Anahtar kelimeler: Kazıcı Kombi Kompresör Hidrolik Yükleyici Kepçe Lastik Platformlu Şoförlü Uyarlanması
T.C. KAYSERİ 1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ Esas-Karar No: ...Esas - ...
T.C. KAYSERİ 1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİTÜRK MİLLETİ ADINA GEREKÇELİ KARAR ESAS NO : ...KARAR NO : ...BAŞKAN : ...ÜYE : ...ÜYE : ...KATİP : ...DAVACI : ...VEKİLİ : Av. ...DAVALI : ...VEKİLLERİ : Av. ... Av. ... Av. ...DAVA : Sözleşmenin UyarlanmasıDAVA TARİHİ : ...KARAR TARİHİ : ...GEREKÇELİ KARARINYAZILDIĞI TARİH : ...Mahkememizde görülmekte olan sözleşmenin uyarlanması davasının yapılan açık yargılaması sonunda,GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:DAVA: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davalı tarafından █████/2019 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen ... ihale kayıt numaralı "... Merkez İşletmeler İçin 60 Ay Süreyle Şoförlü, Hidrolik Platformlu Kamyon, 4x4 Arazi Aracı, Kombi Kamyonet, Kompresör Taşıma Kapasiteli Kamyon ve Lastik Tekerlekli Kazıcı Yükleyici (Kepçe) Kiralama Hizmet Alımı" işinin davacının uhdesinde kaldığı ve █████/2019 tarihinde 41.217.546,48-TL bedelli sözleşme imzalandığı, diğer ... ihale kayıt numaralı "... İlçe İşletmeler 60 Ay Süreyle Şoförlü, Hidrolik Platformlu Kamyon, 4x4 Arazi Aracı Hizmet Alımı" işinin de davalının uhdesinde kaldığı ve █████/2019 tarihinde 28.797.786,94-TL bedel ile sözleşme imzalandığı, ancak; ... İKN nolu her iki grup ihale █████/2019 tarihinde ihalesi yapılarak sözleşmesi █████/2019 tarihinde yapılan hizmet alım işlerinin işe başlama tarihi █████/2020 tarihinde işe başlanılması gerekirken █████/2020 tarihinde idareye yazılan yazıyla Ivoce Daily çift kabinli 70 C 18 DC çift kabin kamyon araçlardan 30 adet aracın alındığı, eksik kalan 26 adet aracın ise ana bayi ve değer bayilerde olmadığı, yurt dışından gelişi durumuna göre idareye bildirileceği, ihale kapsamında olan D -Max 4X4 Pic-kup araçlardan 24 adet temin edilebileceği, eksik 15 araç için 2020 yılında motor ve tasarım değişikliği olması nedeniyle 2020 yılı Eylül- Ekim ayında temin edilebileceği, yer teslimi tarihine kadar araçların temin edilemeyeceğinin idareye bildirildiği, █████/2020 tarihinde idareye yazılan yazıda dünya genelindeki Covid-19 nedeniyle yurt içinde üretimi olmayan yurt dışında temin edilecek olan Ivoce ve Isuzu yetkili bayilerin stoklarda olmadığı Ağustos ayı sonunda Türkiye'ye getirilerek teslim edilebileceği, teslim edilecek bu araçların üst yapısı Kocaeli'de bulunan hidrolik platform üreticisi Paktaş Firması'nda üst yapı imalatı ve montajının iki ay süreceği ve Isuzu 4x4 pic-cup araç yetkili satıcısı Okur Otomotiv Firması'nın ise üretici fabrikaların Covid-19 nedeniyle üretimlerini durdurdukları araçların Kasım 2020 tarihine kadar teslim edilemeyeceği, Combi Kamyonet araçların bayilerde olmadığı Temmuz, Ağustos aylarında gelebileceği, kepçenin Covid-19 nedeniyle üretim olmadığı için 2019 imalatı yerine 2018 imalatlı kepçenin temin edilebileceği, █████/2020 tarihli ...087 Sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan Genelde 2020/5 Covid-19 Salgınının Kamu İhaleler Sözleşmelere Etkisi 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu (İstisnalar dahil) ile imzalanan sözleşmelerde Covid-19 salgını nedeniyle mücbir sebep sayıldığından sözleşmesi imzalanan ve işe başlanmayan işler hakkında bu sözleşme kapsamında değerlendirilmesi gerekmesine rağmen idarece bu yazı hakkında hiçbir işlem yapılmadığı, .../... ve ... İKN'lu her iki grup ihalede temin edilecek araçların Covid-I9 nedeniyle üretim yapan fabrikalar çalışmadığı için yer tesliminin █████/2020 tarihinde araçlar temin edilemediği, araçların temininin ise █████/2020 tarihinde hidrolik platforum araç 21.08.2020 tarihinde temin edilerek █████/2020 tarihinde tamamlandığı, kepçenin █████/2020 tarihinde, kırıcısının ise █████/2021 tarihinde temin edilebildiği, 8 adet Fiat Fiorino Kombi aracın █████/2020 tarihinde temin edildiği, işe başlama tarihi olan █████/2020 tarihinden sonra 5 ay gibi uzun bir süre sonra araçlar temin edilerek ihale kapsamındaki araçların tamamı temin edildiği, araçların tamamının yurt dışından temin edildiği için ihale tarihinde Euro kuru 5,75-TL iken araç teminde ise Euro kurunun 7,80-TL olduğu, davacı tarafça fiilen eksik araçlarla işe başlanıldığı, uyuşmazlığımıza konu işlerin süresinin 60 ay yani 5 yıl olduğu, in bu denli uzun olması ve bahse konu süreçte Covid-19 pandemisi ile Rusya - Ukrayna savaşının getirdiği ekonomik dalgalanmalardan kaynaklı olarak emtia fiyatlarında dalgalanmalar ile tedarik zincirlerinde bozulmalar meydana geldiği, hiç kimsenin beklemediği aşırı çok yüksek oranlarda enflasyonda artışlar yaşandığı, sözleşmelerin imzalandığı tarihten sonra işin gördürülmesi aşamasında iş kalemleri girdilerine ilişkin fiyatlarda öngörülemeyen ve önlenemeyen çok artışlar yaşandığı, bu artışların davacı tarafça karşılanabilmesinin mümkün olmadı; lemez aşırı çok yüksek fiyat artışlarının aşırı ifa güçlüğü kapsamında olduğunun kabulü gerektiği, her iki hizmet alımı işi için de ortaya konan veriler çerçevesinde aşırı ifa güçlüğü şartlarının gerçekleşmiş olduğu, bu hususlarda █████/2020, █████/2020, █████/2022 ve █████/2023 tarihli dilekçelerle sözleşmenin uyarlanması, mümkün olmaması durumunda tasfiye edilmesi yönünde talepte bulunulmasına rağmen idarece bu konuda bir işlem yapılmadığı hususları ileri sürülerek fazlaya ilişkin her türlü talep ve dava hakkı saklı kalmak kaydıyla; davacı şirket ile davalı idare arasında yapılan hizmet alımına ilişkin sözleşmelerde denge davacı şirket aleyhine önlenemeyecek ve öngörülemeyecek şekilde bozulduğu, bu sebeple yapılan sözleşmelerin aşırı ifa güçlüğü sebebiyle günümüz şartlarına sözleşmenin yapıldığı █████/2019 tarihinden itibaren uyarlanması, aksi takdirde davalı kuruma başvuru tarihinden itibaren uyarlanmasına karar verilmesini,bu mümkün olmadığı takdirde müvekkilinin sözleşmelerinin işlerinin mücbir sebep nedeniyle tasfiyesine karar verilmesini, müvekkili şirketin ekonomik mahvına ve iflasına neden olmamak üzere, arabulucu başvuru tarihi olan █████/2023 tarihinden itibaren, davalı kurumumun hak ediş ödemelerine TÜİK tarafından açıklanan enflasyon farkının uygulanarak ödenmesi yönünden ihtiyati tedbir kararı verilmesini, yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin karşı davalı tarafa yükletilmesini talep ve dava etmiştir. CEVAP: Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davalı vekili tarafından sunulan cevap dilekçesinde özetle; davacı tarafından iddia edilen mücbir sebebin varlığını kabul anlamına gelmemekle birlikte, bir an için mücbir sebebin var olduğunun düşünülmesi halinde dahi, davacı tarafın 4735 Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun 10. maddesi kapsamında davacı şirkete yapılması gereken başvurunun süresi içerisinde yapılmadığı, hak düşürücü süre yönünden reddi gerektiği, davanın görevli mahkemede açılmadığı, davacı tarafın bu iddialarının ve taleplerinin kabulünün mümkün olmadığı, zira, davalı şirket ile davacı arasında Kamu İhale Kanunu kapsamında yapılan hizmet alımına ilişkin ihalelerde süre hususu davacı tarafça bilindiği, sözleşme süresinin; dava konusu sözleşmelerin 9. maddesinde işin başlığı altında açıkça yer aldığı, davacının sözleşmenin süresinin uzun olduğu yönündeki iddiasının herhangi bir şekilde kabul edilebilir tarafı bulunmadığı, ayrıca iş kalemleri girdilerine ilişkin fiyat artışlarının olduğu ve bu durumun aşırı ifa güçlüğü oluşturduğu yönündeki iddialarında hukuki bir geçerliliği olmadığı, davacının tacir olduğu ve basiretli olarak hareket etme yükümlülüğü bulunduğu, sözleşmenin kurulması aşamasında davacının kabul etmiş olduğu şartnameye aykırı taleplerde bulunmasının hukuka aykırı olduğu, ihaleye çıkılırken, gerekli maliyetler öngörülerek fiyat belirlemesi yapıldığı, araç yevmiyesi kapsamında ise, yakıt giderleri hariç işçilik ve araç bütün giderleri öngörüldüğü, hakediş ödemelerinde çalışan araçların yevmiyesi, işçilik giderleri ve fiyat farkı eklenerek davacıya ödeme yapıldığı, ayrıca teknik şartnamelerin 1.6'ncı maddesinde yer alan hükme göre davacının █████/2020 tarihinde teslimi gereken araçların 2020 yılının Ağustos ayı ile 2021 yılının Şubat ayına kadar ki dönemde peyderpey gecikmeli bir şekilde teslim edildiği, davalı şirketin, kendi görev bölgesinde yürütmüş olduğu elektrik dağıtım faaliyetinin; stratejik öneme sahip bir kamu hizmeti niteliğinde olması, görev bölgesinde başka bir alternatifinin bulunmaması nedeniyle sözleşme feshi yoluna gidilmediği, davalı şirketin davacının sözleşmeye aykırı hareketleri nedeniyle sözleşmeyi feshetmesi durumunda hayatın her alanında vazgeçilemez bir kamu hizmeti olan elektrik dağıtım faaliyetinin aksaması söz konusu olacağı için üstün kamu yararı gözetilerek hareket edildiği ve davacıya ifada bulunabilmesi için zaman tanındığı, davalı şirketin davacının işe geç başlamasına karşı üstün kamu yararını gözeterek herhangi bir hukuki yola başvurmamasına rağmen davacı tarafın ihale kurulduğu esnada belli olan ve kendisi tarafından kabul edilen sözleşme süresinin çok uzun olduğu iddiası ve ekonomideki dalgalanmalar nedeniyle aşırı ifa güçlüğü içerisinde olduğu iddiasıyla dava açmış olmasının hukuka aykırı nitelikte olduğu, davacının ileri sürmüş olduğu ekonomik koşullar nedeniyle ve döviz artışına bağlı olarak araçların parça maliyetlerinin yükselmesi, kasko bedellerinin artması gibi hususlar sözleşmenin kurulması aşamasında basiretli hareket etmek zorunda olan davacı tarafından öngörülmesi gereken hususlar olduğu, döviz kurlarındaki yükselişler ve enflasyon sebebiyle sözleşmenin uyarlanması talebinin kabulünün mümkün olmadığı, genel ekonomik sıkıntıya karşı davacıya fiyat farkı ödemesi de ihale sözleşmesi ve KİK kapsamında hukuka uygun bir şekilde gerçekleştirildiği, davacıya sözleşme, şartname ve kanun hükümlerine göre sözleşmede yer alan bedelin üzerinde bir bedel ödenmesinin yasal olarak mümkün olmadığı, yüksek enflasyon olgusunun ülkemizde yıllardır mevcut olan ve yükleniciler tarafından da bilinen veya bilinmesi gereken bir olgu olduğu, ülkemizde fiyatlar genel seviyesinde meydana gelen artışın sözleşmelerin uyarlanmasına yol açabilmesi için bu artışın mücbir sebep olarak da ifade edilen katlanılamaz bir hale gelmesi gerektiği, davacının sözleşmelerin uyarlanmasına bunun mümkün olmadığı takdirde sözleşmelerin tasfiyelerine yönelik taleplerinin kabul edilemeyeceğini ileri sürülerek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. DELİLLER : Mahkememizce taraf teşkili sağlanmış davanın taraflarına delillerini ibraz etme olanağı tanınmış uyuşmazlığın çözümü için gereken bütün deliller toplanmıştır.Davacı tarafça; dava konusu işlere ilişkin ihale sözleşmelerine, davalı şirkete başvuru dilekçelerine, karşılıklı yazışmalara, tutanaklara, dava konusu işler-ihaleler ve sözleşmeler ile ilgili her türlü bilgi ve belgelere, şartnamelere ve sözleşmelere, tanık beyanlarına, yüksek mahkeme kararlarına, uzman görüşü ve hukuki mütalaaya, keşif ve bilirkişi incelemesine ve yemin beyanına delil olarak dayanılmıştır. Davalı tarafça; davalı şirketin kayıtlarına, tanık anlatımlarına, yemin ve isticvaba, keşif ve bilirkişi incelemesine delil olarak dayanılmıştır. Taraf vekilleri tarafından delil olarak dayandıkları bir kısım sözleşme, yazı, kayıt ve belgelerin örnekleri dilekçelerinin ekinde dava dosyasına sunulmuştur.7251 sayılı Kanun ile değişik HMK'nun 139/1-ç. maddesi uyarınca tarafların dilekçelerinde gösterdikleri, ancak henüz sunmadıkları belgeleri mahkemeye sunmaları veya başka yerden getirtilecek belgelerin getirtilebilmesi amacıyla gereken açıklamayı yapmaları için kesin süre verilmesine, bu hususların verilen kesin süre içinde yerine getirilmemesi hâlinde HMK'nun 139/1-ç ve 140/5. maddeleri gereği o delile dayanmaktan vazgeçmiş sayılacaklarına karar verileceğinin davacı vekili ve davalı vekiline usulünce ihtar edilmiştir.7251 sayılı Kanun ile değişik HMK'nun 139/1-ç. ve 240/2. maddeleri uyarınca dava ve cevap dilekçesinde tanık deliline dayanan tarafların tanık dinletmek istediği vakıayı ve dinlenilmesi istenen tanıkların adı ve soyadı ile tebliğe elverişli adreslerini içeren listeyi sunmaları için kesin süre verilmiş, bu hususların verilen kesin süre içinde tam olarak yerine getirilmemesi hâlinde HMK'nun 139/1-ç., 140/5. ve 240/2. maddeleri gereği tanık deliline dayanmaktan vazgeçmiş sayılmasına karar verileceği davacı vekili ve davalı vekiline usulünce ihtar edilmiştir. Taraf vekillerince kesin süre içinde tanık bildirilmemiştir.Davalı vekiline 2 adet hizmet alım sözleşmesi ile ilgili olarak fiyat farkı artışları nedeni ile sözleşmelerin uyarlanması, yaptırımsız fesih ve tasfiyesine yönelik talep dilekçeleri ile davalı şirketin bu taleplere verdiği cevabi yazı, karar ihtar gibi belgelerin, yine dava konusu sözleşmelere ilişkin sözleşme tarihinden bugüne kadar düzenlenmiş tüm hakedişlerin ve davacıya bu kapsamda yapılan ödemeleri gösterir belge ve kayıt dökümlerinin okunaklı örneklerini sunması, yine sözleşmelerde sözleşmenin eki olduğu yazılı hizmet işleri genel şartnamesinin, idari şartnamenin, özel teknik şartnamenin, teknik şartnamenin, sözleşme tasarısının, varsa birim fiyat tarifelerinin ve açıklamaların okunaklı örneğini sunması için süre verilmiştir. İstenilen sözleşme, kayıt ve belge örnekleri sunulmuştur.İlgili delillerin toplanmasından sonra HMK'nun 266. maddesi gereğince bilirkişi incelemesi yaptırılmasına, HMK'nun 267. ve 268. maddesi gereğince yetki alanımız içinde yeterli nitelik ve sayıda bilirkişi bulunmadığından Ankara bilirkişilik listesinden resen seçilecek bir ekonomi uzmanı bilirkişi, dosya içindeki uzman görüşü raporunu düzenleyenin dışındı bir sayıştay uzmanı bilirkişi, bir makine mühendisi bilirkişi ve bir nitelikli hesap bilirkişisinden oluşturulacak bilirkişi kurulunun görevlendirilmesine, dava dosyasının bilirkişilere tevdi için Ankara Nöbetçi Asliye Ticaret Mahkemesine talimat yazılmasına, HMK'nun 273. maddesi gereğince iddia, savunma, ihale evrakları, sözleşme hükümleri ile bunların eki olan şartnameler, hakediş ödemeleri, taraflar arasındaki yazışmalar, davacı tarafından sunular uzman görüşü, tüm beyanlar ve deliller, kamu ihale mevzuatı, kamu ihale kanunu, 4735 sayılı Kanun'a eklenen geçici 5. ve 7. madde hükümleri ile TBK'nun 138. maddesi hükmü çerçevesinde inceleneme ve değerlendirme yapılarak taraflar arasında imzalanan iki adet sözleşmenin aşırı ifa güçlüğü nedeni ile uyarlanması, olmadığı taktide sözleşmelerin tasfiyesi koşullarının bulunup bulunmadığı konularında davacı tarafından sunular uzman görüşündeki beyan ve görüşlerde irdelenip değerlendirilmek koşulu ile hüküm vermeye ve denetime elverişli açıklamalı rapor tanzimi için bilirkişilere yetki ve görev verilmesine karar verilmiştir. Görevlendirilen Emekli Sayıştay Denetçisi ..., Ekonomist Yasemin Kaba, Makine Mühendisi Yunus Emre Demirci ve Nitelikli Hesap Uzmanı bilirkişi Halit Bayır'dan oluşturulan bilirkişi kurulu tarafından düzenlenen █████/2025 tarihli raporda özetle; "Davanın; davacı yüklenicinin taahhüdü altında bulunan ... İKN'lu "... Merkez İşletmeler İçin 60 Ay Süreyle Şoförlü, Hidrolik Platformlu Kamyon, 4x4 Arazi Aracı, Kombi Kamyonet, Kompresör Taşıma Kapasiteli Kamyon ve Lastik Tekerlekli Kazıcı Yükleyici (Kepçe) Kiralama Hizmet Alımı" işi ve... İKN'lu "... İlçe İşletmeler İçin 60 Ay süreyle, Şoförlü Hidrolik Platform ve 4x4 Arazi Aracı Kiralama Hizmet Alımı" işinde covid-19 pandemisi ve Rusya - Ukrayna savaşının getirdiği ekonomik dalgalanmalardan kaynaklı emtia fiyatlarında ve tedarik zincirlerinde bozulmalar meydana geldiği, sözleşmelerin imzalandığı tarihten sonra işin gördürülmesi aşamasında iş kalemleri girdilerine ilişkin fiyatlarda öngörülemeyen ve önlenemeyen büyük artışlar yaşandığı, davacının karşılaştığı öngörülemeyen bu durumun değerlendirilerek aşırı ifa güçlüğü sebebiyle TBK'nun 138. maddesi gereğince sözleşmenin uyarlanması, aksi takdirde sözleşmenin tasfiyesine karar verilmesi istemiyle açıldığı, mahkemenin görevlendirmesi doğrultusunda "tarafların iddia, savunma, ihale evrakları, sözleşme hükümleri ile bunların eki olan şartnameler, hakediş ödemeleri, taraflar arasındaki yazışmalar, davacı tarafından sunular uzman görüşü, tüm beyanlar ve deliller, kamu ihale mevzuatı, kamu ihale kanunu, 4735 sayılı Kanun'a eklenen geçici 5. ve 7. madde hükümleri ile TBK'nun 138. maddesi hükmü çerçevesinde inceleneme ve değerlendirme yapılarak taraflar arasında imzalanan iki adet sözleşmenin aşırı ifa güçlüğü nedeni ile uyarlanması, olmadığı taktide sözleşmelerin tasfiyesi koşullarının bulunup bulunmadığı" hususlarının incelenmesi suretiyle davacının talebinde yer alan sözleşmenin uyarlanması ve tasfiyesi taleplerine ilişkin yapılan değerlendirme neticesinde; davalı Kayseri Civarı Elektrik T.A.Ş. tarafından █████/2019 tarihinde 4734 sayılı Kanun'un 19. maddesine göre açık ihale usulü ile ihalesi yapılan ... ihale kayıt numaralı "... Merkez İşletmeler İçin 60 Ay Süreyle Şoförlü, Hidrolik Platformlu Kamyon, 4x4 Arazi Aracı, Kombi Kamyonet, Kompresör Taşıma Kapasiteli Kamyon ve Lastik Tekerlekli Kazıcı Yükleyici (Kepçe) Kiralama Hizmet Alımı" işi ve... ihale kayıt numaralı "... İlçe İşletmeler İçin 60 Ay süreyle, Şoförlü Hidrolik Platform ve 4x4 Arazi Aracı Kiralama Hizmet Alımı" işinin davacı Yusuf Sönmez'in uhdesinde kaldığı ve taraflar arasında her iki hizmet alımı işine ilişkin █████/2019 tarihinde sözleşmelerin imzalandığı, davacının taahhüdü altında bulunan ... ve... İKN'lu araç kiralama hizmet alımı işlerinde işe başlama tarihinin █████/2020 olduğu, ancak bu işlerde kullanılacak araçların Covid-19 pandemisi nedeniyle üretim yapan fabrikaların çalışmaması nedeniyle işe başlama tarihi itibariyle araçlar temin edilemediğinden süresi içerisinde işlere başlanamadığı, taraflar arasında düzenlenen tutanaklardan, 7 adet Fiat Fiorino Kombi araç ve 6 adet hidrolik platformlu aracın █████/2020 tarihinde, 2 adet hidrolik platformlu aracın █████/2020 tarihinde, 1 adet kompresör taşıyıcı kamyon aracın █████/2020 tarihinde, 3 adet hidrolik platformlu aracın █████/2020 tarihinde, 3 adet hidrolik platformlu aracın █████/2020 tarihinde, kazıyıcı yükleyicinin (kepçe) kırıcısının █████/2021 tarihi itibariyle teslim edildiği ve kontrolleri yapılarak işe başlatıldığının anlaşıldığı, uyuşmazlığın çözümünde, öncelikle covid-19 pandemisi sonrası emtia fiyatlarında yaşanan artışlar ve sözleşmelerin imzalandığı tarihten sonra işin yürütülmesi aşamasında iş kalemleri girdilerine ilişkin fiyatlarda öngörülemeyen ve önlenemeyen artışlara ilişkin 4735 sayılı Kanun'un geçici 5, 6 ve 7. maddelerinde tanınan haklar ve sözleşmeye göre ödenen fiyat farkının bu artışları karşılayıp karşılamadığı hususları incelendiğinde, uyuşmazlığa konu hizmet alım işlerinde sözleşmelerin 2020/5 sayılı genelgenin yayımlanmasından yaklaşık 5 (beş) ay önce █████/2019 tarihinde imzalandığı ve işlere █████/2020 tarihinde başlanacağının kararlaştırıldığı, daha açık bir ifadeyle yüklenicinin henüz pandemi koşulları oluşmadan araç temininde yaşanacak sıkıntıları tahmin etmesine imkan bulunmayan bir dönemde bu ihalelere teklif sunduğu ve ihaleleri kazandığı, pandeminin ortasında ise işe başlamak durumunda kaldığının anlaşıldığı, dolayısıyla pandemi sürecinin henüz başlamadığı bir dönemde bu sürecin öngörülebilir. olduğundan bahsedilemeyeceği, nitekim, Covid-19 pandemisi sebebiyle döviz kurundaki artışa paralel olarak maliyetlerde oluşan artış sebebiyle bu maliyetlerin etkisini azaltmak adına yükleniciler lehine bazı düzenlemeler yapıldığı, 4735 sayılı Kanun'a eklenen geçici 5. madde kapsamında yükleniciye ek fiyat farkı ve sözleşmenin devri hakkının tanındığı, 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'na eklenen geçici 6. maddesinde ise, ek ve artırımlı fiyat farkı ile söz konusu maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla gerçekleşme oranı ilk sözleşme bedelinin yüzde 15'ine kadar olan işlerin yüklenicinin başvurusu üzerine, fesihten kaynaklanan kısıtlama ve yaptırımlar uygulanmadan sözleşmeyi feshetme (tasfiye edilmesi) hakkı verilmesi, 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'na eklenen geçici 7. madde ile de, █████/2023 tarihinden önce 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'na göre ihale edilen işlere ilişkin 4735 sayılı Kanun'un geçici 7. maddesinin yürürlüğe girdiği █████/2023 tarihi itibarıyla devam eden (geçici kabulü onaylanmamış olan) sözleşmelerde, sözleşmenin █████/2024 tarihinden █████/2024 tarihine kadar (bu tarihler dâhil) gerçekleştirilen kısımları için ek fiyat farkı ve altı ayı geçmemek üzere süre uzatımı verilmesine yönelik düzenlemeler yapıldığı, bu yasal düzenlemeler sonrasında ve sözleşmenin yürütülmesi aşamasında davalı ...T.A.Ş. tarafından davacı yükleniciye; ... İKN'lu Hizmet Alımı İşi'nde; █████/2020 - █████/2023 tarihleri arasında düzenlenen 42 adet hakediş raporunda 1.625.869,95-TL fiyat farkı, 146.264,47-TL ek fiyat farkı olmak üzere toplam 1.772.134,72-TL, ███████████ İKN'lu Hizmet Alımı İşinde; █████/2020 - █████/2023 tarihleri arasında düzenlenen 42 adet hakediş raporunda 873.622,40-TL fiyat farkı, 87.657,66-TL ek fiyat farkı olmak üzere toplam 961.285,06-TL olmak üzere toplam 2.733.419,78-TL fiyat farkı ödemesi yapıldığı, bu fiyat farkı ödemesinin her iki hizmet alımı işine konu sözleşme bedelinin yaklaşık %12,50'sine tekabül ettiğinin tespit edildiği, davalı idarece her iki hizmet alımına ilişkin ödenen fiyat farkı ve ek fiyat farkı tutarlarının işin yürütülmesi aşamasında iş kalemleri meydana gelen artışı karşılamaya yeterli olup olmadığı hususları incelendiğinde; davacının taahhüdü altında bulunan işlerin; yakıt hariç, şoförlü araç kiralama hizmet alımı işi olduğu ve bu hizmet alımlarının hem personel çalıştırılmasına dayalı bir hizmet alımı hem de araç kiralama hizmeti alımını kapsadığı ve bu hizmet alımlarında, davacı yükleniciye fiyat farkı ödendiği, ... İKN'lu "... Merkez İşletmeler İçin 60 Ay Süreyle Şoförlü, Hidrolik Platformlu Kamyon, 4x4 Arazi Aracı, Kombi Kamyonet, Kompresör Taşıma Kapasiteli Kamyon ve Lastik Tekerlekli Kazıcı Yükleyici (Kepçe) Kiralama Hizmet Alımı" işinde personel çalıştırılmasına yönelik kısmının (19.643.754,00-TL) toplam iş tutarının %47,66'sını, araç kiralama hizmetine yönelik kısmının ise (21.573.792,48-TL) 52,34'nü oluşturduğu, -███████████ İKN'lu "... İlçe İşletmeler İçin 60 Ay süreyle, Şoförlü Hidrolik Platform ve 4x4 Arazi Aracı Kiralama Hizmet Alımı" işinde personel çalıştırılmasına yönelik kısmının (16.187.610,00-TL) toplam iş tutarının %56,21'ini, araç kiralama hizmetine yönelik kısmının ise (12.610.176,94-TL)'ye 43,79'unu oluşturduğu ancak sözleşmenin 14. maddesi ve sözleşme eki İdari Şartname'nin 46. maddesinde; personel girdilerinden kaynaklı sabit katsayının (a1) yüksek olarak belirlenmesi (0,94 veya 0,95), diğer hizmetlerin ağırlık oranını temsil eden katsayının ise (bl) çok düşük belirlenmesi sebebiyle (0,04 veya 0,05) uyuşmazlığa konu hizmet alımı işlerinde neredeyse sadece personel çalıştırılmasından kaynaklı kısmı için fiyat farkı ödemesi yapılmış olduğu, diğer bir ifadeyle, davacı yüklenicinin uhdesinde bulunan bu hizmet alımlarında, personel maliyetleri ve araç kiralama maliyetleri neredeyse birbirine eşit olmasına rağmen (%50 - %50) fiyat farkı hesaplamasında esas alınan sabit katsayılarda personel çalıştırılmasına yönelik kısım için 0,94- 0,95 katsayısı üzerinden hesaplama yapılması nedeniyle, araç kiralama maliyetlerinde (amortisman, sigorta, kasko ve benzeri) meydana gelen artış için yüklenici firmaya fiyat farkı ödenemediğinin anlaşıldığı, dosyada mevcut 6 (altı) Bilimsel Mütalaa'nın tamamında farklı gerekçelerle sözleşmeye konu ifanın gerçekleştirilmesinin aşırı güçleştiği gerekçesiyle sözleşmenin uyarlanması talebinin yerinde olduğu tespitlerine yer verildiği, bu kapsamda, söz konusu mütalaalarda yer alan tespitler, tarafların iddia ve savunmaları ile dosyada mevcut bilgi ve belgelerin incelenmesi suretiyle heyetimizce de bu talebe ilişkin değerlendirmemizin de aşağıda ayrıntılı olarak yer aldığı, davacı tarafından dava dilekçesinde Covid-19 pandemisi ve Rusya - Ukrayna savaşı sonrası döviz kurunda ve iş kalemleri girdilerine ilişkin fiyatlarda yaşanan dalgalanmalar nedeniyle uyarlama talep edilmiş ise de, dava dosyası kapsamında uyarlamanın neye göre yapılması gerektiğine dair bir net bir kriter ortaya konmadığından heyetimizce ihale tarihi öncesi beş yıllık bazı parametrelerdeki artış/azalış oranı ile ihale tarihinden sonraki beş yıllık zaman dilimindeki artış/azalış oranları dikkate alınarak değerlendirme yapıldığı, sözleşmenin uyarlanması talebine ilişkin olarak; ihale öncesi 5 (beş) yıllık dönemde döviz kuru, asgari ücret, TÜFE ve Yİ-ÜFE gibi sözleşmeye konu işlerdeki maliyetleri etkileyen parametrelerde ortalama toplam %70,44 oranında artış yaşanmasına rağmen, dava tarihine kadar olan süreçte ortalama toplam %226,95 oranında, sözleşme dönemini kapsayan dönemde ise ortalama toplam %56,42 oranında artış yaşandığının tespit edildiği, diğer bir ifadeyle, sözleşme öncesi döneme göre dava tarihi itibariyle (226,95 - 70,44) %156,51 oranında daha fazla artış yaşandığının görüldüğü, davacının ihalelere teklif sunduğu dönemdeki şartlar göz önünde bulundurulduğundan bu artışın öngörülmesinin mümkün olmadığı, davacının taahhüdü altında bulunan ... ve... İKN'lu hizmet alım işlerinde sözleşmelerin imzalandığı tarihten sonra (█████/2019), taraflarca öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen Covid-19 pandemisinden kaynaklı olağanüstü durumların ortaya çıktığı, bu durumların davacı yükleniciden kaynaklanmadığı, sözleşmelerin yapıldığı sıradaki mevcut durum sözleşmelere konu işlerin ifasının istenmesini dürüstlük kurallarına aykırı düşecek derecede davacı aleyhine değiştirdiği, davacı yüklenicinin ifanın aşırı ölçüde güçleşmesinden doğan haklarını saklı tutarak bu işleri ifa etmeye devam ettiğinin anlaşıldığı, yukarıda yer alan tespitler dikkate alındığında, basiretli tacirden; ihaleler öncesi döneme ait geçmiş yıl enflasyon verileri göz önünde bulundurularak bu durumu öngörmesi (Covid-19 pandemi ve sonrasında fiyatlar genel seviyesinde yaşanan artışlar) ve buna uygun şekilde önlem alması ve tekliflerini buna sunmasının beklenemeyeceği, nitekim, 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun geçici 5., 6. ve 7. maddeleri ile girdi maliyetlerinde yaşanan olumsuz etkinin azaltılması amacıyla ek fiyat farkı, artırımlı fiyat farkı ve benzeri düzenlemelerin yapıldığı, ancak sözleşmelerin ifa edilmesi sürecinde yaşanan öngörülemeyen bu artışları telafi etmeye veya etkisinin azaltmaya yeterli olmadığının tespit edildiği, dolayısıyla davacı yüklenicinin uhdesinde bulunan ... ve... İKN'lu hizmet alım işlerinde sözleşmelerin imzalanması sonrası yaşanan öngörülemeyen olaylar ve bu olaylar sonrası fiyatların genel seviyesinde yaşanan öngörülemeyen artışlar sebebiyle aşırı ifa güçlüğü yaşandığı ve mevcut düzenlemeler bu durumu ortadan kaldırmaya yeterli olmadığından TBK'nun 138. maddesi gereğince sözleşmelerin yeni koşullara uyarlanması şartlarının oluştuğu görüşüne varılmakla birlikte takdirin mahkemeye ait olduğu, mahkemece de, davacının taahhüdü altında bulunan 2 (iki) hizmet alım işinde TBK'nun 138. maddesi gereğince sözleşmenin uyarlanması gerektiğine kanaat getirilmesi halinde; taraflar arasında imzalanan sözleşme bedellerinin normal artışın dışında kalan yukarıda ayrıntılı olarak hesaplanan öngörülemeyen ortalama artış oranı esas alınarak dava tarihine güncellenmesi suretiyle sözleşme bedelinin dava tarihi itibariyle değerinin hesaplanması gerektiği, ... İKN'lu "... Merkez İşletmeler İçin 60 Ay Süreyle Şoförlü, Hidrolik Platformlu Kamyon, 4x4 Arazi Aracı, Kombi Kamyonet, Kompresör Taşıma Kapasiteli Kamyon ve Lastik Tekerlekli Kazıcı Yükleyici (Kepçe) Kiralama Hizmet Alımı" işinde sözleşme bedelinin 41.217.546,48-TL olduğu, dava tarihi itibariyle (22.09.2023) öngörülemeyen ortalama artış oranı (%156,51) uygulandığında sözleşme bedelinin dava tarihi itibariyle 105.727.128,48-TL, ███████████ İKN'lu "... İlçe İşletmeler İçin 60 Ay süreyle, Şoförlü Hidrolik Platform ve 4x4 Arazi Aracı Kiralama Hizmet Alımı" işinde sözleşme bedelinin 28.797.786,94-TL olduğu, dava tarihi itibariyle (█████/2023) öngörülemeyen ortalama artış oranı (%156,51) uygulandığında sözleşme bedelinin dava tarihi itibariyle 73.869.203,28-TL olarak tespit edildiği, uyuşmazlığa konu sözleşme bedellerinde girdi maliyetlerinde yaşanan öngörülemeyen artışlar sebebiyle dava tarihi itibariyle toplam (64.509.582,004 - 45.071.416,34) 109.580.998,34-TL artış yaşanmasına rağmen dava tarihi itibariyle davacı yükleniciye her iki iş için ödenen fiyat farkı tutarının toplam (1.772.134,72 + 4961.285,06) 2.733.419,78-TL olduğu, mahkemece, sözleşmenin uyarlanması şartlarının oluştuğuna kanaat getirilmesi halinde güncel sözleşme bedellerinden yüklenici firmaya ödenen fiyat farkı tutarı olan 2.733.419,78-TL'nin mahsup edilmesi gerektiği, davacı yüklenicinin taahhüdü altındaki ... ve... İKN'lu hizmet alım işlerinde sözleşmelerin imzalanması sonrası yaşanan olaylar ve bu olaylar sonrası fiyatların genel seviyesinde yaşanan öngörülemeyen artışlar sebebiyle aşırı ifa güçlüğü yaşandığı ve mevcut düzenlemeler bu durumu ortadan kaldırmaya yeterli olmadığından TBK'nun 138. maddesi gereğince sözleşmelerin yeni koşullara uyarlanmasının mümkün olmadığına kanaat getirilmesi halinde, davacının sözleşmelerden dönme (tasfiye) talebinin karşılanması gerektiği görüşüne varılmakla birlikte takdirin mahkemeye ait olduğu, raporda yer verilen yasa ve yönetmelik maddeleri ile Yargıtay, Danıştay içtihatlarının hukuki yorum niteliğinde olmayıp olayın meydana gelmesine etkili olan hususlara ilişkin mevzuata aykırılıkların neler olduğunun gösterilmesi amacıyla kullanıldığını, hukuki değerlendirmenin ve nitelendirmenin ise mahkemenin takdirinde olduğunu" belirtilmiştir.█████/2025 tarihli rapora karşı taraf vekillerinin beyan ve itirazları dava dosyası kapsamındaki tüm delillerle birlikte incelenmek suretiyle her bir itirazı karşılar şekilde ve gerektiği taktirde buna uygun yeni hesap yapılması suretiyle açıklamalı ek rapor tanzimi için bilirkişilere görev verilmesine karar verilmiştir. Görevlendirilen Emekli Sayıştay Denetçisi ..., Ekonomist Yasemin Kaba, Makine Mühendisi Yunus Emre Demirci ve Nitelikli Hesap Uzmanı bilirkişi Halit Bayır'dan oluşturulan bilirkişi kurulu tarafından düzenlenen █████/2025 tarihli ek raporda özetle; "Davanın; davacı yüklenicinin taahhüdü altında bulunan ... İKN'lu "... Merkez İşletmeler İçin 60 Ay Süreyle Şoförlü, Hidrolik Platformlu Kamyon, 4x4 Arazi Aracı, Kombi Kamyonet, Kompresör Taşıma Kapasiteli Kamyon ve Lastik Tekerlekli Kazıcı Yükleyici (Kepçe) Kiralama Hizmet Alımı" işi ve... İKN'lu "... İlçe İşletmeler İçin 60 Ay süreyle, Şoförlü Hidrolik Platform ve 4x4 Arazi Aracı Kiralama Hizmet Alımı" işinde Covid-19 pandemisi ve Rusya - Ukrayna savaşının getirdiği ekonomik dalgalanmalardan kaynaklı emtia fiyatlarında ve tedarik zincirlerinde bozulmalar meydana geldiği, sözleşmelerin imzalandığı tarihten sonra işin gördürülmesi aşamasında iş kalemleri girdilerine ilişkin fiyatlarda öngörülemeyen ve önlenemeyen büyük artışlar yaşandığı, davacının karşılaştığı öngörülemeyen bu durumun değerlendirilerek aşırı ifa güçlüğü sebebiyle TBK'nun 138. maddesi gereğince sözleşmenin uyarlanması, aksi takdirde sözleşmenin tasfiyesine karar verilmesi istemiyle açıldığı, mahkemenin görevlendirmesi doğrultusunda tarafların her bir itirazını karşılar şekilde, gerektiğinde bu itirazlara uygun hesaplama yapılmak suretiyle uyuşmazlığa ilişkin yapılan değerlendirme neticesinde; uyuşmazlığa konu hizmet alım işlerinin personel çalıştırılmasına dayalı kısmı ile araç kiralamasına yönelik kısmının neredeyse birbirine eşit oranlarda olmasına rağmen fiyat farkı hesabında personel girdilerinin ağırlığının yüksek olarak (0,94-0,95) belirlenmesi sebebiyle neredeyse sadece personel çalıştırılmasından kaynaklı kısmı için fiyat farkı si yapılmış olduğu, araç kiralamadan kaynaklı fiyat farkına ilişkin oranların işin (0,4-0,5) uyumlu olmadığı, dolayısıyla, davalı şirket tarafından fiyat farkı hesabındaki katsayılar için belirlenen oranların maliyetlerdeki artışları karşılamaya uygun olarak formüle edilmediği, bu katsayılar üzerinden araç kiralama maliyetlerinde (amortisman, sigorta, kasko ve benzeri) meydana gelen artış için yüklenici firmaya ödenen fiyat farkının çok düşük kaldığı ve bu kalemlerdeki artışları karşılamaya yeterli olmadığı, Yargıtay içtihatlarına göre, sözleşmenin uyarlanabilmesi için sözleşmenin yapıldığı sırada taraflarca öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen olağanüstü bir durum ortaya çıkması, öngörülemeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen olağanüstü durum borçludan kaynaklanmamış olması, bu durumun sözleşmenin yapıldığı sırada mevcut olguları, kendisinden ifanın istenmesini dürüstlük kurallarına aykırı düşecek derecede borçlu aleyhine değiştirmesi, borçlunun borcunu henüz ifa etmemiş veya ifanın aşırı ölçüde güçleşmesinden doğan haklarını saklı tutarak ifa etmesi şartlarına bağlandığı, (Yarg. 13. HD., █████/2014 T., ██████████ E., ██████████ K.), bu kapsamda sözleşmenin uyarlanması talebine ilişkin yapılan hesaplamada Yargıtay içtihatları da göz önünde bulundurularak ihale tarihi öncesi beş yıllık bazı ekonomik parametrelerdeki artış/azalış oranı ile ihale tarihinden sonraki beş yıllık zaman dilimindeki artış/azalış oranları dikkate alınmak suretiyle sözleşmenin uyarlanmasının şartlarının oluşup oluşmadığının tespitinin yapıldığı, yapılan bu hesaplamada esas işin maliyetine doğrudan etki eden döviz kuru, asgari ücret, TÜFE ve Yİ-ÜFE ve benzeri ekonomik parametrelerdeki artış/azalışların ortalamasının esas alındığı, bu durumun öngörülebilir olup olmadığının ortaya konulması bakımından da ihale öncesi beş yıllık ve ihale sonrası beş yıllık değişimler ortaya konulduğu, bu hesaplama neticesinde, işin maliyetine etki eden döviz kuru, asgari ücret, TÜFE ve Yİ-ÜFE gibi ekonomik parametrelerde ihale öncesi 5 (beş) yıllık dönemde ortalama %70,44 oranında, dava tarihine kadar olan süreçte (█████/2023) ortalama toplam %226,95 oranında, sözleşme dönemini kapsayan dönemde ise ortalama toplam %256,42 oranında artış nın tespit edildiği, dolayısıyla, uyuşmazlığa konu hizmet alım işlerinde ihale tarihi nem ekonomik verilerinden hareketle öngörülebilir artış oranının %70,44 olduğu, bu oranının üzerindeki artışın basiretli tacir bakımından öngörülebilir olduğunun kabul edilemeyeceği, bu tespitlerden hareketle, sözleşme öncesi döneme göre dava tarihi itibariyle (226,95-70,44) %156,51 oranında daha fazla artış yaşandığı, diğer bir ifadeyle öngörülebilir artış oranının üzerindeki artışın olduğu, bu tespitler ışığında taraflar arasında imzalanan sözleşme bedellerinin normal artışın dışında kalan öngörülemeyen ortalama artış oranı (%156,51) esas alınarak dava tarihine güncellenerek sözleşme bedelinin dava tarihi itibariyle değerinin hesaplandığı, davalı şirket tarafından, heyetimizce yapılan hesaplamada davalı şirketçe davacı yükleniciye ödenen hakediş bedelleri ve fiyat farklarının güncellenmiş değerinin yer almadığının ifade edildiği, ancak fiyat farkının bir mal veya hizmetin geçmiş dönemlere göre fiyatında meydana gelen değişim nedeniyle ödenen tutar olduğu, maliyetlerdeki artış nedeniyle ödenen fiyat farkının bir nevi hak ediş bedelinin güncellenmesine yönelik bir işlem olduğundan fiyat farkı tutarının ayrıca bir güncellemeye tabi tutulamayacağı, hakediş bedelinin ise, sözleşme bedelinin yapılan işe veya sunulan hizmete karşılık gelen tutar olduğundan yükleniciye ödenen hakediş bedellerinin güncellenmesi gibi bir durumun söz konusu olamayacağı, daha açık bir ifadeyle işin süresi boyunca ödenen hakediş bedellerinin toplamı sözleşme bedeline eşit olduğundan sözleşme bedeli ve hakediş bedelinin birlikte güncellenmesi halinde, sözleşmede bedelinin güncellenmiş halinin yükleniciye ödendiği anlamına geleceği, bu şekilde yapılacak bir hesaplama ile sözleşmenin uyarlanması şartlarının oluşup oluşmadığının tespitinin yapılmasının mümkün olmadığı, bu nedenle davacı yükleniciye ödenmesi gereken hak ediş bedelleri ve fiyat farkı tutarlarının aynı oranla güncellenmesi gerektiği yönündeki itirazın yerinde olmadığı, somut uyuşmazlıkta sözleşmenin yapıldığı sırada taraflarca maliyetlerde yaşanan bu artışın öngörülmesi ve öngörülmesi de beklenmeyen bir durum olduğu, bu durumun yüklenici firmadan kaynaklanmadığı, sözleşmelerin yapıldığı sırada mevcut olguların yükleniciden ifanın istenmesinin dürüstlük kurallarına aykırı düşecek derecede yüklenici aleyhine değiştiği ve yüklenicinin borcunu henüz ifa etmediği veya ifanın aşırı ölçüde güçleşmesinden doğan haklarını saklı tutarak ifa ettiği tespit edildiği görüldüğünden sözleşmenin uyarlanması için aranan şartların tamamının somut uyuşmazlıkta bulunduğu tespit edildiğinden, davacı yüklenicinin uhdesinde bulunan ... ve... İKN'lu hizmet alım işlerinde sözleşmelerin imzalanması sonrası yaşanan olaylar ve bu olaylar sonrası fiyatların genel seviyesinde yaşanan öngörülemeyen artışlar sebebiyle aşırı ifa güçlüğü yaşandığı ve mevcut düzenlemeler bu durumu ortadan kaldırmaya yeterli olmadığından TBK'nun 138. maddesi gereğince sözleşmelerin yeni koşullara uyarlanması şartlarının oluştuğu görüşüne varıldığı, davalı şirket tarafından █████/2014 tarihinde ihale edilen ... ihale kayıt numaralı ihale bedelleri ile uyuşmazlığa konu ... ve... İKN'lu hizmet alım ihalelerinin karşılaştırılması suretiyle birim fiyatlarda yaşanan değişim oranları incelendiğinde uyuşmazlığa konu hizmet alımlarında ihale tarihi ile sözleşmenin sona erdiği tarihi arasında geçen süreçte (...) süreçte maliyetlerde yaşanan artışının normal bir artış olmadığı basiretli tacir tarafından bu durumun öngörülmesinin mümkün olmadığı yönündeki tespitlerimizi destekler nitelikte olduğu, ayrıca uyuşmazlığa konu ... ve... İKN'lu hizmet alım işlerinde sözleşmelerin imzalanması sonrası yaşanan olaylar ve bu olaylar sonrası fiyatların genel seviyesinde yaşanan öngörülemeyen artışlar sebebiyle aşırı ifa güçlüğü yaşandığı ve mevcut düzenlemeler bu durumu ortadan kaldırmaya yeterli olmadığından TBK'nun 138. maddesi gereğince sözleşmelerin yeni koşullara uyarlanmasının mümkün olmadığına kanaat getirilmesi halinde davacının sözleşmelerden dönme (tasfiye) talebinin karşılanması gerektiği, uyuşmazlığa konu hizmet alım işlerinin personel çalıştırılmasına dayalı kısmı ile araç kiralamasına yönelik kısmının neredeyse birbirine eşit oranlarda olmasına rağmen fiyat farkı hesabında personel girdilerinin ağırlığının yüksek olarak belirlenmesi sebebiyle neredeyse sadece personel çalıştırılmasından kaynaklı kısmı için fiyat farkı ödemesi yapılmış olduğu, araç kiralamadan kaynaklı fiyat farkına ilişkin oranların işin ağırlığı ile uyumlu olmadığı ve sembolik bir oranda kaldığı ifade edildiğinden davacının bu husustaki itirazının yerinde olmadığı, sözleşmenin uyarlanması talebine ilişkin yapılan hesaplamada, uyuşmazlığa konu hizmet alım işinde hem personel çalıştırılması hem de araç kiralama işi bulunduğundan personel çalıştırılması kısmında asgari ücretteki değişim, araç parça, işçilik, sigorta, kasko, MTV ödemesi gibi araç kiralamada kısmında ise döviz kuru, TÜFE ve Yİ-ÜFE gibi ekonomik parametreler esas alınarak bu verilerin ortalamasının alındığı ve artış oranının tespit edildiği, nitekim Yargıtay içtihatlarında da bir bedelin ilgili tarihte ulaştığı değerin tespitinde bu ekonomik verilerin esas alındığı, araç parça, işçilik, sigorta, kasko, MTV ödemesi gibi maliyetlere ilişkin veriler serbest piyasadan alındığı için değişkenlik gösterebilen ve nesnel olmayan veriler olmadığından bu maliyetlere ilişkin veriler üzerinden hesaplama yapıldığında sağlıklı bir değerlendirme yapılamayacağı, kaldı ki, ülkemizde ÜFE ve Yİ-ÜFE parametrelerin hesaplanmasında kullanılan enflasyon sepetinin içerisinde araç parça, işçilik, sigorta, kasko, MTV ödemesi gibi değişik kalemlerin bulunduğu, bu bakımdan heyetimizce yapılan hesaplamada araç maliyetlerindeki artış da dikkate alındığından davacının bu husustaki itirazının yerinde olmadığı, tarafların itirazları doğrultusunda, kök raporumuzdaki görüş ve kanaatimizi değiştirecek herhangi bir husus bulunmadığı" şeklinde kanaat belirtilmiştir. DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ, YARGILAMA VE GEREKÇE: Dava, taraflar arasında uzun süreli olarak düzenlenen sözleşmelerin uyarlanması, bu olmadığı taktirde sözleşmelerin feshedilmesi istemlerine ilişkindir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun 4/1-a maddesine göre davaya bakmaya mahkememiz görevlidir.6545 sayılı Yasa'nın 45/3. maddesi uyarınca dava değeri itibarı ile mahkememiz heyeti tarafından yazılı yargılama usulüne göre yargılama yapılarak dava sonuçlandırılmıştır. Dava dilekçesinde dava değerinin toplam 1.000,00-TL olarak gösterildiği, ancak uyarlama davasının kısmi dava olarak açılamayacağı, davacının davada talep ettiği miktarı tam olarak bildirmesi gerektiği dikkate alınarak, dava dilekçesinde sözü edilen ... ihale kayıt numaralı sözleşmede ve ████████████ ihale kayıt numaralı sözleşmede uyarlanmasını talep ettikleri miktarların her bir sözleşme için kaç TL olduğunu açıklaması ve değerini tam olarak olarak bildirmek üzere HMK'nun 31, 119/1-(ğ) ve 119/2. maddeleri uyarınca davacı vekiline; 1 haftalık kesin süre verilmiş, kesin süreye uyulmaması halinde HMK'nun 119/2. maddesi gereğince davanın açılmamış sayılmasına karar verileceği ihtar edilmiştir. Yine davacı vekili tarafından az yukarıda sözü edilen sürenin gereği ... ihale kayıt numaralı sözleşmede ve ... ihale kayıt numaralı sözleşmede uyarlanmasını talep ettikleri miktarların her bir sözleşme için kaç TL olduğunu açıklamasından sonra, bu tür davalarda harca tabi dava değerinin, uyarlama istenilen toplam bedel ile sözleşmelerde kararlaştırılan toplam kira (hizmet alım) bedeli arasındaki fark olduğu dikkate alınarak bu şekilde tespit edilecek eksik peşin nispi dava harcını ikmal etmek üzere davacı tarafa süre verilmiştir. Mahkememizin █████/2023 tarihli ara kararı doğrultusunda davacı tarafça █████/2023 tarihli dilekçe ile açıklamada bulunulmuş ve █████/2023 tarihinde tamamlama harcı yatırılmıştır.Taraflar arasında uyuşmazlık konuların değerlendirmesinde; Taraflar arasında uyuşmazlık; taraflar arasında düzenlenen 2 adet hizmet alım sözleşmesinin aşırı ifa güçlüğü nedeni ile uyarlanması, bunun mümkün olmaması halinde sözleşmelerin fesih ve tasfiyesi koşullarının bulunup bulunmadığı, davalının hak düşürücü süre ve yargı yolu itirazının kabul edilebilir olup olmadığı noktalarında toplanmaktadır. Davalının yargı yolu itirazının değerlendirmesinde;2577 sayılı Kanun'un 2. maddesinde idari dava türleri ve idari yargı yetkisi açıkça düzenlenmiştir. Bu düzenlemeye göre; idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için açılan iptal davaları, tam yargı davaları ve idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan anlaşmazlıklara ilişkin davalar idari dava türleri olarak gösterilmiş, yargı yetkisinin sınırı ise idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlı olduğu belirtilmiştir. Eldeki dava, yapılan ihale sonucu taraflar arasında düzenlenen araç kiralama hizmet sözleşmelerinden kaynaklanmaktadır. Davaya konu sözleşmeler tarafların serbest iradeleri ile imzalanmıştır. Başka bir deyişle, idarece kamu gücü kullanılarak yapılmış bir işlem yoktur. Bu nedenle sözleşmelerin özel hukuk alanında sonuçlar doğurduğunu kabul etmek zorunludur. Bu durumda sözleşmelerin imzalanmasından sonraki tüm aşamalar ve ihtilaflar özel hukuk alanını ilgilendirmekte olup uyuşmazlıkların çözümünde de görevli mahkeme adli yargı mahkemeleridir. Taraflar arasındaki uyuşmazlığın yapılan ihale sonucu sözleşmelerin imzalanmasından sonra ortaya çıktığı, bu aşamadan sonra sözleşmelerin uygulanması nedeni ile ortaya çıkan uyuşmazlıkların sözleşme ve özel hukuk hükümlerine göre adli yargı yerlerinde görülmesi gerekmektedir (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'nin █████/2023 tarihli, █████████ Esas ve █████████ Karar sayılı ilamı, Uyuşmazlık Mahkemesi'nin █████/2014 tarihli, █████████ Esas ve █████████ Karar sayılı emsal kararı, Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 36. Hukuk Dairesi'nin █████/2025 tarihli, ████████ Esas ve ████████ Karar sayılı karar ilamı).Hak düşürücü süre yönünden yapılan değerlendirmede;Uyarlama davası ileriye etki eden bir dava türüdür. Dava açılmasında herhangi bir süre sınırlaması olmamakla birlikte aşırı ifa güçlüğünün mevcut olduğu durumda uyarlama davasının açılması mümkündür. Eldeki uyuşmazlıkta dava tarihi itibarı ile sözleşmelerin konusu olan borçlar tamamen ifa edilmiş değildir. Bu nedenle davalının hak düşürücü süre itirazının yersiz olduğu değerlendirilmiştir. Konuyla ilgili yasal düzenlemelerin ve kavramların irdelenmesinde: Uyuşmazlığın çözümü açısından öncelikle konuyla ilgili yasal düzenlemelerin ve kavramların açıklanmasında yarar vardır.Sözleşmenin uyarlanması genel hüküm olarak 6098 sayılı TBK'nun 138. maddesinde düzenlenmiştir. Sözleşmenin yapıldığı sırada taraflarca öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen olağanüstü bir durum, borçludan kaynaklanmayan bir sebeple ortaya çıkar ve sözleşmenin yapıldığı sırada mevcut olguları, kendisinden ifanın istenmesini dürüstlük kurallarına aykırı düşecek derecede borçlu aleyhine değiştirir ve borçlu da borcunu henüz ifa etmemiş veya ifanın aşırı ölçüde güçleşmesinden doğan haklarını saklı tutarak ifa etmiş olursa borçlu, hâkimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını isteme, bu mümkün olmadığı takdirde sözleşmeden dönme hakkına sahiptir. Sürekli edimli sözleşmelerde borçlu, kural olarak dönme hakkının yerine fesih hakkını kullanır (TBK 138/1). Bu madde hükmü yabancı para borçlarında da uygulanır (TBK 138/2).Maddenin gerekçesinde; bu yeni düzenlemenin, öğreti ve uygulamada sözleşmeye bağlılık (ahde vefa) ilkesinin istisnalarından biri olarak kabul edilen, "işlem temelinin çökmesi"ne ilişkin olduğu, imkânsızlık kavramından farklı olan aşırı ifa güçlüğüne dayanan uyarlama isteminin temelinin, Türk Medenî Kanunu'nun 2. maddesinde öngörülen dürüstlük kuralları olduğu, ancak sözleşmenin değişen koşullara uyarlanması ya da dönme hakkının kullanılmasının, dört koşulun birlikte gerçekleşmesine bağlı olduğu belirtilmiştir.Madde gerekçesinde de belirtildiği üzere aşırı ifa güçlüğü nedeniyle sözleşmenin uyarlanmasının istenebilmesi için gerekli dört koşul olarak; 1-Sözleşmenin yapıldığı sırada, taraflarca öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen olağanüstü bir durum ortaya çıkmış olmalı, 2- Bu durum borçludan kaynaklanmamış olmalı, 3-Bu durum, sözleşmenin yapıldığı sırada mevcut olguları, kendisinden ifanın istenmesini dürüstlük kurallarına aykırı düşecek derecede borçlu aleyhine değiştirmiş olmalı 4-Borçlu, borcunu henüz ifa etmemiş veya ifanın aşırı ölçüde güçleşmesinden doğan haklarını saklı tutarak ifa etmiş olmalıdır.4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun sözleşmelerin tasfiyesi veya devri başlıklı geçici 4. madde hükmüne göre; █████/2018 tarihinden önce 4734 sayılı Kanun'a göre ihalesi yapılan (3 üncü maddesindeki istisnalar dâhil) ve bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla devam eden sözleşmeler, imalat girdilerinin fiyatlarında beklenmeyen artışlar meydana gelmesi nedeniyle, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonraki 60 gün içinde yüklenicinin idareye yazılı olarak başvurması kaydıyla, Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın görüşü alınarak idarenin onayına bağlı olarak feshedilip tasfiye edilebilir veya devredilebilir. Bu durumda devir alacaklarda ilk ihaledeki şartlar, devir tarihi itibarıyla aranacak olup devirden veya fesihten kaynaklanan kısıtlama ve yaptırımlar uygulanmaz. Yüklenimi ortak girişim tarafından yürütülen sözleşmelerde ortaklar arasında devir veya hisse devirlerinde ilk ihaledeki yeterlik şartları aranmaz. Sözleşmesi feshedilen veya sözleşmeyi devreden yüklenicinin teminatı iade edilir. Bu fıkra kapsamında devredilen sözleşmeler ile bu fıkra kapsamına girmekle birlikte devredilmeyen sözleşmelerde, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonraki 60 gün içinde yüklenicinin idareye yazılı olarak başvurması kaydıyla süre uzatımına ilişkin kısıtlama ve şartlara tabi olunmaksızın Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın görüşü alınarak idare tarafından süre uzatılabilir. (1. fıkra). Sözleşmenin bu madde kapsamında feshedilerek tasfiye edilmesi veya devredilmesi durumunda yüklenici, fesih veya devir tarihine kadar gerçekleştirdiği imalatlar dışında idareden herhangi bir hak talebinde bulunamaz. Yüklenici tarafından, işin idarece uygun görülecek can ve mal güvenliği ile yapı güvenliğine yönelik tedbirlerin alınması şarttır (2. fıkra). Bu hüküm ile belirtilen tarihten önce yapılan ve ifası tamamlanmamış sözleşmeler yönünden imalat girdilerinin fiyatlarında beklenmeyen artışlar meydana gelmesi nedeniyle devir ve fesih imkanı tanınmıştır. Böylece fesih ve tasfiye istenebileceği düzenlendiğinden bu hükümden yararlanarak başvurmayan tarafın bunun yerine uyarlama isteyebilmesinin de mümkün olmadığının kabulü gerekir.Hüküm ayrıca salt başvuruyu yeterli görmemiş, Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın görüşü alınarak idarenin onayına bağlı olduğunu düzenlemiştir. Yasa koyucu imalat girdilerinin fiyatlarında beklenmeyen artışlar meydana gelmesini bir olgu olarak belirtmek suretiyle uyarlama yolunu kapatan bir hüküm getirdiğine göre maddede bir unsur olarak belirtilen idare onayına ilişkin yetkinin de maddenin getiriliş amacına uygun biçimde kullanılmış olması gerekir. Gerçekten yapılan iş ve kalan aşamaları bakımından maddi olarak işin devamını zorlaştıran imalat girdilerinin fiyatlarında beklenmeyen artışlar meydana gelmiş olmasına rağmen bu onay verilmemiş ve buna bağlı olarak işe devam edilmek zorunda kalınmış ise yukarıda sayılan koşulların varlığı halinde uyarlama istenebileceğinin kabulü gerekir. Zira onay verilmemesi yetkisi somut olaya uygun biçimde kullanılmamış ise hakkın kötüye kullanılması niteliğinde olacağından hukukça korunması mümkün değildir.Davacı vekilinin █████/2023 tarihli beyan dilekçesinde;Davacı vekili tarafından sunulan █████/2023 tarihli beyan dilekçesinde "... Ekli tablolardan da anlaşılacağı üzere ihaleye verilen teklif ve kabul edilen imzalanan sözleşmedeki işçilik ücreti, personel ve fazla mesai kalemleri (İlk tablodaki 1, 2, 6 ve 7. kalemler, ikince tablodaki 1, 3 ve 4. kalemler) zaten dosyaya sunduğumuz ve ileride davalı şirketten de celbedilecek yazışmalar ve belgelerde de görüleceği üzere tartışma ve uyarlama talebi konusu dışındadır. Bu kalemleri dışarıda bıraktığımızda ... sayılı ihale sözleşmesi için uyarlama konusu yapılabilecek miktar : 20.493.000,00-TL... sayılı ihale sözleşmesi için uyarlama konusu yapılabilecek miktar : 11.739.000,00-TL olduğu görülmektedir. Müvekkilimiz dava dilekçesinde ayrıntılı olarak açıklanan sebeplerle zaten ekonomik yönden mağdur olduğundan ve bu mağduriyet artarak devam ettiğinden yargılamanın daha fazla uzamasına sebebiyet vermemek adına dava dilekçemizde açıklanan sebeplerle ve deliller toplandıktan bilirkişi raporları sunulduktan sonra ve ayrıca mahkemenin uyarlama konusunda lehimize vereceği karardan sonra her türlü dava ve talep haklarımız saklı kalmak kaydıyla şimdilik ara kararı gereğince; ... ihale kayıt numaralı "... Merkez İşletmeler İçin 60 Ay Süreyle Şoförlü, Hidrolik Platformlu Kamyon, 4x4 Arazi Aracı, Kombi Kamyonet, Kompresör Taşıma Kapasiteli Kamyon Ve Lastik Tekerlekli Kazıcı Yükleyici (Kepçe) Kiralama Hizmet Alımı" ihale sözleşmesi için harca esas dava değerini 7.091.370,00-TL, ███████████ ihale kayıt numaralı "... İlçe işletmeler 60 Ay Süreyle Şoförlü, Hidrolik Platformlu Kamyon, 4x4 Arazi Aracı Kiralama Hizmet Alımı" ihale sözleşmesi için harca esas dava değerini 4.376.375,00-TL olarak bildiriyor, buna göre bildirdiğimiz 7.091.370,00-TL ve 4.376.375,00-TL rakamlarına göre mahkeme kalemince hesaplanacak harçları yatıracağımızı arz ve beyan ediyoruz." şeklinde bildirimde bulunmuş ve buna göre eksik harcı tamamlamıştır. Yukarıda yapılan açıklama ve sözü edilen kurallarla birlikte somut olay değerlendirildiğinde; Davacı yüklenicinin taahhüdü altında bulunan ... İKN'lu "... Merkez İşletmeler İçin 60 Ay Süreyle Şoförlü, Hidrolik Platformlu Kamyon, 4x4 Arazi Aracı, Kombi Kamyonet, Kompresör Taşıma Kapasiteli Kamyon ve Lastik Tekerlekli Kazıcı Yükleyici (Kepçe) Kiralama Hizmet Alımı" işi ve... İKN'lu "... İlçe İşletmeler İçin 60 Ay süreyle, Şoförlü Hidrolik Platform ve 4x4 Arazi Aracı Kiralama Hizmet Alımı" işinde Covid-19 pandemisi ve Rusya - Ukrayna savaşının getirdiği ekonomik dalgalanmalardan kaynaklı emtia fiyatlarında ve tedarik zincirlerinde bozulmalar meydana geldiği, sözleşmelerin imzalandığı tarihten sonra işin gördürülmesi aşamasında iş kalemleri girdilerine ilişkin fiyatlarda öngörülemeyen ve önlenemeyen büyük artışlar yaşandığı, davacının karşılaştığı öngörülemeyen bu durumun değerlendirilerek aşırı ifa güçlüğü sebebiyle TBK'nun 138. maddesi gereğince sözleşmenin uyarlanması, aksi takdirde sözleşmenin tasfiyesine karar verilmesi istemiyle eldeki davayı açtığı, davalı Kayseri Civarı Elektrik T.A.Ş. tarafından █████/2019 tarihinde 4734 sayılı Kanun'un 19. maddesine göre açık ihale usulü ile ihalesi yapılan ... ihale kayıt numaralı "... Merkez İşletmeler İçin 60 Ay Süreyle Şoförlü, Hidrolik Platformlu Kamyon, 4x4 Arazi Aracı, Kombi Kamyonet, Kompresör Taşıma Kapasiteli Kamyon ve Lastik Tekerlekli Kazıcı Yükleyici (Kepçe) Kiralama Hizmet Alımı" işi ve... ihale kayıt numaralı "... İlçe İşletmeler İçin 60 Ay süreyle, Şoförlü Hidrolik Platform ve 4x4 Arazi Aracı Kiralama Hizmet Alımı" işinin davacı Yusuf Sönmez'in uhdesinde kaldığı ve taraflar arasında her iki hizmet alımı işine ilişkin █████/2019 tarihinde sözleşmelerin imzalandığı, taraflar arasında imzalanan iki adet Hizmet Alım Sözleşmesi'nin 28.1. maddesinde "Mücbir sebeplerden dolayı idare veya yüklenici sözleşmeyi tek taraflı olarak feshedebilir. Ancak yüklenicinin mücbir sebebe dayalı bir süre uzatımı talebi varsa idarenin sözleşmeyi feshedebilmesi için uzatılan sürenin sonunda işin sözleşme ve eklerine uygun şekilde tamamlanmamış olması gerekir. Sözleşmenin feshedilmesi halinde, hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilerek kesin maliyet ve varsa ek kesin teminatlar iade edilir." yazdığı, 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun 10/c maddesinde salgın hastalık halinin mücbir sebep olarak açıkça kabul edildiği, taraflar arasında iki adet sözleşme imzalandıktan sonra ülkemizde etkisini gösteren Covid-19 salgın hastalığının mücbir sebep olarak değerlendirilmesi gerektiği, salgın süreci gözetilerek sözleşmelerin yeni durum ve şartlara göre uyarlanmasının mümkün olduğu, davacının taahhüdü altında bulunan ... ve... İKN'lu araç kiralama hizmet alımı işlerinde işe başlama tarihinin █████/2020 olduğu, ancak bu işlerde kullanılacak araçların Covid-19 pandemisi nedeniyle üretim yapan fabrikaların çalışmaması nedeniyle işe başlama tarihi itibariyle araçlar temin edilemediğinden süresi içerisinde işlere başlanamadığı, taraflar arasında düzenlenen tutanaklardan, 7 adet Fiat Fiorino Kombi araç ve 6 adet hidrolik platformlu aracın █████/2020 tarihinde, 2 adet hidrolik platformlu aracın █████/2020 tarihinde, 1 adet kompresör taşıyıcı kamyon aracın █████/2020 tarihinde, 3 adet hidrolik platformlu aracın █████/2020 tarihinde, 3 adet hidrolik platformlu aracın █████/2020 tarihinde, kazıyıcı yükleyicinin (kepçe) kırıcısının █████/2021 tarihi itibariyle teslim edildiği ve kontrolleri yapılarak işe başlatıldığının anlaşıldığı, uyuşmazlığa konu hizmet alım işlerinde sözleşmelerin 2020/5 sayılı genelgenin yayımlanmasından yaklaşık 5 ay önce █████/2019 tarihinde imzalandığı ve işlere █████/2020 tarihinde başlanacağının kararlaştırıldığı, daha açık bir ifadeyle yüklenicinin henüz pandemi koşulları oluşmadan araç temininde yaşanacak sıkıntıları tahmin etmesine imkan bulunmayan bir dönemde bu ihalelere teklif sunduğu ve ihaleleri kazandığı, pandeminin ortasında ise işe başlamak durumunda kaldığının anlaşıldığı, dolayısıyla pandemi sürecinin henüz başlamadığı bir dönemde bu sürecin öngörülebilir olduğundan bahsedilemeyeceği, nitekim Covid-19 pandemisi sebebiyle döviz kurundaki artışa paralel olarak maliyetlerde oluşan artış sebebiyle bu maliyetlerin etkisini azaltmak adına yükleniciler lehine bazı düzenlemeler yapıldığı, 4735 sayılı Kanun'a eklenen geçici 5. madde kapsamında yükleniciye ek fiyat farkı ve sözleşmenin devri hakkının tanındığı, 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'na eklenen geçici 6. maddesinde ise, ek ve artırımlı fiyat farkı ile söz konusu maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla gerçekleşme oranı ilk sözleşme bedelinin yüzde 15'ine kadar olan işlerin yüklenicinin başvurusu üzerine, fesihten kaynaklanan kısıtlama ve yaptırımlar uygulanmadan sözleşmeyi feshetme (tasfiye edilmesi) hakkı verilmesi, 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'na eklenen geçici 7. madde ile de, █████/2023 tarihinden önce 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'na göre ihale edilen işlere ilişkin 4735 sayılı Kanun'un geçici 7. maddesinin yürürlüğe girdiği █████/2023 tarihi itibarıyla devam eden (geçici kabulü onaylanmamış olan) sözleşmelerde, sözleşmenin █████/2024 tarihinden █████/2024 tarihine kadar (bu tarihler dâhil) gerçekleştirilen kısımları için ek fiyat farkı ve altı ayı geçmemek üzere süre uzatımı verilmesine yönelik düzenlemeler yapıldığı, bu yasal düzenlemeler sonrasında ve sözleşmenin yürütülmesi aşamasında davalı ...T.A.Ş. tarafından davacı yükleniciye; ... İKN'lu Hizmet Alımı İşi'nde; █████/2020 - █████/2023 tarihleri arasında düzenlenen 42 adet hakediş raporunda 1.625.869,95-TL fiyat farkı, 146.264,47-TL ek fiyat farkı olmak üzere toplam 1.772.134,72-TL, ███████████ İKN'lu Hizmet Alımı İşinde; █████/2020 - █████/2023 tarihleri arasında düzenlenen 42 adet hakediş raporunda 873.622,40-TL fiyat farkı, 87.657,66-TL ek fiyat farkı olmak üzere toplam 961.285,06-TL olmak üzere toplam 2.733.419,78-TL fiyat farkı ödemesi yapıldığı, bu fiyat farkı ödemesinin her iki hizmet alımı işine konu sözleşme bedelinin yaklaşık %12,50'sine tekabül ettiğinin tespit edildiği, davacının taahhüdü altında bulunan işlerin; yakıt hariç, şoförlü araç kiralama hizmet alımı işi olduğu ve bu hizmet alımlarının hem personel çalıştırılmasına dayalı bir hizmet alımı hem de araç kiralama hizmeti alımını kapsadığı ve bu hizmet alımlarında, davacı yükleniciye fiyat farkı ödendiği, ... İKN'lu "... Merkez İşletmeler İçin 60 Ay Süreyle Şoförlü, Hidrolik Platformlu Kamyon, 4x4 Arazi Aracı, Kombi Kamyonet, Kompresör Taşıma Kapasiteli Kamyon ve Lastik Tekerlekli Kazıcı Yükleyici (Kepçe) Kiralama Hizmet Alımı" işinde personel çalıştırılmasına yönelik kısmının (19.643.754,00-TL) toplam iş tutarının %47,66'sını, araç kiralama hizmetine yönelik kısmının ise (21.573.792,48-TL) 52,34'nü oluşturduğu, -███████████ İKN'lu "... İlçe İşletmeler İçin 60 Ay süreyle, Şoförlü Hidrolik Platform ve 4x4 Arazi Aracı Kiralama Hizmet Alımı" işinde personel çalıştırılmasına yönelik kısmının (16.187.610,00-TL) toplam iş tutarının %56,21'ini, araç kiralama hizmetine yönelik kısmının ise (12.610.176,94-TL)'ye 43,79'unu oluşturduğu ancak sözleşmenin 14. maddesi ve sözleşme eki İdari Şartname'nin 46. maddesinde; personel girdilerinden kaynaklı sabit katsayının (a1) yüksek olarak belirlenmesi (0,94 veya 0,95), diğer hizmetlerin ağırlık oranını temsil eden katsayının ise (bl) çok düşük belirlenmesi sebebiyle (0,04 veya 0,05) uyuşmazlığa konu hizmet alımı işlerinde neredeyse sadece personel çalıştırılmasından kaynaklı kısmı için fiyat farkı ödemesi yapılmış olduğu, diğer bir ifadeyle, davacı yüklenicinin uhdesinde bulunan bu hizmet alımlarında, personel maliyetleri ve araç kiralama maliyetleri neredeyse birbirine eşit olmasına rağmen (%50 - %50) fiyat farkı hesaplamasında esas alınan sabit katsayılarda personel çalıştırılmasına yönelik kısım için 0,94- 0,95 katsayısı üzerinden hesaplama yapılması nedeniyle araç kiralama maliyetlerinde (amortisman, sigorta, kasko ve benzeri) meydana gelen artış için yüklenici firmaya fiyat farkı ödenemediğinin anlaşıldığı, dava dosyasına sunulan altı adet bilimsel mütalaanın tamamında farklı gerekçelerle sözleşmeye konu ifanın gerçekleştirilmesinin aşırı güçleştiği gerekçesiyle sözleşmenin uyarlanması talebinin yerinde olduğu tespitlerine yer verildiği, bu kapsamda, söz konusu mütalaalarda yer alan tespitler, tarafların iddia ve savunmaları ile dosyada mevcut bilgi ve belgelerin incelenmesi suretiyle bu talebe ilişkin değerlendirmede davacı tarafından dava dilekçesinde Covid-19 pandemisi ve Rusya - Ukrayna savaşı sonrası döviz kurunda ve iş kalemleri girdilerine ilişkin fiyatlarda yaşanan dalgalanmalar nedeniyle uyarlama talep edildiği, mahkememizce alınan bilirkişi kurulunca ihale tarihi öncesi beş yıllık bazı parametrelerdeki artış/azalış oranı ile ihale tarihinden sonraki beş yıllık zaman dilimindeki artış/azalış oranları dikkate alınarak değerlendirme yapıldığı, sözleşmenin uyarlanması talebine ilişkin olarak; ihale öncesi 5 yıllık dönemde döviz kuru, asgari ücret, TÜFE ve Yİ-ÜFE gibi sözleşmeye konu işlerdeki maliyetleri etkileyen parametrelerde ortalama toplam %70,44 oranında artış yaşanmasına rağmen, dava tarihine kadar olan süreçte ortalama toplam %226,95 oranında, sözleşme dönemini kapsayan dönemde ise ortalama toplam %56,42 oranında artış yaşandığının tespit edildiği, diğer bir ifadeyle, sözleşme öncesi döneme göre dava tarihi itibariyle (226,95 - 70,44) %156,51 oranında daha fazla artış yaşandığının görüldüğü, davacının ihalelere teklif sunduğu dönemdeki şartlar göz önünde bulundurulduğundan bu artışın öngörülmesinin mümkün olmadığı, davacının taahhüdü altında bulunan ... ve... İKN'lu hizmet alım işlerinde sözleşmelerin imzalandığı tarihten sonra (█████/2019), taraflarca öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen Covid-19 pandemisinden kaynaklı olağanüstü durumların ortaya çıktığı, bu durumların davacı yükleniciden kaynaklanmadığı, sözleşmelerin yapıldığı sıradaki mevcut durum sözleşmelere konu işlerin ifasının istenmesini dürüstlük kurallarına aykırı düşecek derecede davacı aleyhine değiştirdiği, davacı yüklenicinin ifanın aşırı ölçüde güçleşmesinden doğan haklarını saklı tutarak bu işleri ifa etmeye devam ettiğinin anlaşıldığı, yukarıda yer alan tespitler dikkate alındığında, basiretli tacirden; ihaleler öncesi döneme ait geçmiş yıl enflasyon verileri göz önünde bulundurularak bu durumu öngörmesi (Covid-19 pandemisi ve sonrasında fiyatlar genel seviyesinde yaşanan artışlar) ve buna uygun şekilde önlem alması ve tekliflerini buna sunmasının beklenemeyeceği, nitekim, 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun geçici 5., 6. ve 7. maddeleri ile girdi maliyetlerinde yaşanan olumsuz etkinin azaltılması amacıyla ek fiyat farkı, artırımlı fiyat farkı ve benzeri düzenlemelerin yapıldığı, ancak sözleşmelerin ifa edilmesi sürecinde yaşanan öngörülemeyen bu artışları telafi etmeye veya etkisinin azaltmaya yeterli olmadığının tespit edildiği, dolayısıyla davacı yüklenicinin uhdesinde bulunan ... ve... İKN'lu hizmet alım işlerinde sözleşmelerinin imzalanması sonrası yaşanan öngörülemeyen yukarıda değinilen olaylar ve bu olaylar sonrası fiyatların genel seviyesinde yaşanan öngörülemeyen artışlar sebebiyle aşırı ifa güçlüğü yaşandığı ve mevcut düzenlemeler bu durumu ortadan kaldırmaya yeterli olmadığından TBK'nun 138. maddesi gereğince sözleşmelerin yeni koşullara uyarlanması şartlarının oluştuğu görüş ve kanaatine varılmıştır.Bilirkişi kurulunun mahkememizce benimsenen raporu doğrultusunda davacının taahhüdü altında bulunan iki hizmet alım işinde TBK'nun 138. maddesi gereğince sözleşmenin uyarlanması gerektiği kanaati nedeniyle; taraflar arasında imzalanan sözleşme bedellerinin normal artışın dışında kalan yukarıda ayrıntılı olarak hesaplanan öngörülemeyen ortalama artış oranı esas alınarak dava tarihine güncellenmesi suretiyle sözleşme bedelinin dava tarihi itibariyle değerinin hesaplanması gerektiği, ... İKN'lu "... Merkez İşletmeler İçin 60 Ay Süreyle Şoförlü, Hidrolik Platformlu Kamyon, 4x4 Arazi Aracı, Kombi Kamyonet, Kompresör Taşıma Kapasiteli Kamyon ve Lastik Tekerlekli Kazıcı Yükleyici (Kepçe) Kiralama Hizmet Alımı" işinde sözleşme bedelinin 41.217.546,48-TL olduğu, dava tarihi itibariyle (█████/2023) öngörülemeyen ortalama artış oranı (%156,51) uygulandığında sözleşme bedelinin dava tarihi itibariyle 105.727.128,48-TL, ███████████ İKN'lu "... İlçe İşletmeler İçin 60 Ay süreyle, Şoförlü Hidrolik Platform ve 4x4 Arazi Aracı Kiralama Hizmet Alımı" işinde sözleşme bedelinin 28.797.786,94-TL olduğu, dava tarihi itibariyle (█████/2023) öngörülemeyen ortalama artış oranı (%156,51) uygulandığında sözleşme bedelinin dava tarihi itibariyle 73.869.203,28-TL olarak tespit edildiği, uyuşmazlığa konu sözleşme bedellerinde girdi maliyetlerinde yaşanan öngörülemeyen artışlar sebebiyle dava tarihi itibariyle toplam (64.509.582,004- 45.071.416,34) 109.580.998,34-TL artış yaşanmasına rağmen dava tarihi itibariyle davacı yükleniciye her iki iş için ödenen fiyat farkı tutarının toplam (1.772.134,72 + 4961.285,06) 2.733.419,78-TL olduğu, davacının süre uzatımı nedeniyle fiyat farkı verilmesi için idareye yaptığı başvuru sözleşmenin uyarlanması talebi niteliğinde olmayıp, uyarlama talebinin bu dava ile ileri sürüldüğü, güncel sözleşme bedellerinden yüklenici firmaya ödenen fiyat farkı tutarı olan 2.733.419,78-TL'nin de mahsup edilmesinin gerektiği, davacı yüklenicinin taahhüdü altındaki ... ve... İKN'lu hizmet alım işlerinde sözleşmelerin imzalanması sonrası yaşanan olaylar ve bu olaylar sonrası fiyatların genel seviyesinde yaşanan öngörülemeyen artışlar sebebiyle aşırı ifa güçlüğü yaşandığı ve mevcut düzenlemelerin bu durumu ortadan kaldırmaya yeterli olmadığından TBK'nun 138. maddesi gereğince sözleşmelerin yeni koşullara uyarlanmasının mümkün olduğu, yukarıda açıklandığı üzere sözleşmenin uyarlanması koşullarından birisi de borçlunun, borcunu henüz ifa etmemiş veya ifanın aşırı ölçüde güçleşmesinden doğan haklarını saklı tutarak ifa etmiş olması iken, taraflar arasındaki sözleşme aşamalarda yapılan hakedişlerle ilerlediğinden, hakedişi yapılan kesimlerin ifanın varlığını göstereceği, bu nedenle uyarlama talebi öncesi hakedişi yapılan ve ifası tamamlanmış kısımlar yönünden sözleşmenin uyarlanması istenemeyeceğinden daha önce hakedişe girmiş ve ihtirazi kayıt olmaksızın ödeme yapılmış kısımlar yönünden uyarlama koşulları bulunmadığının uyarlama isteminin reddinin gerektiği, dava tarihinden sonra yapıldığı anlaşılan işler ve sonrasında yapılacak işler yönünden ise ifa gerçekleşmeden dava açıldığından diğer koşulların da bulunması nedeniyle sözleşmenin uyarlanmasının istenebileceği değerlendirilmiştir. Davacı uyarlama talebi yanında ihtirazi kayıtla gerçekleştirdiği ifa yönünden alacak talebinde bulunabilir ise de dava tarihinde muaccel olmayan alacaklarını gerek dava sırasında gerekse sonrasında ıslah talebi ile istenebilmesi mümkün değildir. Zira █████/1956 günlü, 15 Esas ve 15 Karar sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı'nda da belirtildiği üzere her davanın açılmasına kadar gerçekleşen hukuki ve maddi vakıalara göre sonuçlandırılması gerekir. Diğer yandan █████/2022 tarihli ve ... Esas, ...Karar sayılı içtihadı birleştirme kararında da ifa zamanı gelmemiş (vadesi gelmemiş, muaccel olmayan, müeccel) bir alacak için açılmış davada, mahkemece ifa zamanının henüz gelmediği gerekçesiyle davanın usulden reddine karar verilmesi gerektiğine karar verilmiştir. Bu içtihadı birleştirme kararları ile dava tarihinden sonra doğan alacakların istenip hüküm alıtna alınmasının mümkün olmadığı açık ise de bu durum uyarlama taleplerinin incelenebilmesine engel değildir. Zaten uyarlama ancak ifanın gerçekleşmediği hallerde mümkün olduğundan aksinin düşünülebilmesi de mümkün olmayacaktır (Yargıtay 6. Hukuk Dairesi'nin █████/2024 tarihli, █████████ Esas ve █████████ Karar sayılı emsal ilamı).Yukarıda da değinildiği üzere bilirkişi kurulunun benimsenen █████/2025 tarihli raporunda ... İKN'lu "... Merkez İşletmeler İçin 60 Ay Süreyle Şoförlü, Hidrolik Platformlu Kamyon, 4x4 Arazi Aracı, Kombi Kamyonet, Kompresör Taşıma Kapasiteli Kamyon ve Lastik Tekerlekli Kazıcı Yükleyici (Kepçe) Kiralama Hizmet Alımı" işinde sözleşme bedelinin 41.217.546,48-TL olduğu, dava tarihi itibariyle (█████/2023) öngörülemeyen ortalama artış oranı (%156,51) uygulandığında sözleşme bedelinin dava tarihi itibariyle 105.727.128,48-TL, ███████████ İKN'lu "... İlçe İşletmeler İçin 60 Ay süreyle, Şoförlü Hidrolik Platform ve 4x4 Arazi Aracı Kiralama Hizmet Alımı" işinde sözleşme bedelinin 28.797.786,94-TL olduğu, dava tarihi itibariyle (█████/2023) öngörülemeyen ortalama artış oranı (%156,51) uygulandığında sözleşme bedelinin dava tarihi itibariyle 73.869.203,28-TL olarak tespit edildiği, uyuşmazlığa konu sözleşme bedellerinde girdi maliyetlerinde yaşanan öngörülemeyen artışlar sebebiyle dava tarihi itibariyle toplam (64.509.582,004 - 45.071.416,34) 109.580.998,34-TL artış yaşanmasına rağmen dava tarihi itibariyle davacı yükleniciye her iki iş için ödenen fiyat farkı tutarının toplam (1.772.134,72 + 4961.285,06) 2.733.419,78-TL olduğu, bilirkişilerce belirlenen güncel sözleşme bedellerinden davacı yükleniciye ödenen fiyat farkı tutarı olan 2.733.419,78-TL'nin mahsup edilmesi gerektiği belirtilmiştir. Talep edildiği için süre verilmesine rağmen davacı tarafından dava ıslah edilmemiştir. Davacı vekili █████/2025 tarihli dilekçesinde "... Mahkemece tarafımıza ıslah için iki hafta süre verilmesine rağmen müvekkilimizin dava konusu sözleşmelerin uygulanmasında aşırı ifa güçlüğü çekerken ekonomik zorluklar içerisinde bulunduğundan nakit teminindeki güçlükler ve bilirkişi raporlarına göre ıslah edilecek rakamlardan dolayı ödenmesi gereken çok yüksek miktarlardaki harçlar için nakit temin edilememesi nedeniyle ne yazık ki müvekkil tarafından şimdilik bu aşamada ıslah yapılamamıştır. ..." şeklinde beyanda bulunmuştur. Uyarlama talebi içeren bu dava sözleşmelerin devamı sırasında █████/2023 tarihinde açılmıştır. Dava tarihinden sonra yapıldığı anlaşılan işler ve sonrasında yapılacak işler yönünden ise ifa gerçekleşmeden dava açıldığından dolayı mahkememizce taleple bağlılık ilkesi gereği ... İKN'lu "... Merkez İşletmeler İçin 60 Ay Süreyle Şoförlü, Hidrolik Platformlu Kamyon, 4x4 Arazi Aracı, Kombi Kamyonet, Kompresör Taşıma Kapasiteli Kamyon ve Lastik Tekerlekli Kazıcı Yükleyici (Kepçe) Kiralama Hizmet Alımı" işinde sözleşme bedeli 41.217.546,48-TL'ye davacı tarafından talep edilen 7.091.370,00-TL eklendiğinde eldeki dava ile istenilen toplam sözleşme bedeli 48.308.916,48-TL olarak bulunmuş, talep edilen 7.091.370,00-TL'nin 48.308.916,48-TL'ye oranlanmasıyla taleple bağlılık gereği uyarlama oranı %14,67 olarak hesap edilmiştir. Yine... İKN'lu "... İlçe İşletmeler İçin 60 Ay süreyle, Şoförlü Hidrolik Platform ve 4x4 Arazi Aracı Kiralama Hizmet Alımı" işinde sözleşme bedelinin 28.797.786,94-TL'ye davacı tarafından eldeki dava ile talep edilen 4.376.375,00-TL eklendiğinde toplam sözleşme bedeli 33.174.161,94-TL olarak bulunmuş, talep edilen 4.376.375,00-TL'nin 33.174.161,94-TL'ye oranlanmasıyla taleple bağlılık gereği uyarlama oranı %13,19 olarak hesap edilmiştir. Dava tarihinden sonra yapıldığı anlaşılan işler ve sonrasında yapılacak işler yönünden taraflar arasında düzenlenen ... ihale kayıt numaralı hizmet alımına ilişkin sözleşme bedelinin taleple bağlılık kuralı gereği dava tarihi olan █████/2023 tarihinden itibaren sözleşme bedelinin %14,67 oranında artırılmak sureti ile sözleşme bedelinin uyarlanmasına ve taraflar arasında düzenlenen... ihale kayıt numaralı hizmet alımına ilişkin sözleşme bedelinin taleple bağlılık kuralı gereği dava tarihi olan █████/2023 tarihinden itibaren sözleşme bedelinin %13,19 oranında artırılmak sureti ile sözleşme bedelinin uyarlanmasına hükmedilmesinin gerektiği düşünülmüştür. Sözleşmenin uyarlanması koşullarından birisi de borçlunun, borcunu henüz ifa etmemiş veya ifanın aşırı ölçüde güçleşmesinden doğan haklarını saklı tutarak ifa etmiş olmasının olduğu, taraflar arasındaki sözleşmelerin aşamalarda yapılan hakedişlerle ilerlediğinden hakedişi yapılan kesimlerin ifanın varlığını göstereceği, bu nedenle uyarlama talebi öncesi hakedişi yapılan ve ifası tamamlanmış kısımlar yönünden sözleşmelerin uyarlanması istenemeyeceğinden daha önce hakedişe girmiş ve ihtirazi kayıt olmaksızın ödeme yapılmış kısımlar yönünden uyarlama koşulları bulunmadığından buna dair uyarlama isteminin reddinin gerektiği dikkate alınarak davacının sözleşmelerin tarihinden itibaren veya davalıya başvuru tarihinden itibaren sözleşmelerin uyarlanmasına yönelik fazlaya ilişkin uyarlama isteminin reddine karar verilmesi gerektiği değerlendirilmiştir. Davacının terditli ilk talebi olan sözleşmenin uyarlanması isteminin kabulüne karar verildiğinden terditli 2. talebi olan sözleşmenin tasfiyesi istemi hakkında ise karar verilmesine yer olmadığına karar vermek gerekmiştir.HÜKÜM: Yukarıda açıklanan nedenlerle; 1-Davanın KISMEN KABULÜ ile;a)Taraflar arasında düzenlenen ... ihale kayıt numaralı hizmet alımına ilişkin sözleşme bedelinin taleple bağlılık kuralı gereği dava tarihi olan █████/2023 tarihinden itibaren SÖZLEŞME BEDELİNİN %14,67 ORANINDA ARTIRILMAK SURETİ İLE SÖZLEŞME BEDELİNİN UYARLANMASINA, b)Taraflar arasında düzenlenen... ihale kayıt numaralı hizmet alımına ilişkin sözleşme bedelinin taleple bağlılık kuralı gereği dava tarihi olan █████/2023 tarihinden itibaren SÖZLEŞME BEDELİNİN %13,19 ORANINDA ARTIRILMAK SURETİ İLE SÖZLEŞME BEDELİNİN UYARLANMASINA, 2-Davacının fazlaya ilişkin uyarlama isteminin REDDİNE, 3-Davacının terditli ilk talebi olan sözleşmenin uyarlanması isteminin kabulüne karar verildiğinden terditli 2. talebi olan sözleşmenin tasfiyesi istemi hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA, 4-492 sayılı Harçlar Kanunu'na ekli (1) sayılı tarife gereğince alınması gereken 106,492,58-TL nispi karar ve ilam harcından dava açılırken davacıdan peşin olarak alınan 269,85-TL ve tamamlama harcı 195.840,41-TL olmak üzere toplam 196.110,26-TL peşin harcın mahsubu ile bakiye 89.617,68-TL hüküm kesinleştiğinde ve talep halinde davacıya iadesine, 5-6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun 18/A-11-13. maddesi uyarınca ve Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği Tarife hükümleri uyarınca Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenen 3.120,00-TL arabuluculuk ücretinden (yargılama giderinin) kabul ve ret oranına göre hesaplanan 424,32-TL'nin davalıdan ve bakiye 2.695,88-TL'nin davacıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydına,6-Davacı tarafça yapılan 269,85-TL başvurma harcı, 269,85-TL peşin dava harcı ve 106.492,58-TL tamamlama harcı olmak üzere toplam 107.032,28-TL harcın davalıdan alınarak davacıya verilmesine, 7-Davacı tarafça yapılan yapılan bilirkişi ücreti 40.000,00-TL, elektronik posta gideri 150,00-TL, talimat posta gideri 1.168,00-TL olmak üzere toplam 41.318,00-TL yargılama giderinden kabul ve ret oranına göre hesaplanan 5.618,05-TL'nin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, bakiye yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,8-Davalı tarafından yapılan yargılama gideri olmadığından bu konuda karar verilmesine yer olmadığına, 9-6100 sayılı HMK'nun 120 ve 333. maddeleri gereğince taraflarca yatırılan gider avansının kalan kısmının kararın kesinleşmesi halinde yatıran tarafça numarası bildirilen veya bildirilecek hesaba, hesap numarası bildirilmediği takdirde adreslerine ödemeli olarak re'sen gönderilmesine,10-Davacı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte bulunan A.A.Ü.T. gereğince davanın kabul edilen kısmı üzerinden hesap ve taktir olunan 230.249,02 -TL nispi vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, 11-Davalı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte bulunan A.A.Ü.T. gereğince davanın reddedilen kısmı üzerinden hesap ve taktir olunan 690.176,47-TL nispi vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine, 12-Bölge Adliye ve Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Başsavcılıkları İdari ve Yazı İşlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmeliğin 203. maddesi uyarınca dava dosyasının tarih ve işlem sırasına düzenlenip dizi listesine bağlanmasına, Yazı İşleri Müdürü tarafından kontrolü yapıldıktan sonra istinaf incelemesine gönderilmesine veya mahkememiz arşivine kaldırılmasına,Dair, davacı asil, davacı vekili ve davalı vekilinin yüzüne karşı gerekçeli kararın tebliğ tarihinden itibaren 2 hafta içinde Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde istinaf kanun yolu açık olmak üzere oy birliği ile verilen karar açıkça okunup, usulen anlatıldı.█████/2025Başkan ...E-imzalıdır Üye ...E-imzalıdır Üye ...E-imzalıdır Katip ...E-imzalıdır