Franchising sözleşmesinden doğan itirazın iptali davasında, davacının tacir vasfı ve ticari mahkemenin görevine dair istinaf kararı.
Özet: Davacı, franchising sözleşmesi kapsamında işlettiği çocuk oyun alanı gelirlerinin davalı tarafından tek taraflı uygulanan bir cüzdan sistemiyle doğrudan tahsil edilmesi sonrası, davalı tarafın hakedişlerini düzensiz ve eksik ödemesi, ihtarlara rağmen ödeme yapmaması üzerine sözleşmeyi feshedip icra takibi başlattığını, davalının takibe itiraz ettiğini belirterek itirazın iptali talebinde bulunmuş; ilk derece mahkemesi ise davacının vergi kayıtlarına göre tacir olmayıp işletme hesabı esasına göre defter tutan bir esnaf olduğu gerekçesiyle davanın görev yönünden reddine karar vermiştir.

T.C.
İSTANBULBÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ44. HUKUK DAİRESİT Ü R K M İ L L E T İ A D I N Aİ S T İ N A F M A H K E M E S İ K A R A R IDOSYA NO: ████████ EsasKARAR NO: ████████İNCELENEN KARARINMAHKEMESİ : İSTANBUL 2. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİTARİHİ: █████/2026NUMARASI: ████████ E. - ████████ K.DAVANIN KONUSU: İtirazın İptaliİSTİNAF KARAR TARİHİ: █████/2026Yukarıda yazılı ilk derece mahkemesi kararına karşı, istinaf yasa yoluna başvurulması üzerine yapılan inceleme sonucunda;G E R E Ğ İ D Ü Ş Ü N Ü L D Ü :DAVA DİLEKÇESİ:Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; taraflar arasında █████/2023 tarihli ve "Franchising Sözleşmesi" başlıklı sözleşme akdedildiğini, bu sözleşmeye istinaden ... markasının müvekkili davacı tarafından kullanılarak ... bünyesinde bulunan çocuk oyun alanı işletmesi işletilmeye başlandığını, davalı tarafça yaklaşık olarak Nisan 2024 itibariyle "Cüzdan Uygulaması" isimli bir uygulamaya geçildiğini, cüzdan uygulamasında, çocuk oyun alanını kullanan müşterilerin ödediği hizmet ücretlerinin doğrudan davalı şirket hesaplarına geçtiğini, kira bedeli, ortak alan aidat gideri, ... bedeli, cüzdan komisyonu gibi kalemlerden oluşan mahsuplaşma tutarı hesaplanıp müvekkiline bildirileceği ve kalan tutar müvekkili tarafından davalı şirkete fatura edilerek ödeme alınması vaad edildiğini, cüzdan uygulamasının davalı tarafın tek taraflı olarak uyguladığı bir uygulama olup, müvekkilinin bu uygulamayı kabul ettiğine ilişkin açık bir kabulü ya da imzası bulunmadığını, davalı tarafça cüzdan uygulamasına geçildikten sonra ödemelerin ağır aksak yapılmaya başlandığını, geciktirilmiş ve geciken zaman dilimi için faiz ödenmediğini, 2025 Nisan ayında eksik de olsa kısmi bir ödeme yapıldığını, takip eden Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül aylarında hiç ödeme yapılmadığını, hakediş tutarları ve mahsuplaşma hesaplamasından kalan alacağın müvekkili tarafından davalı tarafa fatura edildiğini, faturalara itiraz edilmediğini, ödeme yapılmadığından sözleşmenin sürdürülebilir bir tarafı kalmadığını, .... Noterliğinin █████/2025 tarih ve ...Yevmiye Numaralı ihtarnamesi ile cüzdan uygulamasından vazgeçilmesini ihtarname tarihine kadar ödenmemiş olan alacaklarının ödenmesini talep ettiklerine, ihtarnameye cevap verilmediği gibi herhangi bir ödeme de yapılmadığını, bunun üzerine .... Noterliğinin █████/2025 tarih ve ...Yevmiye Numaralı ihtarname gönderilerek sözleşmeden dönüldüğü bildirilerek olumlu zararlarının tazmininin talep edildiğini, iki ihtarnamenin de davalının UETS hesabına usulüne uygun olarak tebliğ edildiğini, UETS tebligatında tebliğ edilmiş sayılması için gerekli +5 gün de beklendiğini ve █████/2025 tarihinde AVM içerisindeki işletmenin fiilen davalı tarafa bırakıldığını, 2025 yılı Nisan ayındaki kısmi ödemeden kalan miktar, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül aylarına ait faturaların tamamı, Ekim ayının ilk 12 günü için hak edilen tutarların fatura bedelleri ve avans faizleri hesaplanarak .... İcra Dairesi ... E. Numaralı dosyasından ilamsız icra takibi başlatıldığını, haksız ve kötü niyetli olarak itiraz edildiğini, takibin durduğunu, arabuluculuk görüşmelerinde anlaşma sağlanamadığını belirterek, itirazın iptali ile davalı aleyhine %20'den az olmamak üzere icra inkar tazminatına hükmedilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.Davalının davaya cevap vermediği tespit edilmiştir. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI:İlk derece mahkemesi ████████ esas, ████████ karar sayılı, 24.02.2026 tarihli kararı ile; "Gelir İdaresi Başkanlığı Ankara Defterdarlığı Cumhuriyet Vergi Dairesi Müdürlüğü'nün 16.12.2025 tarihli cevabi yazılarına göre "İlgi tarih sayılı yazınızda bahsi geçen Dairemiz... vergi kimlik numaralı (T.C. ...) ...hakkında vergi mükellefi olup olmadığı, vergi mükellefi ise hangi esasa göre defter tuttuğu (işletme, bilanço vb.) hususu hakkında bilgi talep etmektesiniz. Mükellefin █████/2023 tarihi itibari ile ..... - Eğlence Parkları Ve Tema Parklarının Faaliyetleri (Bağımsız Sağlayıcılar Tarafından Mekanik At Ve Arabaların, Oyunların Ve Gösterilerin İşletilmesi Hariç) Ve ..... - Kitap Perakende Ticareti faaliyet kodu ile Yıllık Gelir Vergisi mükellefiyetinin olduğu ve işletme hesabı esasına göre kazanç tespitinin bulunduğu hususunu; Bilgilerinize arz ederim." denildiği, buna göre davacının tacir olmadığı ██████████ sayılı Bakanlar Kurulu Kararı çerçevesinde Gelir Vergi Beyannameleri ile eki performans bilgileri tablosu ve işletme hesap özetlerine göre VUK 177/1-3 madde hükümleri uyarınca 1. sınıf tacir olmadığı, bilanço esasına göre defter tutan kimselerden olmadığı, yıllık alış satış hadlerine göre esnaf olduğu, işletme hesabı esasına göre defter tuttuğu anlaşılmıştır. 6335 Sayılı Yasanın 2. Maddesi ile 6102 Sayılı TTK'nun 5. Maddesinin 3 ve 4 nolu fıkraları değiştirilerek Ticaret Mahkemeleri ile Asliye Hukuk Mahkemeleri arasındaki iş bölümü ilişkisi görev ilişkisine dönüştürülmüştür ve görev hususu HMK'nun 114/c maddesi uyarınca dava şartlarından olup yargılamanın her aşamasında re'sen dikkate alınır. Açıklanan nedenlerle huzurdaki dava, davacının esnaf olması nedeniyle ticari bir dava değildir. Davada, mahkeme görevli olmayıp, genel mahkemeler görevli olduğundan GÖREVSİZLİĞİNE,Açılan davanın göreve ilişkin dava şartı yokluğu nedeniyle HMK.114/1-c ve 115/2 maddeleri gereğince davanın usulden REDDİNE,6100 sayılı HMK.nun 20 maddesi uyarınca kararın kesinleşmesinden sonra iki haftalık süre içerisinde talep edilmesi halinde dosyanın görevli İSTANBUL NÖBETÇİ ASLİYE HUKUK MAHKEMESİNE GÖNDERİLMESİNE,İki haftalık süre içinde dosyanın gönderilmesi için talepte bulunulmaması halinde davanın açılmamış sayılmasına karar verileceğinin İHTARINA " karar vermiştir.İSTİNAF:Davalı şirket vekili istinaf dilekçesinde özetle; yerel mahkemece görevsizlik kararı verildiğini ancak huzurdaki davanın ticari uyuşmazlıktan kaynaklandığını ve ticari uyuşmazlık davaya konu olduğundan görevli mahkemenin de asliye ticaret mahkemeleri olduğunu, taraflar arasındaki ilişkinin temelinde franchising ilişkisi bulunduğunu, franchise sözleşmesinden kaynaklanan uyuşmazlıklara bakmakla görevli mahkemenin Asliye Ticaret mahkemeleri olduğunu ileri sürerek istinaf isteminin kabulüne ve ilk derece mahkemesince tesis edilen kararın kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.Davacı vekili istinafa cevap dilekçesi sunmamıştır.GEREKÇE: İnceleme, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 355. maddesi hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır. Dava; taraflar arasında imzalanan 06.10.2023 tarihli franchise sözleşmesinden kaynaklanan alacağın ödenmemesi üzerine alacağın tahsili amacıyla başlatılan icra takibine itirazın iptali istemine ilişkindir.İlk derece mahkemesi tarafından davacının tacir olmadığından bahisle görevsizlik nedeni ile davanın usulden reddine karar verildiği, davalı vekili tarafından franchise sözleşmelerine bakmakla görevli mahkemenin asliye ticaret mahkemesi olduğundan bahisle yukarıda yazılı sebeplerle istinaf kanun yoluna başvurulduğu görülmüştür. Mahkemece davacı tarafın tacir vasfının bulunup bulunmadığı hususunun tetkiki yönünden davacının kayıtlı olduğu Vergi Müdürlüğüne yazı yazılmış olup gelen yazı cevabının tetkikinde davacının esnaf sınırında işletme hesabı usulüne göre işlem kaydının bulunduğu görülmüştür. VUK 177/1-3 maddeleri hükümlerine göre davacının 1. sınıf tacir olmadığı ve bilanço esasına göre defter tutmadığı hususlarına atıfla görevli mahkemenin asliye hukuk mahkemesi olduğuna karar verilmiş ise de taraflar arasındaki sözleşmenin ... markasının kullanım hakkının davacıya verilmesine ilişkin olup davacının ... bedelini ödemesi karşılığında davalının markasını, işletme modelini, sistemini ve ...unu kullandırdığı atipik (isimsiz) ve karma bir sözleşme tipi olduğu anlaşılmaktadır. Somut uyuşmazlığa konu sözleşme Kanun'da açıkça düzenlenen tipik (isimli) bir sözleşme olmadığından niteliğine göre TTK, TBK ve SMK hükümlerinin uygulanması gerekmektedir. Dolayısıyla davanın konusu, işbu franchise sözleşmesinin feshi ve müspet zararın tazmini istemine yönelik itirazın iptali talepli olmakla somut uyuşmazlığa uygulanacak hükümler kapsamında ticaret mahkemesinin görevli olduğu anlaşılmıştır. Böylece asliye ticaret mahkemesi tarafından yargılamaya devam edilerek davanın esasına yönelik inceleme yapılması gerekirken görevsiz olduğu gerekçesi ile davanın usulden reddine karar verilmesi usul ve yasaya aykırı bulunmuştur. Tüm bu gerekçeler ışığında; HMK'nın 353/1-a-3 maddesi gereğince davalı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkeme kararının kaldırılması, esasa yönelik incelemenin yapılması için dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesi gerektiği kanaat ve sonucuna varılarak aşağıdaki hüküm kurulmuştur.HÜKÜM : Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;1-Davalı vekilinin istinaf isteminin KABULÜ ile;2-İstanbul .... Asliye Ticaret Mahkemesinin .../███████ tarih, 2025/.. E. 2026/. K. sayılı kararının HMK'nın 353/1-a-6. maddesi gereğince KALDIRILMASINA,3-Dosyanın, yukarıda gösterilen biçimde inceleme ve değerlendirme yapılmak üzere mahkemesine GÖNDERİLMESİNE, 4-İstinaf yasa yoluna başvuran davalı tarafından peşin olarak yatırılan istinaf karar ve ilam harcının talebi halinde kendisine iadesine,5-Dosya üzerinde inceleme yapılması sebebiyle vekalet ücreti tayinine yer olmadığına,6-İstinaf yasa yoluna başvuran tarafından istinaf aşamasında yapılan giderlerin ilk derece mahkemesince verilecek nihai kararda dikkate alınmasına, HMK'nın 353/1-a-6. ve 362/1-g. maddeleri gereğince dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda ve KESİN olmak üzere, oy birliğiyle karar verildi. █████/2026