacağa avans faizi işletilerek davanın kabulüne karar verilmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm tesis olunmuştur.Vekalet ücretine ilişkin yapılan değerlendirmede;Araç trafik kaydına göre davanın davalı ----------- Şti ne yöneltilmesinde davacının bir kusuru bulunmadığından davalı lehine vekalet ücretine hükmedilmemiştir.Yargılama giderleri bakımından yapılan değerlendirmede;Tarafların talepleri dikkate alınarak 6100 sayılı HMK'nin 331/1, 332/1 maddeleri gereğince aynı yasanın 323.maddesinde sayılan yargılama giderlerinin, davanın davalı --------- bakımından kabul edilmiş olması nedeniyle davalı --------- tahsili ile davacı tarafa ödenmesine karar verilmiştir.HÜKÜM : Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;1-Davanın davalı ---------- bakımından KABULÜ ile 25.000,00 TL değer kaybı ve 16.500,00 TL araç mahrumiyet bedeli olmak üzere 41.500,00 TL nin 22.07.2022 tarihinden itibaren işkeyecek avans faizi ile birlikte davalı --------- tahsili ile davacı tarafa ödenmesine,Davanın davalı ----------- Şirketi bakımından pasif husumet yokluğu nedeniyle reddine, 2-Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 2.834,86 TL karar ve ilam harcından baştan alınan 428,65 TL peşin harç ve 281,00 TL ıslah harcının mahsubuyla bakiye 2.125,21 TL karar ve ilam harcının davalı ------------ tahsili ile hazineye gelir kaydına,3-Davacı tarafından yatırılan 427,60 TL başvurma harcı, 428,65 TL peşin harç ve 281,00 TL ıslah harcının toplamı ile yargılama gideri olarak yapılan 7.272,50 TL'nin davalı --------- tahsili ile davacı tarafa ödenmesine,4-Davacı kendisini vekille temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte bulunan A.A.Ü.T. 13/2 maddesi uyarınca hesaplanan 41.500,00 TL nispi vekalet ücretinin davalı ----------- tahsili ile davacı tarafa ödenmesine,5-Davalı ------------- Şti tarafından yapılan 250,00 TL yargılama giderinin davacı taraftan tahsili ile davacı tarafa ödenmesine, 6-6100 sayılı HMK'nın 333. maddesi gereğince hükmün kesinleşmesinden sonra kullanılmayan gider avansının yatırana iadesine, ( Yazı İşleri Müdürü tarafından Bölge Adliye ve Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri İle Cumhuriyet Başsavcılıkları İdari ve Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmeliğin 207/1 maddesi gereğince resen işlem yapılmasına,) Dair, taraf vekillerinin yüzlerine karşı ; 6100 sayılı HMK'nin 341/1, 342, 343, 344 ve 345/1 maddeleri gereğince gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf harç ve giderleri yatırılmak suretiyle mahkememize veya başka bir yer mahkemesine verilecek dilekçeyle; ----------- Bölge Adliye Mahkemesinde İstinaf Kanun yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı.█████/2026