Bir günlük sigortalılık başlangıç tespiti davasında, Yargıtaydan eylemli çalışmanın ve haklara etkisinin eksiksiz araştırılması gerekliliğini vurgulayan önemli içtihat.
Özet: Bu hukuki evrak, davacının 1989 yılında bir günlük sigortalı çalışmasının ve sigorta başlangıç tarihinin tespiti istemiyle açtığı davanın alt mahkemelerce kabul edilmesinin ardından davalı kurum tarafından temyiz edilmesi üzerine, sigortalılık için işe giriş bildirgesinin tek başına yeterli olmayıp eylemli çalışmanın da mutlak koşul olduğu ilkesini vurgulayan Yargıtayın, yerel mahkemenin bu temel hususta eksik inceleme ve yetersiz değerlendirme yaptığı gerekçesiyle kararı bozması ile sonuçlanmıştır.
MAHKEMESİ : Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi
SAYISI : █████████ E., ████████ K.İLK DERECE MAHKEMESİ : Kayseri 1. İş MahkemesiSAYISI : ████████ E., ████████ K.Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:I. DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde, davacının işveren ... İnşaat/... 'e ait iş yerinde 28.12.1989 tarihinde 1 gün çalıştığının tespitine ve sigortalılık başlangıcının 28.12.1989 tarihi olduğunun tespitine karar verilmesini talep etmiştir.II. CEVAPDavalı Kurum vekili cevap dilekçesinde, davacının belitmiş olduğu tarihte çalıştığına dair dönem bordrolarında bir bildirim bulunmadığını, bu tarihte davacının yaşının 18 olduğunu, kanun gereği çırak ya da öğrenci statüsünde bulunanların sigortalılık başlangıcının yapılmadığını, kişi adına Kuruma işe giriş bildirgesinin verilmesi kişinin iş görme edimini yüklendiğini ve işveren ile arasında bağımlılık unsurunun oluştuğunu gösteren kesin bir karine olmadığını, Kurumun resmi kayıtlarının getirtilmesi gerektiğini beyanla davanın reddini talep etmiştir.III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARIİlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulü ile davacının 28.12.1989 tarihinde ... İnşaat/... isimli iş yerinde 1 gün süreyle sigortalı çalıştığının tespitine, 1 günlük hizmet süresinin davacının prim gün ödeme sayısına ilave edilmesine, karar verilmiştir.IV. İSTİNAF İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.V. TEMYİZA. Temyiz SebepleriDavalı Kurum vekili, davanın hak düşürücü süreden reddinin gerektiğini, fiili çalışma olgusunun ispatlanamadığını ve davanın açılmasına sebebiyet vermeyen müvekkili Kurum aleyhine vekalet ücretine hükmedildiğini belirterek eksik inceleme sonucunda karar verildiğini belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.B. Değerlendirme ve GerekçeUyuşmazlık, (1) gün süre ile sigortalı çalıştığının ve sigorta başlangıcının tespiti istemine ilişkindir.1.Davanın yasal dayanakları 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanun'un 2., 6., 9., 79., 108. madde hükümleridir.Bir kimsenin sigortalı sayılabilmesi için sigortalı işe giriş bildirgesinin varlığı yeterli olmayıp, aynı zamanda o kimsenin Yasanın belirlediği biçimde (506 sayılı Kanun'un 2. maddesi ve 5510 sayılı Kanun'un 4/a maddesi) eylemli olarak çalışması da koşuldur. Bu yön 506 sayılı Kanun'un 6. maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 7/a maddesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun ███████-549-555, ███████-437-4 48... /21-306-320 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır. Bu bakımdan davacının işyerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığının yöntemince araştırılması gerektiği ortadadır. Hizmet tespitinin bir türü olan sigortalılık başlangıç tespiti davasında, dava konusu dönem yönünden hem çalışmaların geçtiği işyerinin varlığı hem de sigortalının çalışmalarının gerçek ve sigortalı çalışma olduğunun hiçbir teredüte yol açmayacak şekilde ispatlanması gerekmektedir. Bu tür davalar yalnızca bir günlük çalışmanın tespitinden ibaret olarak görülmemeli, bir günlük çalışmanın kabulü ile saptanacak sigortalılık başlangıcının sigortalıya sağlayacağı sigortalılık süresi ile birlikte kazandıracağı haklar dikkate alınmalı ve giriş bildirgesi ile birlikte eylemli çalışmanın bulunup bulunmadığı özellikle belirlenmelidir.Bu da dava konusu çalışmaların sigortalı çalışma niteliğinde olup olmadığı, sigortalı çalışma niteliğinde ise çalışmanın varlığı yönünden dönemde bordrolu olan tanık, yoksa komşu işyeri tanığı araştırarak ifadelerinin alınması, varsa bu döneme ilişkin makbuz, fatura, defter gibi tüm kayıt ve belgelerin incelenmesi, 5 06... sayılı Yasalar ile Yargıtayın yerleşik içtihatları gereğidir. 1.Sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için mutlak koşul niteliğindeki hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır.2.Mahkemenin yazılı hükmü, eksik inceleme ve değerlendirmeye dayalıdır. Yukarıda anılan yasal düzenleme ve açıklamalara göre inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, davacının, dava dışı ... İnşaat/... ünvanlı işverenin ... sicil no.lu iş yerinden davacı adına 28.12.1989 tarihli işe giriş bildirgesinin verilmiş olduğu, inşaat mahiyetli işyerinin 14.04.1989-30.08.1991 tarihleri arasında kanun kapsamında olduğu, işyerinin dava konusu 1989/3. dönem bordrosunun dosyaya alındığı, 6 sigortalının bildirilmiş olduğu, bunlardan dinlenen 4 bordro tanığı olan ..., ...,... ve ...'dan ..., ...'ün davacının inşaat işyerinde davacının kepçe operatör yardımcısı/yağcısı olarak çalıştığını beyan ettikleri, davacı tanığı ...'un da işyerine kepçe operatörü(yağcısı) olarak çalışmaya götürdüğünü beyan ettiği, diğer bordro tanıklarının davacıyı tanımadıkları, öte yandan davacının çalıştığı yönünde beyanı bulunan ...'ün ise beyanında davacının çalıştığı ayları yaz ayları olduğunu hatırladığını beyan ettiği, Mahkemece bu hususun değerlendirilmediği,diğer bordro tanıklarının araştırılmadığı, böylelikle Mahkemece verilen hükmün eksik inceleme ve araştırmaya dayalı olduğu anlaşılmıştır.2. Buna göre Mahkemece, dinlenmeyen diğer 2 bordro tanığının da beyanları alınmalı, bordro tanıklarının bulunmaması yada beyanlarının yetersiz kalması halinde, emniyet, vergi, belediye, SGK aracılığıyla yapılacak araştırmayla komşu işyerlerinde çalışan kişiler yöntemince saptanarak,çalışma ve vergi kayıtları da getirtilerek re’sen bilgi ve görgülerine başvurulmalı, komşu iş yerinin saptanamaması halinde davacının çalışmasını bilebilecek kişileri tarafların beyanları alınmak suretiyle belirlenerek sigortalılık, vergi ve diğer çalışma kayıtları getirtilerek dinlenmeli, tanık ...'ün davacı adına Aralık ayında işe giriş bildirgesi verilmiş olmasına karşın davacının çalışmasının yaz aylarında olduğunu beyan ettiği de gözetilmeli, böylelikle toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilerek davacının işyerinde çalışıp çalışmadığı hususu hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak şekilde belirlenmelidir.3.Kabule göre de davacının (1) gün süre ile sigortalı çalıştığının ve sigorta başlangıcının tespiti isteminde bulunmasına karşın (1) gün süre ile dava dışı ... işyerinde çalıştığının tespitinin yanı sıra sigorta başlangıcına hükmedilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulmuş olması isabetsiz bulunmuştur.Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, yazılı şekilde karar tesisi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir. VII. KARARAçıklanan sebeple,1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,04.03.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.