Giriş yap
Kayıt ol

                +-----------------------------------------------------------------------+
| ÇEKİN ÖDENMESİNİN YASAKLANMASI (TTK m. 711/son)                       |
+=======================================================================+
| Çek, ticari hayatın en önemli ödeme araçlarındandır. Bu önemi         |
| nedeniyle çek konusunda hem Türk Ticaret Yasasının 692-735 nci        |
| maddelerinde ayrıntılı düzenlemeler yapılmış, hem çeki elinde         |
| bulunduranları korumak amacıyla 3167 sayılı Çekle Ödemelerin          |
| Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Yasa yürürlüğe    |
| konulmuştur.                                                          |
|                                                                       |
| Ancak son zamanlarda, yaygın, fakat yanlış şekilde yapılan bir        |
| uygulamaya sıkça rastlanılmaktadır. Çek keşidecileri bankalara        |
| gönderdikleri bir yazı ile çekin ödenmemesi konusunda muhatap bankaya |
| talimat vermekte ve çek bedelinin ödenmesini yasaklamaktadırlar.      |
|                                                                       |
| Bu yazıda, çekin ödenmesinin yasaklanmasının amacı ve koşullarını     |
| belirtip, bu hakkın kötüye kullanılması durumunda, keşideciye hiçbir  |
| yarar sağlamadığını Yargıtay kararları ışığında göstermeye            |
| çalışacağız.                                                          |
|                                                                       |
| Piyasada vadeli bono gibi kullanılsa da, bilindiği üzere çekte vade   |
| yoktur. Çek görüldüğünde ödenen bir kambiyo senedidir. Bu nedenle TTK |
| 711 nci maddesinin birinci fıkrasında, çekten (ibraz süresi           |
| içerisinde) caymanın mümkün olmayacağı açıkça belirtilmiştir. Ancak,  |
| aynı maddenin üçüncü fıkrasında; " Keşideci çekin kendisinin veya     |
| üçüncü bir kimsenin elinden rızası olmaksızın çıkmış olduğu           |
| iddiasında ise muhatabı çeki ödemekten menedebilir." şeklinde bir     |
| düzenleme yapılarak, çekin irade dışı elden çıkması halinde kötü      |
| niyetli kişilerin çek bedelini tahsil etmelerinin önüne geçilmek      |
| istenilmiştir.                                                        |
| Bir Yargıtay kararında da belirtildiği üzere; TTK.nun 711/3 ncü       |
| maddesinde, keşidecinin, çekin kendisinin veya üçüncü bir kimsenin    |
| elinden rızası olmaksızın çıkmış olduğu iddiasında ise, muhatabı      |
| (bankayı) çeki ödemekten men edebileceği hükme bağlanmıştır. Maddenin |
| açık düzenlemesinden anlaşılacağı üzere, ancak keşideci muhatap       |
| bankayı ödemeden men edebilir. Keşidecinin ödemeden men istemi,       |
| bankaya ulaşınca hemen ve kesin sonuç doğuran bir irade beyanıdır.    |
| Yasa koyucu, anılan irade açıklamasını belli bir şekil şartına bağlı  |
| tutmamıştır. Ödemeden yasaklama istemi, çek hesabının bulunduğu banka |
| şubesine yapılacağı gibi muhatabın başka şubesine de bildirilebilir.  |
| Muhatap banka, gerçekten çekin, rıza dışında elden çıkıp çıkmadığını  |
| incelemek zorunda değildir. Bankanın, ödemeden yasaklama isteğine     |
| uyması yasadan kaynaklanmaktadır. Bu nedenle, ödemeden men edilen bir |
| çek ibraz edildiğinde muhatap banka ödeme yapmamalı, buna karşılık,   |
| ibraz tarihini, karşılığının bulunup bulunmadığını ve ödemeden men    |
| edildiğini çekin arkasına yazmalıdır.                                 |
|                                                                       |
| Ayrıca, bir çek'in kısmen doldurulmuş ya da sadece imzalanmış olması  |
| halinde, tedavüle çıkarılması mümkün ve geçerli olup, böyle bir çekin |
| (mahkemeden) iptalini isteme hakkı sadece hamile aittir. Böyle bir    |
| iddiaya sahip keşideci, Türk Ticaret Yasasının 711/son madde hükmü    |
| uyarınca muhatabı çeki ödemekten men edebileceği gibi, elinden rızası |
| dışında çıkan, bir başka anlatımla imzasını içeren ve fakat           |
| kaybettiği çekin bedelinin kendisinden istenmesi halinde, borçlu      |
| olmadığının tespiti yönünde dava açma olanağına da sahiptir.          |
|                                                                       |
| TTK nun 711 nci maddesinin son fıkrası, çekin rızası dışında elinden  |
| çıkmış olduğunu iddia eden keşideciyi korumak amacıyla getirilen bir  |
| düzenleme olup, bu madde uyarınca muhatap bankayı çeki ödemekten men  |
| eden keşideci, tek taraflı olarak yaptığı bu işleme dayalı olarak     |
| çeki elinde bulunduran hamilin yasalar ile kendisine tanınan          |
| haklarını kullanmasına engel olamaz.                                  |
|                                                                       |
| Yasanın 711/son madde hükmü, iradesi dışında, gerçekten elinden çek   |
| çıkmış kimseler için getirilmiş bir kolaylıktır. Yoksa ben nasıl olsa |
| bir yazı ile çekin ödenmesini yasaklıyorum, o halde bankada karşılığı |
| olmasa da bir talimat yazarak çekin arkasının yazılmasını engellerim, |
| anlamına gelmemektedir. Keşideci, bu hakkı çeki ödememek için bir     |
| bahane olarak kullanamaz. Çek eğer gerçekten rızası dışında elinden   |
| çıkmamışsa, keşideci çek bedelini bankada bulundurmak zorundadır.     |
| Aksi taktirde yetkili hamil (çeki elinde bulunduran), 3167 sayılı     |
| Yasa hükümlerinin keşideci hakkında uygulanmasını isteyebilir;        |
| Yargıtay 10. CEZA DAİRESİNİN, E. 2007/6016, K. 2007/7436 T. 18.6.2007 |
| sayılı kararına göre:                                                 |
| Çekin rızası dışında elinden çıktığı belirtilip ödemeden men talimatı |
| verilmesi, karşılıksız çek keşide etmek suçundan dolayı ceza          |
| sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. 3167 sayılı Yasa'nın 16/b-2.         |
| maddesinde belirtilen ödeme yasağı kavramı, mahkemelerce verilen ve   |
| çek bedelinin bloke edildiği ödeme yasağı kararlarını ifade etmekte   |
| olup, keşidecinin TTK.nun 711/3. maddesine dayanarak mahkemeden karar |
| istemeksizin verdiği ödemeden men talimatlarının şikayet hakkının     |
| doğumuna etki etmeyeceği ve tek başına suçun oluşumunu                |
| engelleyemeyeceği gözetilmelidir.                                     |
|                                                                       |
| 10. CEZA DAİRESİNİN E. 2005/6595 K., 2006/10207 T. 19.9.2006 sayılı   |
| benzer nitelikte başka bir kararında ise:                             |
| Suça konu çekin muhatap bankaya ibrazında "keşideci TTK'nun 711.      |
| maddesine istinaden ödemeden men talimatı vermiştir." şerhi ile iade  |
| edildiğinin ve suça konu çeke ilişkin çek iptali veya menfi tespit    |
| davası açıldığına dair herhangi bir bilgi ve belgenin dosya içersine  |
| sunulmadığının anlaşılması karşısında; suça konu çekin ibraz          |
| tarihinde karşılığının bulunup bulunmadığı hususunun muhatap bankadan |
| sorularak, sonucuna göre sanığın hukuki durumunun tayin ve takdiri    |
| gerekir.                                                              |
| Denilmektedir.                                                        |
|                                                                       |
| Ayrıca, arkası bu şekilde yazılmış bir çek hakkında kambiyo           |
| senetlerine özgü yolla icra takibi yapılabilmektedir. YARGITAY HUKUK  |
| GENEL KURULUNUN E. 1994/12-347, K. 1994/549, T. 28.9.1994 sayılı      |
| kararında, "Takip konusu çek, ibrazı tarihinde ödeme yasağı           |
| bulunduğundan bahisle, muhatap banka tarafından ödenmemiştir. Bu      |
| durumda, yetkili hamilin icra takibi yapmaya hakkı vardır."           |
| Denilerek, arkası bu şekilde yazılmış çeklerle icra takibi yapılması  |
| konusunda bir engel bulunmadığı belirtilmiştir.                       |
| Aynı şekilde, bu tür bir çek hakkında ihtiyati haciz kararı           |
| verilebilir. Yargıtay 11. HUKUK DAİRESİNİN E. 2007/760 K. 2007/2994   |
| T. 19.2.2007 sayılı kararına göre;                                    |
| İhtiyati hacze karar verilebilmesi için gerekli koşullar İİK'nın 257. |
| maddesinde düzenlenmiştir. TTK'nın 711/son maddesine göre, çeki       |
| elinden rızası dışında çıkmış olan keşideci muhatap bankayı ödemeden  |
| men edebilir. Keşidecinin muhatap bankaya ödemeden men talimatı       |
| vermiş olması ihtiyati haczi kararı verilmesine engel değildir.       |
| Açıklanan nedenlerle ihtiyati haciz talebinin kabul gerekirken yazılı |
| gerekçeyle reddi isabetsizdir.                                        |
|                                                                       |
| Yargıtay 11. HUKUK DAİRESİNİN E. 2005/12082, K. 2005/10696, T.        |
| 9.11.2005 tarihli kararına göre de:                                   |
| Davacı vekili, müvekkilinin hamili olduğu çekin süresinde bankaya     |
| ibrazına rağmen, çekin çalıntı olduğuna ilişkin müşteki lehdarın      |
| başvurusu üzerine savcılıkça konulan ödeme yasağı nedeniyle çekin     |
| ödenmediğini, oysa bu yasağın iptal davası açılması halinde, ancak    |
| mahkemece konulabileceğini ileri sürerek, ihtiyati haciz kararı       |
| verilmesini talep ve dava etmiştir. Oysa TTK'nın 711/3'üncü maddesi   |
| uyarınca mahkeme kararıyla ödemenin yapılmamış olması durumunda dahi, |
| anılan madde çekin rızası dışında elinden çıkmış olduğunu iddia eden  |
| keşideciyi korumak amacıyla getirilen bir düzenleme olup, bu madde    |
| uyarınca muhatap bankayı çeki ödemekten men eden keşideci, tek        |
| taraflı olarak yaptığı bu işleme dayalı olarak çeki elinde bulunduran |
| hamilin yasalar ile kendisine tanınan haklarını kullanmasına engel    |
| olamaz. İhtiyati hacze karar verilmesi için gereken şartlar İİK'nın   |
| 257'nci maddesinde düzenlenmiş olup, yasal şartlar dikkate            |
| alındığında ödemeden men talimatı bulunması ihtiyati haciz karar      |
| verilmesine engel değildir.                                           |
|                                                                       |
| Yargıtay 11. HUKUK DAİRESİNİN E. 1996/1646, K. 1996/2113, T.          |
| 26.3.1996 tarihli kararına göre ise;                                  |
| TTK'nun 711/3. maddesine göre keşideci ancak rızası dışında elinden   |
| çıktığı iddiasında ise, muhatap bankayı çeki ödemekten men edebilir.  |
| Davacının rızasıyla verdiği çek için ödeme yasağı talebinde bulunması |
| mümkün değildir. Davacının açtığı davanın usulüne uygun bir menfi     |
| tesbit davası olarak yorumlanmasına da imkan bulunmamaktadır. Bu      |
| durumda mahkemece, tensiple birlikte verilen tedbir niteliğindeki     |
| ödeme yasağının kalkmış olduğunun kabulü ile davanın reddine karar    |
| verilmesi gerekirken yazılı olduğu şekilde karar verilmesi doğru      |
| görülmemiştir.                                                        |
|                                                                       |
| Yukarıdaki Yargıtay kararlarından da anlaşılacağı üzere TTK nun       |
| 711/son maddesi amacı dışında kullanılması halinde keşideci için      |
| hiçbir yarar sağlamamakta, hatta ticari ilişkilerde güven kaybına     |
| neden olmaktadır. Bu nedenle çek keşidecilerinin ödeme sıkıntılarını  |
| karşılıklı görüşmeler yoluyla çözmelerinde yarar olduğuna             |
| inanıyoruz.                                                           |
| Av. Başar YALTI                                                       |
|                                                                       |
| ADİ KEFALET SÖZLEŞMESİ                                                |
|                                                                       |
|                                                                       |
|                                                                       |
| ANKARA, .../.../...                                                   |
|                                                                       |
|                                                                       |
|                                                                       |
|                      Ben Necatibey cad. 14/13 Sıhhiye/Ankara          |
| adresinde ikamet eden Hüseyin B., Hasan Hüseyin K.’nın Meşe LDT.ŞTİ.  |
| mağazasından almış olduğu Arçelik Marka Buzdolabı karşılığında        |
| mağazaya olan 750.000.000.- (yedi yüz elli milyon) TL’lık borcunu     |
| ödemediği ve ona karşı yapılan takip sonuçsuz kaldığı takdirde onun   |
| kefili olarak mahkeme hükümlerine gerek kalmaksızın söz konusu borcu  |
| ödemeyi, bu konuda doğacak uyuşmazlıklar bakımından Ankara            |
| mahkemeleri ve icra dairelerinin yetkisini kabul ve taahhüt ederim.   |
|                                                                       |
|                                                                       |
|                                                                       |
| Hüseyin B.                                                            |
|                                                                       |
| (İMZA)                                                                |
+-----------------------------------------------------------------------+

            
Avevrak.com © 2024, her hakkı saklıdır.
bilgi@avevrak.com
Tel.: 0507 115 57 78